Meta’ya 17 milyar dolarlık anlaşmada Facebook ve Instagram’daki değişiklikler merkeze alındı

Teknoloji devi Meta, gençlerdeki zararlara yol açmakla suçlandığı için 47 eyaletin savcılarını birleştirdiği ortak itirazları gidermek üzere 10 yıl içinde 17 milyar dolara kadar ödeme yapmayı kabul etti. İki partili eyalet savcıları koalisyonu, şirketin Facebook ve Instagram’ı çocukların uygulamalarına bağımlı kılacak şekilde kasıtlı olarak tasarladığını, halkı zararlardan habersiz bıraktığını ve 13 yaş altındaki çocuklardan usule aykırı veri topladığını öne sürdü. Anlaşma, gençlerin korunması için platform tasarımında köklü değişikliklere yol açacak hükümleri içeriyor.

Anlaşma, Meta tarafından 26 Ağustos 2026’da açıklandı ve California’nın Oakland şehrinde az önce başlayan bir federal davanın sonunu getirdi. Davanın finansal riski büyük boyutlardaydı ve Meta hisse senedi fiyatı bu yüzden etkilendi. Eyaletler, cezanın yüzlerce milyar dolara ulaşabileceğini iddia ediyordu.

Dava neyi savunuyordu

Oakland’daki dava, 2021 yılında başlayan ulusal bir soruşturmanın ardından 29 eyalet savcısının 2023’te açtığı davaların birleştirilmesiyle oluştu. Los Angeles ve New Mexico’daki önceki davalara benzer şekilde eyaletleer Meta’nın sonsuz kaydırma (infinite scroll), otomatik oynatma, bildirim istemleri, beğeniler ve görünüşü değiştiren filtreler gibi özellikleri, ergenlik dönemi gelişimiyle ilişkili hassas noktaları sömürerek katılımı maksimize etmek için kurguladığını öne sürdü.

Eyaletler, Meta’nın iç araştırmalarının Instagram kullanımıyla gençlerde görülen depresyon, kaygı ve beden imajı sorunları arasındaki bağlantıları belgelediğini ancak şirketin bu riskleri kamuya karşı küçümseyip gizlediğini savundu. Üçüncü suçlama grubu ise Meta’nın 13 yaş altındaki çocuklardan veli onayı olmadan veri topladığını, bunun için federal çocuk gizliliği yasasını ihlal ettiğini öne sürdü; eyaletleer bu uygulamaların ayrıca eyalet tüketici koruma mevzuatını da bozduğunu iddia etti.

Bu tüketici korlama iddiası özellikle önem taşıyor. Onlarca yıldır İletişim İçeriği Yasası’nın 230. maddesi platformları, kullanıcıların paylaştığı içeriklerden kaynaklanan sorumluluklardan koruyor. Ancak eyaletleer Meta’ya kullanıcı üretimi içerikten değil, şirketin kendi ürün tasarımı, ticari uygulamaları ve iddia edilen yanıltıcı açıklamalarından dolayı dava açtı.

Kaliforniya’nın savcısı ilk savunma konuşmasında teoriyi dört kelimeye indirgedi; Meta’sı iş modeli olarak kullanıcıları “kancalamak” (hook), “tutmak” (hold), verilerini “hasat etmek” (harvest) ve zararı “gizlemek” (hide) olduğunu belirtti. Bu tür iddiaların yolunu açan bir eyalet örneği zaten Massachusetts’te mevcuttu.

Bu anlaşmanın temel unsurları artık kamuya açık ve ürün tasarımında zorlayabileceği değişiklikler nedeniyle Meta, TikTok ve YouTube için dikkatle incelenmeyi hak ediyor.

Teknoloji politikası ve hukuk alanında akademisyen

Bir dava birden fazla ayrı dava

Davaların karıştırılmaması önemli. Oakland’daki federal dava, 47 eyaletle yapılan anlaşmanın bir parçası olarak kapatılmış olsa da Meta’ya karşı başlıca davalar hâlâ sürüyor.

Los Angeles’ta ayrı bir Kaliforniya eyalet mahkemesi davası, Meta ve Google’ın genç kızın mental sağlık zararlarına katkıda bulunan şekilde ihmal ederek ürünlerini tasarladığını tespit etti; Meta için 4.2 milyon dolar, Google için ise 1.8 milyon dolar tazminat hükmedildi. Bu tutarlar, şimdiye kadar bekleyen binlerce benzer bireysel dava ile çarpıldığında küçük görünüyor. Meta bu karara karşı çıkıyor.

New Mexico’da eyalet kendi icra işlemini yürüttü; Meta’nın çocukları tehlikeye attığını ve eyalet tüketici koruma yasasını bozduğunu iddia etti. New Mexico, Meta’ya 900 milyon doları aşan toplam mahkeme hükümleri kazandı; Meta bunlara da itiraz ediyor.

Bu iki dava federal davanın bir parçası değildi; bu yüzden bugünkü anlaşma onları çözmiyor ve hukuki örnekleme (precedent) de oluşturmuyor.

Anlaşma gerçekten neyi değiştiriyor

Sonsuz kaydırma ve otomatik oynatmayı kısıtlama gibi tasarım değişiklikleri, anlaşmanın özünü oluşturuyor. Mahkeme onayına tabi olarak, katılan eyaletlerde Instagram ve Facebook’taki 18 yaş altındaki gençler şunları alacak: Her iki uygulamada ve birden fazla hesapta kümülatif olarak geçerli olan, yalnızca velinin kaldırabileceği varsayılan iki günlük saatlik kullanım limiti; gece yarısı ile sabah 6.00 arasındaki uygulama erişimine engel ve okul saatleri (sabah 8.00 ile öğleden sonra 3.00) arasında doğrudan mesajlar hariç bildirimlerin susturulması; sürekli kaydırmanın her 15 dakikasından sonra kullanım uyarıları; algoritmik olmayan, kişiselleştirilmemiş bir akış seçeneği; otomatik oynatmayı kapatabilme ve velilerin varsayılanı “kapalı” olarak belirleyebilmesi; varsayılan olarak gizlenen beğeniler sayıları; kozmetik cerrahi ve aşırı makyaj filtrelerine engel; 13 yaş altındaki hesaplar için güçlendirilmiş yaş tespit sistemleri.

Bu önlemlerden bazıları özellikle önemli çünkü yalnızca yeni bir ayar eklemek yerine varsayılan deneyimi değiştiriyorlar. Bu, kullanıcı üzerindeki yükü azaltır. Bir ergenin veya velinin bulup anlayıp açmasını gerektiren bir güvenlik aracı ile ürünün kendisine gömülü bir güvenlik kısıtlaması temelden farklıdır.

Anlaşma, ürünün nasıl çalışacağını belirleyen mimariye dokunuyor; böylece Meta’nın yarattığı çevreye karşı payına sorumluluk taşıdığını tanıyarak bunu yapıyor. Bu kritik önem taşıyor çünkü Meta’nın ürünlerinin nasıl kullanılacağını şekillendirmede önemli gücü var.

Anlaşma, hem umut verici hem de eksik bir yön taşıyor. Bağımsız bir denetçi, Meta’nın uyumunu beş yıllık bir süre için—10 yıllık anlaşmaya karşı—annuelye review edecek.

Teknoloji politikası ve hukuk alanında akademisyen

Neden para yerine tasarım hükümleri daha önemli

Bileşik faiz etkisiyle bile 17 milyar dolar, on yıla yayıldığı için aynı dönemdeki Meta’ın beklenen gelirinin yaklaşık yüzde birine denk geliyor. Şirket yatırımcılara anlaşmanın tek bir çeyreklik gider dışında finansal öngörülerini değiştirmeyeceğini söyledi.

Meta ve halk için daha sonuç verici olanı, Facebook ve Instagram’ın yeniden tasarlanması zorunluluğudur. Ancak ciddi şeffaflık ve hesap verebilirliksiz yeniden tasarım, hızla pazarlamanın başka bir biçimine dönüşebilir. Meta’dan önce de güvenlik değişiklikleri vaat edildi; genç hesapları ve genişletilmiş veli kontrolleri bunlar arasındaydı. Yeniden tasarımın ve zaman içindeki gerçek etkisinin doğrulanması anahtardır.

Bu nedenle bağımsız bir denetçi Meta’nın uyumunu beş yıllık süre için—10 yıllık anlaşmaya karşı—annuelye review edecek; ancak Meta yalnızca beş yıl için günlük kullanım limiti ve gece boyu engel gibi en güçlü davranışsal hükümleri kabul etti. YouTube ve TikTok katılırsa, bu 10 yıla daha sıkı varsayılanlarla uzatılacak.

Meta ayrıca bağımsız bir araştırma vakfı kurmayı taahhüt etti; ve bu, teknoloji yönetiminin en derin sorunlarından birini giderebilir: Platformlar kendi etkilerinin kanıtına sahipken, bağımsız araştırmalar uzun süredir dışarıda tutuluyor.

Ancak bu mekanizmaların gücü, henüz kamuya açık olmayan ayrıntılara bağlıdır. Denetçiyi kim seçiyor? Denetçinin erişebileceği bilgiler nelerdir? Araştırmacılar bulguları bağımsız olarak tekrarlayabilir mi? Uyumsuzluk ne anlama gelir ve Meta anlaşmanın harfine uyarken ürünü kenarlarından yeniden tasarladığında hangi yaptırımlar izler? Son olarak, araştırma vakfı Meta tarafından ele geçirmekten nasıl kaçınır?

Teknoloji yönetimi giderek kurallar düzeyinde değil, icra düzeyinde başarısız oluyor.

Anlaşmanın kapattığı şey

Davalar kamuya açık kayıtlar üretir; ancak anlaşmalar kanıt kaydını üretme sürecini sonlandırır. Oakland’da ortaya çıkan iç belgeler ve tanıklıklar, Meta’nın genç kullanıcılar üzerindeki kendi araştırmaları ve avukatlarının bu bulgularla nasıl davrandığına dair kanıtları içeriyordu; şimdi yalnızca kısmen görülebilir kalacak.

Eyaletler önemli bir hukuki çözümü sağladı, ancak halk buraya nasıl geldiğimizin kaydının bir parçasını kaybetti.

Sırada ne var

Ocakdan sonra ne olacağına dair üç şey dikkatle incelenmeyi hak ediyor. İlk olarak, uygulama ayrıntıları önemli: Yeni varsayılanlar gerçekten kullanımı kısıtlıyor mu? Hesaplar ve cihazlar arasında bunları atlatmak zor mu? Teknolojide yaş kontrolünü yapmak çok zordur. Ve gençler anlaşmanın kapsamı dışında başka platformlara mı yoksa anlaşmanın kendisinin istisna tuttuğu doğrudan mesajlara mı kayacak?

İkincisi, Meta’nın rakipleri sorundur. Katılan eyaletleer 17 milyar doların yaklaşık yüzde 70’ini, yani on yıla kadar yaklaşık 12.7 milyar doları garantili alır; geri kalan yüzde 30—yaklaşık 5.3 milyar dolar—yalnızca YouTube ve TikTok karşılaştırılabilir genç korumalarını benimsediklerinde ve eşleşen ödemeleri yaptıklarında serbest bırakılır.

Meta, kendi cezalarının bir parçasını etkili bir şekilde bir katılımcı aracı olarak kurguladı; aslında TikTok ve YouTube’a bu kuralların geleceğini ve bunları birlikte benimsemenin tek başına sonraki dava döngüsünü karşılamaktan daha iyi olduğunu söylüyor. Meta’nın rekabet ortamını dengelemeye çalışması için açık bir ekonomik teşvik de var: Çünkü bu önlemler Meta’nın ürünlerini kârsızlaştırırsa, benzer gereksinimleri rakiplerine dayatarak Meta’nın bu maliyetleri tek başına taşımasını engelleyebilir.

Üçüncüsü, Birleşik Devletler’de federal sosyal medya politikası kilitlemiş durumda. Eyalet savcıları, tüketici korlama yasasını uygulayarak; Kongre’in yıllar önce tartışıp meclisten geçirebileceği süre limitleri, ürün varsayılanları, bildirimler ve tasarım uygulamaları hakkında kurallar üretti.

Bugünkü anlaşmanın daha derin dersi, ürün tasarımının hukuki sorumluluk alanı olarak çalışabilir bir hukuk stratejisi olduğudur. Hesak verebilirlik, bir şirket ürününü yeniden tasarlamayı kabul ettiğinde başlar. Anlaşma, eyalelere—ve geride kalan bizlere—bu değişikliklerin gerçek olup olmadığını öğrenmek için on yıl veriyor; ve eğer öyleyse, istenen politika çıktısı için çalışıp çalışmadığını.

Kritik soru, o on yıl boyunca bağımsız birinin “çalışmak”ın gerçekte ne anlama geldiğine karar verecek otoriteye, erişime ve teşviklere sahip olup olmayacağıdır.