İklim Değişikliği Gezegenimizin Şeklini Doğrudan Değiştiriyor

İklim değişikliği, Dünyanın giderek daha yuvarlak hale geldiğini ortaya koyan yeni bir araştırma bulundu.

Bulgular, insan kaynaklı iklim değişikliğinin bir işareti olsa da, Dünyanın şeklini izlemek insanların buzullar üzerindeki etkisinin ne kadar derin olduğunu ortaya çıkarmaya yardımcı olabilir.

Dünyamız mükemmel bir küre değil. Dönüşü nedeniyle kutuplarda biraz daha düz ve ortada şişkin bir yapıya sahip. Ancak yeni çalışma, Dünyanın kutup buzullarının erimesiyle oluşan değişimler nedeniyle giderek daha hızlı bir şekilde yuvarlaklaştığını ortaya koyuyor.

Bu bulgu yalnızca gezegenin katı kısımlarına uygulanır; okyanuslar ekvatörde dışarıya doğru şişkinliğini korumaktadır.

9 Eylül’de JGR Solid Earth dergisinde yayımlanan çalışma, gezegenin zaman içinde şeklini değiştirmesini izlemek için küresel navigasyon uydu sisteminden (GNSS) doğrudan ölçümler kullandı. Bu sistem doğrudan ölçümler sağlar, ancak kullanımında sınırlar vardır. Örneğin, kutuplara yakın veya uzak okyanuslarda az sayıda GNSS istasyonu bulunur, çünkü bunların mayalara yerleştirilmesi gerekir.

Grekistan’daki Selanik Aristoteles Üniversitesi’nde geodezi profesörü Christoforos Kotsakis, gezegenin yüzeyindeki değişimleri daha iyi yakalamak için GNSS verilerini analiz etmek üzere yeni bir yöntem geliştirdi. Kutupların yükseldiğini ve ekvatörün şişkinliğinin küçüldüğünü buldu; her ikisi de 2011-2015 arasında yılda yaklaşık 0,04 inç (1 milimetre) değişti. Dünyanın ekvatördeki çapının yaklaşık 7.926 mil (12.756 kilometre) olduğunu göz önüne aldığında bu küçük bir sayı. Ancak bu değişim, 1997-2000 yılları arasındaki değişimden büyüktür; o dönemde Dünya yılda yaklaşık 0,02 inç (0,5 mm) yuvarlaklaşıyordu. Bu, Dünyanın şeklinin her geçen on yılda 0,016 inç (0,4 mm) daha fazla yuvarlaklaştığını gösteriyor.

• Dünya neden mükemmel yuvarlak değil?
• Kuzey Kutbu 2100’e kadar 90 foot batıya kayabilir

İklim değişikliği Dünyanın eksenini en az 30 yıldır değiştiriyor

Kutup buzullarının erimesiyle tetiklenen bu değişim, Dünyanın kabuğu üzerindeki baskıyı azaltır ve kabuğun yavaşça yükselmesine olanak tanır; tıpkı parmağınızı bir ekmek hamuruna bastıktan sonra hamurun geri sıçraması gibi. Kotsakis’in aktardığına göre, aynı zamanda ekvatöre doğru artan kütle, oradaki kabuk üzerindeki baskıyı artırarak şişkinliği azaltır. Ancak bir yanı vardır: Katı Dünya ve okyanusu birlikte değerlendirdiğimizde, okyanus kutuplardan uzaklaşarak ekvatörde daha fazla şişkinleştiği için gezegen yılda yaklaşık 0,03 inç (0,8 mm) daha düzleşiyor. Bu ‘ağırlık suyu’, aşağıdaki kayaların içinde gerçekleşen yuvarlaklaşmayı bastırıyor.

Araştırmalar, bu değişimlerin aynı zamanda Dünyanın dönüşünü de yavaşlattığını ortaya koydu.

Araştırmacılar, Dünyanın değişen şeklinini yerçekimi alanındaki ölçümlerle de izler; bu alan belirli bölgelerin kütlesine göre değişir. Kotsakis, GNSS değişimleri ile yerçekimi alanı ölçümlerinin mükemmel şekilde örtüşmediğini buldu; bu da gezegenin şeklini ile yerçekimi alanının tam olarak aynı adımlarda ilerlemediğini gösteriyor. Ancak bu iki yöntem, özellikle Grönland ve Antarktika’nın erimesi ve okyanus sularının değişken hareketleri olmak üzere iklim değişikliğinin büyük etkilerini izlemek için birlikte kullanılabilir.

Kotsakis, C. (2026b). Mapping Global GNSS vertical velocities to solid Earth figure change. Journal of Geophysical Research Solid Earth, (9). https://doi.org/10.1029/2026jb034224