Güney Okyanusu Dünya’nın 65 Milyon Yılldaki En Sıcak İklimini Nasıl Besledi

Bu çalışmada incelenen EECO alanlarının paleogeografik yeniden yapımı üzerindeki konumları. Kaynak: Nature Geoscience (2026). DOI: 10.1038/s41561-026-02142-7

Yaklaşık 50 milyon yıl önce Dünya, dinozorların yok oluşundan beri yaşadığı en sıcak iklim dönemini yaşadı. Küresel sıcaklıklar bugünkünden 10 °C’den fazla daha yüksekti ve atmosferik CO₂ konsantrasyonları yaklaşık 1.600 parça milyon başına ulaştı. Peki CO₂ seviyelerini milyonlarca yıl boyunca bu kadar olağanüstü şekilde yüksek tutan neydi? Max Planck Kimya Enstitüsü önderliğinde uluslararası bir araştırma ekibi, bulmacanın önemli bir parçasını belirledi: Güney Okyanusu.

Mikroskobik fosil kabuklarında korunmuş kimyasal imzaları kullanan araştırmacılar, Antarktika’yı çeviren okyanusun bu olağanüstü sıcak dönemde derin okyanusa karbon depolama konusunda daha verimsiz hale geldiğini buldu. Nature Geoscience‘de yayımlanan bulgularının, okyanusun biyolojik karbon pompasındaki bu zayıflamanın atmosferik CO₂’yi önemli ölçüde artırdığı ve küresel ısınmayı güçlendirdiği görüşünü destekliyor.

Fosil kabuklar, %40’lık besin kullanımı azalmasını ortaya koyuyor

Araştırmacılar, Güney Okyanusunun biyolojik karbon pompasındaki değişimleri yeniden inşa etti; bu, mikroskobik deniz organizmalarının yüzey sularında CO₂’yi alma süreciyle işleyen doğal bir süreçtir. Bu organizmalar büyüdükçe ve sonunda öldükçe, içerdikleri karbonun bir kısmı derin okyanusa çöker ve burada yüzlerce ila binlerce yıl boyunca depolanabilir. Bu süreç atmosferdeki CO₂ miktarını düzenlemeye yardımcı olur.

Bu mekanizmanın erken Eosen döneminde, yaklaşık 53 ile 49 milyon yıl arasında ne kadar verimli işlediğini araştırmak için ekip, foraminifera adı verilen mikroskobik deniz organizmalarının fosil kabuklarında korunmuş azot izotoplarını analiz etti. Kabuklar, Ocean Drilling Program (Deniz Kazma Programı) tarafından Güney Okyanusunda dört noktadan alınan çökelti örnekleri içinden çıkarıldı.

Azot izotopu işaretleri, fitoplanktonların yüzey sularında bulunan besin maddelerini ne kadar tam olarak tükettiklerine dair bilgi sağlar. Besin kullanımının biyodik karbon pompasıyla yakından ilişkili olması nedeniyle, bu ölçümler bilim insanlarına okyanusun karbonu derinlerine aktarma kapasitesindeki değişimleri yeniden inşa etme imkanı tanır.

Sonuçlar çarpıcı bir fark ortaya koydu: Eosen sıcaklığının en üst noktasında, Okyanus Antarktik fitoplanktonları, soğuk dönemlerdeki kadar besin maddesi tüketmedi—yaklaşık %40 daha azını kullandı. Bu da biyodik karbon pompasının önemli ölçüde daha verimsiz olduğunu ve derin okyanusta depolanan karbon miktarının azaldığını gösteriyor.

Zayıflayan biyodik karbon pompası atmosferik CO₂’yi artırdı

Azaltılmış tüketimin atmosferdeki CO₂ konsantrasyonunu ne kadar etkilediğini belirlemek için araştırmacılar, Dünya’nın atmosferi ile okyanusları arasındaki fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkileşimleri simüle eden sayısal bir okyanus-atmosfer modeli kullandı. Yeni çalışmaya göre, yalnızca %40’lık azalma CO₂ seviyelerini 700’den yaklaşık 900 ppm’e çıkarıyor ve model ısınma ile deniz suyu kimyası geri bildirimleri dahil edildiğinde bu değer yaklaşık 1.100 ppm’e ulaşıyor. Bu da bu dönemde yaşanan yaklaşık 800 ppm’lik artışın en az yarısını açıklıyor.

“Eosen deniz suyu, günümüz okyanusuna kıyasla CO₂’deki değişimleri tamponlama konusunda çok daha düşük bir kapasiteye sahipti; bu nedenle biyodik karbon pompasındaki bir zayıflama, günümüz koşullarına göre atmosferik CO₂ üzerinde çok daha büyük bir etkiye sahip olabilirdi,” diyerek çalışmanın ortak yazarlarından François Fripiat konuyu açıklıyor.

Buluntular, Okyanus Antarktik’teki biyolojik aktivitedeki değişimlerin, atmosferde daha çok karbon birikmesine olanak tanıyarak zaten sıcak olan iklimi güçlendirmiş ve sera etkisini pekiştirmiş olabileceğini işaret ediyor.

“Buzul çağlarında Okyanus’in biyolojik karbon pompasının atmosferik CO₂ değişimlerine katkıda bulunduğunu biliyoruz; ancak aynı mekanizmanın çok daha sıcak bir dünyada da işlev görüp görmediği konusunda belirsizlik sürüyordu. Çalışmamız, Okyanus’in Erken Eosen döneminde atmosferik CO₂’yi düzenlemede önemli bir rol oynadığını gösteriyor; bu da yakın buzul çağlarının başlamasından milyonlarca yıl öncesine tarihleniyor,” diyor Max Planck Kimya Enstitüsü araştırmacısı ve çalışmanın baş yazarı Simone Moretti.

Neden yüksek CO₂ seviyeleri milyonlarca yıl sürdü?

Bir soru akılda kalıyor: Bu yükseltilmiş CO₂ seviyeleri milyonlarca yıl nasıl sürebildi? Bilim insanlarına göre, yanıtlardan biri Dünya’nın doğal iklim termostatının sınırlı verimliliğinde yatıyor olabilir: Kayalık aşınma yoluyla atmosferik CO₂’nin yavaş yavaş uzaklaştırılması. Alpler ve Himalayalar gibi büyük dağ sıralarının yaklaşık 50 ile 30 milyon yıl önce yükselmesinden önce, nispeten düz ve derinlemesine aşınmış kara kütleleri az miktarda taze kayalık sunuyordu ve bu da süreci yavaşlatmış olabilir.

“Dünya’nın doğal termostatı daha verimsiz çalışırken, okyanustan salınan ek CO₂ atmosferde çok daha uzun süre kalabilirdi. Bu da Okyanus’in iklimi sadece buzul çağlarındaki gibi binlerce yıl değil, milyonlarca yıl etkileyebilmesini sağlardı,” açıklıyor çalışmanın ortak yazarı Mathis Hain.

Araştırmacılar, şimdi bu geri besleme mekanizmasının Dünya tarihindeki küresel ısınmanın sürdüğü diğer dönemlerdeki rolünü inceliyor.

Simone Moretti ve arkaları, Elevated early Eocene atmospheric CO2 tied to reduced Southern Ocean biological pump efficiency, Nature Geoscience (2026). DOI: 10.1038/s41561-026-02142-7

Dergi bilgisi:
Nature Geoscience

serminet etkisi
paleoceanografi
Karbon Yakalama
Küresel ısınma

Université libre de Bruxelles

Bu hikayenin ardındaki kimler?

BA sanat tarihi, MA malzeme kültürü. Eski müze editörü, paramedik ve organ nakil koordinatorü. 2021’den beri Science X için düzenleme.

Full profile →

Matematiksel biyoloji lisansı, yaratıcı yazma yüksek lisansı. Bilim ve dil hakkında benzersiz bakış açılarına sahip, iyi seyahat etmiş.

Full profile →

Atıf

:
Nasıl Okyanus’un Dünya’nın 65 milyon yıldır en sıcak iklimini beslemesine yardımcı oldu (2026, 9 Kasım)
9 Kasım 2026’da geri alındı
https://phys.org/news/2026-11-southern-ocean-fuel-earth-warmest.html adresinden

Bu belge telif hakkına tabidir. Özel çalışma veya araştırma amacıyla herhangi bir adil kullanım dışında, içeriğin hiçbir kısmı yazılı izin olmadan çoğaltılamaz. İçerik yalnızca bilgi amaçlı sağlanmıştır.