1.5°C Eşiğine Giren Dünya: Bu Ne Anlama Geliyor?

Sean Gallup/Getty Images

Üç-dört yıl içinde küresel ısınmanın kaçınılmaz olarak 1.5°C sıcaklık hedefinin üstüne çıkacağını biliyor muydunuz? İklim kriziyle mücadele için gösterdiğimiz çabalara rağmen bu kesin.

Aslıında, Birleşmiş Milletler’in (BMB) yakın zamanda yayınladığı bir rapor, güncel iklim ve enerji politikalarıyla dünyanın bu yüzyılın sonunda sanayi öncesi seviyelerden 2.6°C daha sıcak olacağının izinde olduğunu ortaya koyuyor. Bu, Paris Anlaşması’nın 1.5°C hedefinden belirgin biçimde uzak; ve tehlikeli sonuçlarını biliyoruz: daha fazla orman yangını, aşırı hava olayları, doğa kaybı ve yükselen deniz seviyeleri.

COP31’de, 1.5°C’yi “ulaşılabilir” biçimde korumaya yönelik güçlü bir eylem çağrısı bekleniyor. Bu şunu ifade ediyor: dünya 1.5°C’yi geçici olarak da olsa aşsa bile, emisyon kesintileri ve devasa karbon temizlemesi, en azından teorik olarak, yüzyılın sonunda sıcaklıkları aşağı çekebilir.

O halde, 1.5°C hedefi bu kadar önemli de nedir? Ve bu hedef nasıl kararlaştırıldı?

1.5°C nereden geldi?

1990’lar ve 2000’lerin başında bilim insanları ve politika yapıcılar küresel ısınmayı sanayi öncesi seviyelerden en fazla 2°C ile sınırlamaya yöneldi. Ancak 2000’lerin ortalarına gelindiğinde, küresel ısınmanın 2°C ile sınırlanmasının, mümkünse bile çok zor olacağı kaygıları ortaya çıktı.

2015 öncesinde 1.5°C hedefi, BM iklim müzakerelerinde büyük ölçüde görmezden gelindi; yapılandırılmış tartışmalar yalnızca 2013-2015 yılları arasında yürütüldü. Aslında, emisyonları azaltmayı hedefleyen uluslararası anlaşma olan Paris Anlaşması’na dahil edilmesi, en belirgin biçimde Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri’nin desteğini alan küçük ada ülkelerinden oluşan gayriresmî bir koalisyon tarafından savunuldu. Yüksek Hırs Koalisyonu olarak bilinen bu grup, 1.5°C’nin kendi ülkelerinden vatandaşlarına bir gelecek verebilecek tek hedef olduğunu söyledi.

Paris Anlaşması’nın ardından, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Anlaşması (UNFCCC), 1.5°C hedefinin sonuçlarına dair özel bir rapor derlemeyi derhal istedi. Rapor, 1.5°C ile 2°C arasındaki doğal ve insan sistemlerine dair risklerde belirgin farklar olduğunu ortaya koydu.

Bu daha iddialı 1,5°C hedefi, büyük ölçüde küçük ada devletlerinin Paris Anlaşması’nı kabul etmesine bağlı bir koşul olarak ortaya çıktı. Bazıları tarafından, sürdürülebilim ve politika tartışmalarının ardından ortaya çıkan 2°C hedefinin yerini alan, halkın belirlediği bir hedef olarak karşılandı.

Fransa’ın başkenti Paris’te Temmuz ayında yaşanan sıcaklık dalgası sırasında bir eczanenin tabelasında 47°C sıcaklık değeri okunuyor. Fransız hükümeti, yükselen sıcaklıklar nedeniyle ilk kez “aşırı sıcaklık” acil durum planını devreye sokarak özel soğutma merkezleri açtı.
Pierre Crom/Getty Images

1,5°C’nin aşılması

Son bir BM raporu küresel emisyon azaltımlarının, önümüzdeki birkaç yıl içinde küresel ısınmanın 1,5°C’yi geçmesini durdurmak için yeterli olmadığını doğruladı.

1,5°C hedefi için küçük ada devletlerinden oluşan koalisondan gelen çağrılara rağmen, Paris Anlaşması’nın ardından yayımlanan BM değerlendirme raporları, küresel ısınmanın 1,5°C’yi geçmesinin büyük ölçüde engellenemeyeceğini gösterdi. Bunun yerine, 1,5°C’nin başta aşıldığı ve sıcaklıkların yüzyılın sonuna kadar geri getirilmesi için büyük ölçekli karbondioksit uzaklaştırmasının kullanıldığı geçici aşım senaryoları öngördü.

Küresel ısınmanın yakında 1,5°C’yi geçeceği gerçeği, geçmiş on yılda geliştirilen bilimle uyumludur. Ancak yine de, iklim değişikliğinin ve deniz seviyesinin yükselmesinin etkilerini yaşayan dünyadaki küçük ada devletleri için yıkıcı bir durum oluşturmaya devam ediyor.

Önemlisi, her ek derece bizi potansiyel “dönüm noktaları”na yaklaştırıyor – iklim ve ekosistemler gibi dayandığımız karmaşık sistemlerin, kritik bir eşik aşıldığında ani bir şekilde değişebileceği noktalar. Bunlar, kuzey Avrupa’ya ısı getiren okyanus akıntılarındaki değişimler ve kalıcı donma katmanının (permafrost) erimesinden kaynaklanan artan emisyonlar yer alıyor.

Bu kadar çok karbondioksiti uzaklaştırmak gerçekçi mi?

Sıcaklık artışını 1.5°C’yi aştıktan sonra geri döndürmenin tek yolu, derin emisyon kesintileri ve büyük ölçekli karbondioksit uzaklaştırmasıdır. 1.8°C’nin üzerine çıkarsak, bilimsel bulgular sıcaklığı düşürmenin, mümkünse zor, mümkünse imkânsız olacağını gösteriyor. Bunun nedeni, gerekli olan karbondioksit uzaklaştırmasının olağanüstü miktarlarda olmasıdır.

Karbonun atmosferden uzaklaştırılabileceği miktar açık sınırlara sahiptir. BM’nin İklim Değişikliği Hükümetlerarası Paneli, her 1.000 gigaton (milyar metrik ton) karbondioksit emisyonu için küresel ortalama sıcaklığın 0.45°C arttığını tahmin ediyor. Bu, örneğin, 0.3°C’lik bir aşımı düzeltmek için 660 gigaton karbondioksitin uzaklaştırılması gerektiği anlamına gelir. Hedeflerimizin ne kadar üzerine çıkarsak, geri dönüş o kadar zor, uzun ve maliyetli olur. Bir noktada hasar geri döndürülemez hale gelir.

Bunu bağlama oturtmak gerekirse, küresel ormancılık yenileme ve yeni ormanların kurulması her yıl 2.2 gigaton karbondioksiti, çoğunlukla Çin, Avrupa ve ABD’de yakalayıp depoluyor. Bu, fosil yakıttan kaynaklanan güncel karbondioksit emisyonlarının yaklaşık %5’ine denk gelen bir karbon denkleştirme değeridir.

Orman alanını artırmak mümkündür, ancak negatif etkiler olmadan ne kadar arazinin yeniden ormanlaştırılabileceğine dair sınırlar vardır: biyoçeşitlilik, su erişilebilirliği ve kırsal ile yerli topluluklar üzerindeki etkiler.

Bu arada, doğrudan hava yakalama gibi teknolojik çözümler yılda yalnızca 0.002 milyar ton karbon uzaklaştırması sağlıyor. Bu teknolojilerin büyütülme kapasitesi var, ancak maliyet ve enerji kullanımını azaltmak için önemli ölçekte geliştirilmeleri gerekecek.

Sahip olduğumuz en iyi şans

30 yılı aşkın bir süreden COP süreci, iklim eylemini neredeyse evrensel bir taahhüt haline getirmede merkezde yer aldı. Paris Anlaşması, ülkelerin emisyon kesinti taahhütlerini sürekli olarak güçlendirmeleri için bir süreç oluşturdu ve şeffaflığı iyileştirdi.

Bu yıllık zirveler, aynı zamanda hükümetlere baskı yapmayı ve özellikle gelişmiş ile gelişmekte olan ülkeler arasındaki işbirliğini teşvik etmeyi sağlayan kritik bir platform da oluşturdu. Temiz enerjideki üstel küresel büyüme, başarısının büyük bir kısmını Birleşmiş Milletler zirvesi müzakereleriyle yönlendirilen hükümet politikalarına borçludur.

Birleşmiş Milletler’in iklim gündemi gerekli hızda ilerlemezken, küresel iklim iddiasını artırabilecek bir yol sunan bu zirvelerin alternatifi yok.

Bu yıl, COP31; yakında aşılacak olan 1.5°C Paris Anlaşması hedefini, daha hızlı emisyon kesintileri için daha agresif politikalara dönüştürme ve tüm ülkeler için sürdürülebilir geliştirmeyi destekleyecek finansal akışı güvence altına alma fırsatına sahip.

• 1.5 derece
• Küçük ada ülkeleri