Ağzınızdaki Diş Sayısı Demans İçin Büyük Bir Uyarı İşareti Olabilir

Demansın nedenlerini hâlâ tamamen anlayabilmiş değiliz, ancak bilim insanları ilerleme kaydediyor.

En umut verici yanı, araştırma, değiştirilebilir risk faktörleri sayesinde demans vakalarının neredeyse yarısının en azından geçici olarak önlenebileceğini ya da ertelenebileceğini gösteriyor.

Ancak yeni bir çalışma, bilişsel gerileme için ciddi bir risk faktörünü gözden kaçırmış olabileceğimizi ortaya koyuyor ve bu faktör tam da burnumuzun dibinde gizleniyor.

Amerikan Tıp Direktörleri Birliği Dergisi‘nde yayımlanan bir çalışmaya göre, ağız sağlığının kötü olması demansa bizim varsaydığımızdan çok daha büyük katkıda bulunabiliyor.

Birçok çalışma ağız sağlığını demansla ilişkilendirmiş olsa da, 2024’te güncellenen ve bu yıl yayımlanan demans riskinin azaltılmasına dair yeni WHO kılavuzlarını etkileyen etkili Lancet Komisyonu bulgularında, 14 değiştirilebilir risk faktöründen biri olarak yer almadı.

Japonya’daki bilim insanlarının ortaya çıkardığı yeni kanıtlara dayanarak bunun yeniden düşünülmesi gerekebilir.

Çalışmada araştırmacılar, Japonya Yaşlı Değerlendirme Çalışması’nın (JAGES) veri setinden 2013’ten 2022’ye kadar yaklaşık dokuz yıl boyunca katılımcıları izleyerek 65 yaş ve üzeri 47.293 yetişkinin verilerini analiz etti.

Bu takip süresi içinde katılımcıların 8.247’si (17,4 yüzde) demans gelişti ve araştırmacılar, ağız sağlığının kötü olması – diş sayısı ile ölçülen – ile demans arasındaki ilişkinin, Lancet Komisyonu’nun listelediği yerleşik risk faktörleriyle karşılaştırıldığında ne düzeyde olduğunu araştırmak istedi (JAGES verileriyle değerlendirilemeyen iki faktör hariç: yüksek LDL kolesterol ve hava kirliliği).

“Kalan diş sayısını ağız sağlığının kötü olduğunu gösteren bir gösterge olarak kullandık, çünkü diş kaybı genellikle ileri düzey diş çürümesi ve şiddetli periodontal hastalık gibi ömür boyu süren bir ağız hastalığı öyküsünün son noktasını yansıtıyor,” diyor çalışmanın birinci yazarı ve Tohoku Üniversitesi tıp öğrencisi Maho Iwata dahil araştırma ekibi makalelerinde.

Araştırmacıların analizinde, daha az diş sahibinin demans insidansında belirgin biçimde artışla ilişkili olduğu, 20 veya daha fazla dişi olanlarda 1.63 (100 kişi-yıl başına) olan insidans oranının 10–19 dişi olanlarda 2.31, 1–9 dişi olanlarda 2.97 ve hiçbir dişi kalmayanlarda 4.34’a çıktığı bulundu.

Cinsiyet, yaş ve eşdeğer gelir açısından düzeltme yapıldıktan sonra, demans riskinin diş sayısı azaldıkça arttığı, 10–19 dişi olanlarda %14, 1–9 dişi olanlarda %12 ve hiçbir dişi kalmayanlarda %27 oranında artış gösterdiği, 20 veya daha fazla dişi olan bireylerle karşılaştırıldığı bulundu.

Bulgualar, diş kaybının demans için bilim insanlarının daha önce varsaydığından çok daha belirgin bir risk faktörü olabileceğini gösteriyor. (die-phalanx/iStock/Getty Images Plus)

Nüfusa atfedilen kesirler (PAF’ler) adlı istatistiksel bir yöntem kullanarak, risk faktörlerinin nüfus genelinde hastalığa nedensel bir rol oynadıkları varsayıldığında ne kadar katkıda bulunabileceklerini tahmin eden araştırmacılar, diş kaybı için 7.2’lik bir PAF hesapladı – yani çalışmadaki demans vakalarının %7.2’sini açıklayabilir anlamına geliyor.

Sürprans olan şu ki, toplam nüfus üzerinde bu %7.2’lik tahmin, yalnızca depresif belirtiler (hipotezik olarak demans vakalarının %10.5’ini açıklıyor) ve sosyal izolasyonun (%9.4) ardından gelen üçüncü büyük PAF’ti.

Daha da dikkat çeken şu ki, sonuçlar yalnızca erkeklerle filtrelendiğinde, diş kaybı çalışmadaki her risk faktörü arasında tek başına en büyük PAF’e sahip oldu (%12), kadınlar içinse dördüncü büyük oldu (%6.1).

Bu oldukça dikkat çeken bir bulgu ve araştırmacılar, diş kaybının fiziksel hareketsizlik, sigara kullanımı ve düşük eğitim gibi bilinen risk faktörlerinden daha büyük bir payla demans vakalarını açıklayabileceğini düşündürdüğünü söylüyor.

“Bildiğimiz kadarıyla, bu, kötü ağız sağlığı ile demans için çok sayıda diğer risk faktörünün PAF’lerini aynı popülasyon çerçevesinde nicelendiren ve karşılaştıran ilk çalışma oluyor,” diyor ekip.

“Özellikle, çalışmalarımızda erkeklerde diş kaybı için hesaplanan PAF önemli düzeydeydi ve Lancet Komisyonu’nun raporladığı, depresif belirtiler ve sosyal izolasyon gibi en üst sıralı değiştirilebilir risk faktörleriyle karşılaştırılabilir düzeydeydi; bu da demans başlangıcına nispeten büyük katkısı olduğunu gösteriyor.”

Bulgular, iyi ağız sağlığının geçerli bir demans önleme stratejisi olabileceğini düşündürüyor. (Marc Dufresne/iStock/Getty Images Plus)

Araştırmacılar, çalışmanın birkaç sınırlamasını kabul ediyor; bunlar arasında JAGES verilerinin katılımcılardan alınan kendiliğinden bildirilen bilgilere dayanması ve bunun da önyargı veya hatalara açık olması yer alıyor.

Aynı zamanda şunu da belirtmek gerekiyor ki PAF’ler tahmini niteliktedir; yöntem risk faktörlerinin hastalığa nasıl katkıda bulunabileceğini tahmin etsine, çalışma diş kaybının demansa neden olduğunu ya da diş kaybının önlenmesinin demans vakalarını zorunlu olarak önleyeceğini gerçekten kanıtlamıyor.

Buna rağmen ekip, bağlantıyı destekleyebilecek birkaç yol olduğunu söylüyor. Daha az dişe sahip olmak çiğneme ve beslenme yeteneğini etkileyebilir; bu da kötü beslenmeye yol açabilir ve kötü beslenme bilişsel gerileme ile ilişkilidir.

Diş kaybı aynı zamanda demans için başka bir risk faktörü olan sosyal izolasyon ile de ilişkilidir. Ve diş kaybı, sistematik iltihaba yol açabilecek ağız iltihabıyla da ilişkilidir; bu da bilişsel gerilemeyi tetikleyebilir.

Daha fazla araştırmaya ihtiyaç olsa da, çalışma yazarları bulgularının ağız sağlığının büyük halk sağlığı sonuçları taşıdığını gösterdiğini, bu nedenle demans önleme stratejilerine entegre edilmesi gerektiğini vurguluyor.

“Bu çalışma, diş kaybının demans insidansına, Lancet Komisyonu tarafından belirlenen büyük, yerleşik değiştirilebilir risk faktörleriyle karşılaştırılabilir düzeyde önemli katkıda bulunduğunu gösteriyor,” araştırmacılar sonuçlandırıyor.

“Bilenerek artan kanıt birikimiyle birlikte, bu bulgular ağız sağlığının demans için önemli bir risk faktörü olarak yeniden değerlendirilmesini ve Lancet Komisyonu raporu gelecek güncellemelerine dahil edilmesini destekliyor.”

Bulular Amerikan Tıp Direktörleri Derneği Dergisi‘nde (Journal of the American Medical Directors Association) yayımlandı.

Bu makale Fiona MacDonald tarafından doğrulandı ve Fiona MacDonald tarafından düzenlendi. Sürecimize gurur duysak da yalnızca insanız. Bir hata fark ederseniz, lütfen bize bildirin.