•New Zealand’da Canterbury Üniversitesi öncülüğünde yürütülen ve neredeyse 1 milyon genci kapsayan bir çalışma, gençlerin yaşadıkları ortamların zaman içinde sağlıklarıyla ilişkilendirilebileceğini gösteriyor.
Earth and Environment (Yer Bilimleri ve Çevre) Bölümü’nde çalışan araştırmacı Dr. Lukáš Marek, bulguların toplulukların, mahallelerin ve şehirlerin nasıl planlandığına dair tartışmalara önemli kanıt eklediğini söylüyor.
“Ana mesaj, ortamın gerçekten önemli olduğu,” diyor Marek. “Daha iyi ortamlardan haberdar olan kişiler genellikle daha iyi sağlık durumuna sahip oluyor; ancak ‘daha iyi ortam’ının ne anlama geldiği farklı insanlar için değişebilir.”
Çalışma, Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology dergisinde yayımlanmış ve 2013-2018 yılları arasında 10 ile 24 yaş arası 957.381 genci izlemek için veri kullanmış. Araştırmacılar, gençlerin yaşadıkları ortamlarla sağlık sonuçlarını Healthy Location Index (HLI) adı verilen bir ölçüm aracını kullanarak birbirine bağlamış.
HLI, inşa edilmiş ve doğal ortamın 10 özelliğini bir araya getiriyor. Bunlara marketler, fiziksel aktivite için alanlar, park ve rezerv gibi yeşil alanlar; nehir, göl ve kıyı şeridi mavi alanlar gibi sağlığı destekleyen özellikler ile fast-food restoranları, alkol satış yerleri ve oyun merkezleri gibi sağlığı engelleyici özellikler dahil.
Bu tür çalışmalar çoğu zaman tek bir ortam faktörüne odaklanma eğiliminde olur: parklara erişim ya da alkol satış yerlerine yakınlık gibi. Bu çalışma daha bütüncül bir yaklaşım izledi. “Daha iyi sağlık için planlama yapacaksak, bölgedeki her şeye bütün olarak bakmamız gerekiyor,” diyor Marek.
Bulgular, gençlerin yaşadıkları yerin ve etraflarını saran özelliklerin karışımının sağlığı destekleyici ya da sınırlayıcı bir rol oynayabileceğini gösteriyor. Doğal ortamlara erişim, özellikle yeşil ve mavi alanların karışımı daha iyi sonuçlarla ilişkilendirildi.
UC’nin Health (Sağlık) Fakültesi’nden Doçent Matt Hobbs, en belirgin kalıbın sağlıkı engelleyici ortamlara maruz kalmanın artmasıyla daha kötü sağlığın, özellikle duygusal bozuklukların ilişkilendirildiğini söylüyor.
“Bu sağlıkı engelleyici özelliklere erişimin az olduğu alanlarda yaşayan gençlerde duygusal bozukluk görülme olasılığı daha düşük olurken, çoğunlukla sağlıkı engelleyici ortamlarda yaşamak bu olasılığın artmasıyla ilişkilendirildi. Bu ortamlarda madde kullanımına ve intihar nedeniyle hastaneye yatışlara dair bazı kanıtlar da vardı,” diyor Hobbs.
Bulguların aynı zamanda mahallelerin ve toplulukların nasıl tasarlandığına dair de sonuçları olduğunu belirten Hobbs, gençlerin nerede yaşadıklarının onlarının her gün deneyimlediği fırsatları ve maruz kaldıkları şeyleri şekillendirdiğini vurguluyor.
“Bulgularımız, daha sağlıklı yerler yaratmanın yalnızca bireysel davranışları ya da ortamın tek bir yönünü değiştirmekle ilgili olmadığını; aynı zamanda sağlıklı seçimleri kolaylaştıran ve refaha olumsuz etki yapabilecek özelliklere maruz kalmayı azaltan ortamlar tasarlamakla da ilgili olduğunu gösteriyor,” diyor.
Çalışmanın ölçeği, araştırmacıların ortamın birden fazla yönünün zaman içinde nasıl işbirliği yapabileceğini incelemelerine olanak tanıdı. “Neredeyse 1 milyon genci kapsayan bir bakışla, tek ortam özelliklerini ayrı ayrı çalışmaktan çıkıp yerin ergenlik ve genç yetişkinlik döneminde sağlığı nasıl etkileyebileceğine dair çok daha tam bir resim inşa edebiliriz,” diyor Hobbs.
Bu geniş resmin karmaşık olduğunu belirten Marek, özellikle insanların doğal alanları deneyimleyip kullanması söz konusu olduğunda bunu şöyle açıklıyor: “Her zaman ‘bir şeyden daha fazlasını inşa et’ demek kadar basit değil. Soru, insanların bu alanları kullanıp kullanmadığı, erişilebilir hissettikleri ve etraflarında başka ne olduğu.”
Çalışma, sağlığı güçlü biçimde etkilediği bilinen yoksulluk, sağlık hizmetlerine erişim, yaş, cinsiyet ve etnik köken gibi faktörlerle düzeltme yaptı. Bu faktorlar hesaba katıldıktan sonra bile bulgular, inşa edilmiş ve doğal ortamın önemli bir rol oynayabileceğini gösteriyor.
“Bu kanıtlar daha yerel planlama kararlarını destekleyebilir ve daha güncel verilerle gelecek araştırmalar için önemli bir temel sağlayabilir. Çok yerelleştirilebilir bir kanıt tabanı inşa ediyoruz. Sağlık araştırmasını, ortam araştırmasını ve muhtemelen yerlerin mekansal planlamasını destekleyebilir,” diyor Marek.
Lukas Marek ve arkadaşları tarafından yazılan çalışma, Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology dergisinde (2026) “Interconnected environments and the mental health of young people in Aotearoa New Zealand: a longitudinal geospatial study” başlığıyla yayımlanmış. DOI: 10.1038/s41370-026-00914-2
University of Canterbury tarafından aktarılan bilgilere göre.
1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.