Uçan Tilkiler Açlıktan Ölüyor: Neden Krizlere Tek Tek Tepki Veriyorız?

Yine Avustralya’nın yarasaları (flying-foxes) zor durumda.

Yaban hayatı bakım görevlileri, bakıma muhtaç büyük sayıda çaresiz hayvanla başa çıkamayacak kadar çok işe batmış durumda. Muz ve üzüm yetiştiricileri, hasarlı mahsüller ve zayıflamış yarasalara dair gözlemler bildiriyor. Durumdan etkilenen bölgeler şu anda Yeni Güney Galler ve doğu Victoria. Gri başlı yarasalar (grey-headed flying-foxes) en kötü etkilenen tür gibi görünüyor.

En olası neden, bir yiyecek kıtlığı. Avustralya oldukça sıcak bir kış geçirdi; bu, bazı ağaçların çiçeklenme düzenlerini değiştirmiş ve bal kısırlığına yol açmış olabilir. Bu henüz kesin olarak doğrulanmadı, çünkü soruşturmalar sürüyor.

Ne yazık ki, bu, dünyanın en büyük uçan memelileri olan yarasaların ardışık kitlesölümlerinin en yenisi. 2019-20 Kara Yazında aşırı sıcaklar on binlerce yarasayı alıp götürdü; 2025-26 yazında ise aynı nedenden binlerce tanesi daha öldü. İklim değişimi bu yarasaların hayatını giderek zorlaştırıyor.

Avustralya, bu önemli ve çok hareketli yarasaları etkileyen yaban hayatı acil durumlarına müdahale etmek için uygun konumda değil. 2016’da arazi yöneticileri, araştırmacılar, korumacılar ve sektör, yarasaları yönetmeye yönelik ulusal bir yaklaşımı destekledi. Bir dekandan sonra, hâlâ değişime dair hiçbir işaret yok.

Bir orman bir süpermarket değil

Çok sayıda Avustralyalı yarasalara “meyve yarasaları” diyor.

Ama gri başlı yarasalar, kültüreilmiş meyveden çok okaliptüs balı ve polenini tercih ediyor. Tercih ettikleri yiyecekler kıtlaştığında bahçelere yöneliyorlar.

Okaliptüs çiçeklenmesi son derece değişken. Bir ay boyunca bol çiçeklenen okaliptüslerle dolu bir orman, bir sonraki ay neredeyse hiçbir şey sunmayabilir. Yarasalar bu geçici yiyecek kaynaklarını bulmada başarılı. Ama kuraklıklar ve sel yağmurlarının bir ülkesinde yiyecek her zaman mevcut değil.

Yarasalar Avustralya’nın en büyük yaras türü. Bitkileri tozlaştırmaları ve tohum yaymalarından dolayı paha biçilemezler. Doug Gimesy, Yazar sağladı (yeniden kullanılamaz)

Flying-foxes, yani dev yarasalar, uzun süredir besin açığıyla başa çıkmak zorunda. 1996 ile 2020 yılları arasında araştırmacılar, tekrarlayan besin açıklarının yanı sıra dev yarasaların dağılımındaki değişimleri ve bunların tarım ve kentsel alanlara artan bağımlılığını belgeledi. Arazi temizliği ve kentleşme, Queensland’in güneydoğusundaki yerel kış çiçeklenen habitatların büyük bir kısmını yok etti ve kışın nektör bulmayı zorlaştırdı.

Yerel besin ağaçlarının dikilmesi, korunması ve geri kazandırılması, dev yarasaların uzun mesafeli tozlaşma ve tohum yayma konundaki değiştirilemez rolünü sürdürmeye yardımcı olur; bu da ekonomiyi canlandırır ve hastalıkların insanlara sıçraması ihtimalini azaltır.

Hareket halinde yaşam

Dev yarasalar, Dünya üzerindeki en hareketli hayvanlardan biri; bir gecede 100 kilometreden fazla uçabiliyorlar. Göçmenler; geniş bir kamp ağı arasında hareket ediyorlar. Bir dev yarasası kampını tespit etmek kolaydır – çıkardıkları gürültü ve sürekli hareket onları fark etmeyi zorlaştırır.

Australya kentleri, dev yarasalara cazip ve istikrarlı bir besin tedariki sunar; yabancı ve yerel ağaçların farklı zamanlarda meyve vermesi veya çiçek açması, yarasaların kentsel kamplarda daha uzun süre geçirmesini sağlar.

Black Summer’ın (Siyah Yaz) mega yangınları, kaliteli habitatların geniş alanlarını yaktığında, dev yarasalar çok farklı beslenmeye başladı ve karaya daha derinlere doğru, daha düşük kaliteli yanmamış ormanları aramaya başladı.

İnsanlar nasıl tepki veriyor?

Dev yarasalar tuhaf, muhteşem ve ekolojik açıdan hayati öneme sahip. Ancak evrensel bir şekilde sevilmiyorlar.

Tanık olunulan, açlıktan çaresizleşmiş dev yarasaların mahsullere verdiği zarar raporlanırken, kamp büyüklüğündeki ani değişimler yerel toplulukları gürültü ve koku konusunda endişelendirebiliyor.

Bunların topluluklara yol açabileceği etkileri görmezden gelemeyiz. Ancak onları zararlı muamele etmek – ya da arazi sahiplerinin bir koloninin ani gelişine tek başlarına tanık olmalarına izin vermek doğru değil. Bunun yerine, hem habitatlarını hem de insanlara ait mahsullerimizi korurken, dev yarasaları doğal ve ekolojik açıdan geri ödenemez değerlere sahip olarak tanımayı hedeflemeliyiz.

Bu bahar hasta ve aç uçan tilkilerle ilgili raporlar ortaya çıkarken, yerel vahşi hayat bakımçıları bir kez daha sahaya çıktı. Yaptıkları iş hayati. Ancak bunun gerçek bir maliyeti var – fiziksel, finansal ve duygusal açıdan. Bu gönüllüler; eğitim, ekipman, aşılar, veteriner hekimlere erişim ve rehabilitasyon kapasitesini artırma konularında çok daha iyi bir desteğe ihtiyaçları var.

Vahşi hayat bakımçıları, sürmekte olan krize müdahale ediyor. Sol üstten saat yönünde: Shoalhaven Yarası Kliniğinde tedavi edilen yetişkin bir gri başlı uçan tilki; Shoalhaven bölgesinde toplanan ölü gri başlı uçan tilkiler; Sidney’de WIRES tarafından bakılan gri başlı uçan tilki yavruları; Shoalhaven bölgesinde bir trampoline asılı bulunan ölü bir gri başlı uçan tilki. Trista Leigh, Shoalhaven Yarası Kliniği; Sarah Curran, WIRES, CC BY

‘Bugüne kadar hiçbir müdahale yok’

Okaliptüsler topluca çiçek açtığında, binlerce uçan tilki hızla gelebilir. Yerel kasabalar için bu, gerilimlere yol açabilir.

Bu gerilimler hatta bir federal parlamentolar soruşturmasına yol açtı. Soruşturmanın 2017 tarihli raporu, ulusal veya doğu eyaletlerine ait bir uçan tilki danışma organı çağrısında bulundu ve araştırma, toparlanma ve en az on yıllık izleme için ayrı finansman önerdi. Ayrıca belediyeler için karar destek araçları ve topluluk eğitimi de önerdi.

On yıl sonra, resmi sonuç “bugüne kadar hiçbir müdahale yok” olarak belirtildi. Bu arada, ulusal izleme ve kriz müdahaleleri hâlâ parçalı durumda.

2022 sonbaharında, uzun süredir devam eden Ulusal Uçan Tilki İzleme Programına ayrılan finansman kaldırıldı. Bu, Avustralya’nın uçan tilki popülasyonlarına dair güncel bir ulusal tabloya sahip olmamasına yol açarak krizlerin anlaşılmasını ve yönetilmesini çok daha zorlaştırdı.

Pozitif gelişme olarak, diğer devlet kurumları, arazi yöneticileri ve gönüllüler bu hayvanları yerel düzeyde izlemeye devam ediyor. Örneğin, NSW’deki bilinen 476 uçan tilki kampının %52’si artık izleniyor. 2019 yılında bu oran %35 idi.

Bu sorunu iyileştirmeye yardımcı olmak için Western Sydney Üniversitesi’ndeki ekibimiz, tüm Avustralya uçuş tilkisi türleri için toplanan nüfus kayıtlarını, takibi ve vatandaş bilimi verilerini içeren Avustralya Uçuş Tilkisi İzleyicisi’ni (Australian Flying-Fox Monitor) yakın zamanda yayınladı. Kullanıcılar ayrıca ağaça takılmalar, elektrik çarpmaları, açlık ve aşırı sıcaktan etkilenen yarasaları da raporlayabilir.

Avustralya Uçuş Tilkisi İzleyicisi’nin (AFFM) ekran görüntüsü, uçuş tilkilerinin konumu ve sayıları hakkında güncel bilgileri gösteriyor. AFFM, CC BY

Ulusal koruma, sürdürülebilirliği gerektirir

Avustralya’nın beş uçuş tilkisi türünden üçü ulusal düzeyde tehdit altında sayılıyor. Ancak federal toparlanma planlaması, bu üçü için de oldukça yetersiz kalıyor ve bu durum toparlanma taahhütlerinin yerine getirilmesindeki daha geniş başarısızlığı yansıtıyor.

Noel Adası uçuş tilkisi kritik derecede tehlike altında, ancak ulusal bir toparlanma planı yok. Gözlüklü uçuş tilkisi tehlike altında, ancak hâlâ 2010 tarihli bir plana dayanıyor ve bu plan, öngörülen sürenin altı yılı aşmış durumda. Gri başlı uçuş tilkisi ise hassas, ancak 2021 tarihli toparlanma planı, zorunlı beş yıllık inceleme süresini geçmiş durumda.

Eyalet ve federal yasalar çarpışabilir. Queensland, mahsulleri korumak için gri başlı uçuş tilkilerinin vurulmasına izin vermeye devam ediyor; bu uygulamanı yasaklanacağına dair vaatlere rağmen. Bildiğimiz kadarıyla, eyalet düzeyinde rutin olarak kırpılan ulusal düzeyde tehdit altındaki tek tür, büyük beyaz köpek balığı dışında bu tür.

Krizlerden koordinasyona

Bu yılın uçuş tilkisi krizi ne ilk ne de son olacak. Uygun koordinasyon eksikliğinde, bu iş vahşi yaşam bakımıcılarına bırakıldı.

Yazarlar

1. Western Sydney Üniversitesi Hayvan Ekolojisi Profesörü

2. Western Sydney Üniversitesi Hareket Ekolojisi Doktora Sonrası Araştırmacı ve Öğretim Üyesi

Western Sydney Üniversitesi Hayvan Ekolojisi Profesörü

Western Sydney Üniversitesi Hareket Ekolojisi Doktora Son Araştırmacı ve Öğretim Üyesi

Açıklama beyanı

Justin Welbergen, Avustralya Araştırmalar Konseyi, İklim Değişikliği, Enerji, Çevre ve Su Bakanlığı ile Sanayi, Bilim, Enerji & Kaynaklar Bakanlığı’ndan finansman almıştır.

Australasya Yarasan Cemiyeti’nin bir önceki başkanıdır, Christmas Island Uçan Köpekbalığı Danışma Kurulu’nun başkanlığını yapmaktadır ve NSW Uçan Köpekbalığı Danışma Kurulu üyesidir.

Jessica Meade, uçan köpekbalıkları üzerine yürüttüğü araştırmalar için Avustralya Araştırmalar Konseyi’nden, İklim Değişikliği, Enerji, Çevre ve Su Bakanlığı’ndan ve Sanayi, Bilim, Enerji & Kaynaklar Bakanlığı’ndan finansman almıştır.

Ortaklar

Western Sydney Üniversitesi, The Conversation AU üyesi olarak finansman sağlamaktadır.