Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, son iki haftada kapsamlı bir diplomatik yoğunlaşma gerçekleştirdi. Kırgızistan’ın Bişkek’i, Rusya’nın Uzak Doğusu’ndaki Vladivostok ve Hindistan’ın Yeni Delhi şehrindeki üç etkinliğin yanı sıra Vietnam önderinin devlet ziyareti kapsamında yaklaşık 18 devlet başkanıyla bir araya geldi.
Bu görüşmelerde Çin, Hindistan, Endonezya, İran, Malezya ve Türkiye gibi küresel güneyin (Global South) ağır sıklet isimlerinin liderleri de yer aldı. Ukrayna savaşı bu konuşmaların gündemini şekillendirse de, Putin’in önderliğindeki müzakerelerin asıl odak noktası farklı bir konuya işaret etti: yakıt, ticaret ve transit.
Puvar ve enerji güvenliğine yönelik ortak kaygılar
Puvar ve enerji güvenliği, Moskova ile küresel güneydeki ortakları için giderek karşılıklı bir endişe konusu haline geliyor. Ukrayna’nın Rusya’ın petrol rafinéri kapasitesini hedef alan kasıtlı saldırıları ülkede belirgin yakıt kıtlıklarına yol açtı.
Bu durum, Rusya hükümetinin daha önce ihracat yaptığı Belarus, Türkiye ve Hindistan gibi ülkelerden işlenmiş yakıt ithal etmeye zorlamasına neden oldu. Öte yandan Kremlin, enerji ihracatlarını genişletme konusunda ısrarlı. Bu kapsamda, Rusya’dan Çin’e Mongolya üzerinden yıllık 50 milyar metreküp doğal gaz ulaştırması planlanan Sibirya’nın Gücü 2 (Power of Siberia 2) boru hattının inşasına dair sözleşmenin kesinleştirilmesi yer alıyor.
Rusya, geçen hafta Vietnam’ta yeni bir stratejik petrol rezervi merkezi kurulmasına ilişkin bir anlaşma imzaladı. Rusya ayrıca nükleer enerji alanında işbirliğini genişletiyor; bu konu, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yapılan görüşmelerin yanı sıra Rusya’ya devlet ziyareti gerçekleştiren Vietnam Başkanı To Lam ve Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile gündemde yer aldı.
Rusya’nın Ukrayna’yla artan savaşı nedeniyle yakıt güvenliği, Kremlin’in içistisai durumu stabilize etme çabaları için özellikle kritik önem taşıyor. Rusya, 18-20 Eylül’de yapılacak seçimlerin gölgesinde savaşın yarattığı sarsıntıyı hafifletmek için baskı altında.
Rusya’nın enerji stratejisi analizi
Küresel güneyle derinleşen bağlar
Rusya ile Batı arasındaki süren yaptırım savaşı, ülkenin hayatta kalması ve gelecekteki gelişmesi için küresel güneyle ekonomik ve ticari ilişkilerini kritik hale getirdi. Rusya’nın merkez roller üstlendiği iki dost devletler örgütü özellikle önem kazanıyor.
Bunlardan biri, Brezilya, Çin, Mısır, Etiyopi, Hindistan, Endonezya, İran, Rusya, Suudi Arabistan, Güney Afrika ve Birleşik Arap Emirlikleri dahil 11 ekonomiden oluşan BRICS. BRICS ülkeleri artık küresel KDP’nin (GSYİH) yaklaşık yüzde 40’ını oluşturuyor. Geçen yıl BRICS üye devletleri arasındaki karşılıklı ticaret hacmi ilk kez 1 trilyon doları aştı.
İkincisi ise Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ). Avrupa, Asya ve Hint-Pasifik bölgesini kapsayan siyasi ve güvenlik bloğu olan örgütte, Putin’e göre Rusya’nın ŞİÖ ile ticaret hacmi 2025 yılında 400 milyar doları aştı.
Genel olarak geçen yıl Asya, Rusya’n ticaret haminin yüzde 73,4’ünü oluşturdu. Moskova’nın Asya ile ticari bağlantılarının Bişkek, Vladivostok ve Yeni Delhi’deki neredeyse her görüşmede yer alması şaşırtıcı değil.
Orta Doğu’daki aksamayı atlatma
Iran’la dost ilişkilerine rağmen Rusya ve onun müttefikleri, Orta Doğu üzerinden süren ulaşım ve ticaret yollarındaki aksamadan muaf değil. Bu riskleri azaltmak için Rusya, nispeten yeni iki kıtalararası transit ağı konusunda aktif lobicilik yapıyor.
Bunlardan biri, 7.200 kilometrelik demiryolu-kara-deniz taşımacılığı içeren Uluslararası Kuzey-Güney Ulaşım Koridoru. Bu güzergah, Rusya’nın Baltika limanlarını Hazar Denizi ve İran üzerinden Hindistan’ın Mumbai şehriyle birbirine bağlıyor.
Rusya’n bu güzergahı, bu ay görüştiği Hintli ve İrani delegasyonlarla görüştüğü bildirildi. İkincisi ise 5.600 kilometrelik deniz yolu olan Kuzey Denizi Yolu; Arktik Okyanusu üzerindeki Kuzey Doğu deniz yolunun bir parçası olarak Asya’nın buza mahkum olmayan limanlarını Rusya’nın Arktik limanlarıyla birbirine bağlıyor.
Ağustos ayında Pekin, bu güzergah üzerinde ilk kez ticari faaliyetlere başladı.
Sıradan işbirliğinden politik sinyallere
Rusya, bu ayki diplomatik yoğunlaşmadan açık kazanıklarla ayrıldı. Vladivostok’ta 7,7 milyar dolarlık yatırımları güvence altına almanın yanı sıra Vietnam’la bazı kârlı anlaşmalar yapmasının dışında Putin, politik başarılar da elde ettiğini iddia edebilir.
Birincisi, zaman zaman zorlu olsa da Putin’in rakipleriyle etkileşimleri, Moskova’nın Batılı olmayan büyük ulus oyuncularıyla ilişkilerinin Ukrayna savaşı’nın beşinci yılında bile jeopolitik bir sabit olduğunu gösteriyor. Hindistan’dan Modi, Endonezya Başkanı Prabowo Subianto veya Vietnam’ın To Lam gibi küresel nüfuzun yeni merkezlerinin liderleri için Rusya ile etkileşim, “stratejik otonomi” kavramına dayanan ülkelerinin dış politika yaklaşımının bir parçasını oluşturuyor.
Bu gelişme, CIA ve ABD Hazine Bakanı’nın Rus counterpartsıyla katıldığı en son seviye görüşmeleri sırasında Amerika Birleşik Devletleri ve müttefiklerine güçlü bir sinyal gönderiyor. Bu ay başlarında ABD Başkanı Donald Trump, Moskova’ya kendi kişisel elçilerini gönderdi ve Putin’e takip amaçlı bir telefon açtı.
İkincisi, Rusya ve Asya’daki merkez ortakları, fosil yakıt ithalatı, nükleer enerji ve diğer malların yanı sıra işlenmiş yakıtın Rusya’ya ihracatını da içeren stratejik ortaklık bağlantılarının sürdürüleceğini birlikte ilan etti.
Küresel güneyin neden hala endişe içinde
Yine de küresel güneydeki birçok kişi, Ukrayna’daki ve Ukrayna üzerinden süren savaşın bir “sonsuz savaş”a dönüşmesi gibi artan etkilerinden endişe ediyor.
Siyah Deniz’deki ticaret gemilerine yönelik son karşılıklı saldırı dalgası, buğday ve buğday kıtlığı korkularını tetikledi. Kasım’ın ortasında Çin, 2026 Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC) zirvesine ev sahipliği yapacak. Bu etkinliğin, Putin, Xi ve Trump arasındaki ilk üçlü görüşme için olası bir mekan olması bekleniyor.
Bu noktada Moskova, ortaklarından savaşı siyasi yollarla sonlandırma yönünde artan baskı hissedebilir. Bu ülkeler Batı ile Rusya arasındaki yaptırım savaşı’nın etkilerini yaşamak istemiyor, üstelik ona sürüklenmek istemiyor.
Alexey D. Muraviev, Edith Cowan Üniversitesi Sanat ve Beşeri Bilimler Fakültesi’nde kıdemli araştırmacıdır.
Bu makale The Conversation tarafından Creative Commons lisansı altında yeniden yayınlanmaktadır. Orijinal makaleyi okuyun.
1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.