Antarktika‘nın doğusundaki Breid Körfezi’nde, 2024 yılının Ağustos ayında uydu görüntüleriyle ortaya çıkan ve Portekiz’in kara yüzölçümünden neredeyse iki katı büyüklüğe ulaşan dev bir buz deliği, Hindistanlı bilim insanlarından oluşan bir ekibin yaptığı araştırmayla açıklandı. Yeryüzü bilimcisi Jeebanjyoti Swain önderliğindeki ekip, bu oluşumun yoğun atmosferik nehirler ve denizdeki sıcaklık dalgalarıyla sonuçlanan aşırı hava koşullarının bir araya gelmesiyle meydana geldiğini belirledi. Araştırma sonuçları, Geophysical Research Letters adlı bilimsel dergide yayımlandı.
Antarktika, her kış okyanusun üzerindeki deniz buzlarının donmasıyla kabaca iki katına çıkar. Genellikle Breid Körfezi, Temmuz ile Ağustos ayları arasında tamamen donmuş bir kabukla kaplıdır. Ancak 2024’ün Ağustos ayında uydu görüntüleri, buzun içinde resmen bir polinya olarak adlandırılan, açık deniz sularının etrafı deniz buzlarıyla çevrili olduğu büyük bir deliğin ortaya çıktığını gösterdi. Bu, bilim insanlarının o yılın bu döneminde daha önce hiç görmediği bir olaydı.
Delik ne kadar büyüktü?
En geniş olduğu dönemde delik 89.121 kilometrekarelik bir alana ulaştı; bu alan, tüm Portekiz kara yüzölçümünden neredeyle biraz küçüktür. Hindistanlı ekip, bu deliğin ardındaki nedeni, atmosferik nehirlerin ve deniz sıcaklık dalgalarının oluşturduğu ardışık aşırı hava olaylarına bağladı. Araştırmayı Geophysical Research Letters dergisinde yayımlayan Swain ve ekibi, olayın bu denli büyük ölçekte gerçekleşmesinin ardındaki fiziksel süreci detaylandırdı.
Nasıl bir fiziksel süreç işledi?
Araştırmayı yapan ekip, yoğun atmosferik nehirlerin gökyüzündeki nehirler olarak da bilinen ve alçak enlemlerden Antarktika bölgesine büyük miktarda nem taşıyan sistemler olduğunu, buna eşlik eden kalıcı kuzeyden güneye doğru akışın da deniz buzlarını kutba doğru ittiğini açıkladı. Temmuz 2024’ten Ağustos’a kadar süren dönemde dört atmosferik nehir, sıcak ve nemli havayı getirdi. Bilim insanları, bu atmosferik nehirlerin kayıtlardaki en güçlü kış ortası nem taşıma olaylarından bazıları olduğunu vurguladı.
“Yoğun atmosferik nehirler, alçak enlemlerden Antarktika bölgesine büyük miktada nem taşıdı ve buna eşlik eden kalıcı güneye doğru akış, deniz buzlarını kutba doğru yönlendirdi. Bir araya geldiklerinde, aşağı yönlü uzun dalga radyosunu artırdılar, atmosferi ısıttılar, sıcak kar yağışına neden oldular ve okyanusa doğru ısı akısını olumlu yönde etkilediler; bunlar birlikte deniz buzlarının oluşumunu baskıladı.”
Araştırma ekibi, Geophysical Research Letters, 2026
Ekip, aynı zamanda güçlü rüzgarların Ekman emişini tetiklediğini, bunun da daha sıcak olan yüzeyin altındaki suları yukarı taşıyarak üst okyanusun ısınmasına katkı sağladığını ve süren deniz sıcaklık dalgalarının da buzlanmayı daha da engellediğini açıkladı. Ekman emişinin, okyanus üzerinde esen rüzgarın sürtünmesiyle yüzey sularının büyük hacimlerde yer değiştirdiği bir olay olduğu belirtildi. Bu durumda Ekman emişinin, üst döner derin suları yüzeye taşıdığı, bunların da o dönemde genellikle yüzey sularından daha sıcak ve daha hareketli olduğu için buzlanmayı yavaşlattığı ve önlediği kaydedildi.
Gelecek için beklentiler nasıl?
Swain ve ekibi, iklim değişikliğinin atmosferik nehirleri güçlendirdiği, hem havada hem de okyanusta daha sık ve kalıcı sıcaklık dalgaları ürettiği ve Güney Okyanusu’nun üst katmanlarını ısıttığı için gelecekte bu tür Antarktika polinyalarına daha sık rastlanacağını öngördü. Ekip, “Düşük deniz buzı koşulları ve polinya oluşumu, tarihsel olarak istikrarlı kalmış olan bölgelerde sık hale gelebilir” şeklinde bir uyarı getirdi.
Bu yıl Antarktika, kayıtlardaki üçüncü en düşük kışlık deniz buzı genişliğine ulaştı. Düşük kışlık deniz buzı kayıtlarının dördü de son dört yıl içinde gerçekleşti; 2023 rekor en düşük seviye olurken, 2024 — dev deliğin Breid Körfezi’nde ortaya çıktığı yıl — ikinci sırada yer aldı.
Bu olayların küresel etkileri nelerdir?
Bu yılın Haziran ayında, Antarktika Yarıçarşısı’nın batı tarafındaki Bellingshausen Denizi’nin geniş bir alanı donamadı ve genellikle deniz buzlarıyla kaplı olması gereken, Fransa’nın neredeyse büyüklüğünde bir okyanus alanı açığa çıktı. Deniz buzları yıl içinde gelir ve gider, ayrıca yüzer, bu yüzden deniz seviyesi değişimlerine doğrudan katılmaz. Ancak buz kayalıkları ve buzulların etrafında bir tampon oluşturur; bu yapılar deniz seviyesi yükselmesini hızlandırma potansiyeline sahiptir.
Kış boyunca geniş bir deniz buzu eteği olmadan, Antarktika buz tabakasının daha fazlası, giderek ısınan okyanus sularına maruz kalır; bilim insanlarının asıl endişe duyduğu da tam budur. Deniz buzları aynı zamanda Antarktika ekosistemleri için de çok önemlidir; dünya okyanuslarının çoğunu besleyen besin zincirleri, bu buzların düzenli dönüşüne dayanır.
“Düşük deniz buzı koşulları ve polinya oluşumu, tarihsel olarak istikrarlı kalmış bölgelerde sık hale gelebilir.”
Araştırma ekibi
Bu küresel iklim değişikliklerinin, öncelikle fosil yakıt yakımından kaynaklanan insan faaliyetlerinin bir sonucu olduğu açık biçimde görülmektedir. Bu aynı zamanda, bu endişe verici eğilimlerin izini değiştirebileğimiz anlamına gelir. Araştırma, Geophysical Research Letters dergisinde yayımlandı.
İlk yorumu siz yazın
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.