JWST ve ALMA, Erken Evren’de Tozlu ve Hızla Büyüyen Bir Kara Deliği Ortaya Çıkarıyor

J1440+0019 için ALMA gözlemleri. (a) ve (b) panelleri sırasıyla sürekliliği çıkarılmış [C II] entegre yoğunluk haritasını ve 249,3 GHz sürekliliğini göstermektedir. Kaynak: Daming Yang ve ark., arXiv (2026). DOI: https://doi.org/10.48550/arXiv.2610.13758

Yeni bir çalışma, evren bir milyar yaşından daha genç olduğu bir döneme ait tozdan dolayı kızıla kaymış bir kuasarı ortaya koyuyor. 6,5488 kırmızıya kayma değerine sahip olan J1440+0019 nesnesi, saniyede yaklaşık 1,1 milyar güneş kütlesine eşdeğer kütleye sahip, hızlı madde biriktiren bir süperkütleli deliği içeriyor. Makale 9 Ekim’de arXiv ön baskı sunucusuna yüklendi.

Tozlu kuasarlar

Kozmik yeniden iyonlaşmanın Büyük Patlama‘dan sonra yaklaşık 600 milyon ile bir milyar yıl arasında (kırmızıya kayma 6 ile 8 arasında) gerçekleştiği tahmin ediliyor. Bu çağda, erken yıldızlar ve galaksilerden gelen iyonlaştırıcı UV ışınımları, evrenin nötral hidrojen gazını bugün gözlemlenen iyonlaşmış duruma dönüştürdü. Bu dönemden kuasarların ve galaksilerin incelenmesi, bu olayın gerçekleştiği kırmızıya kayma değerine bir sınır koyabilir.

Bu dönemden kuasarların çoğu, kendi dinlenme çerçevesindeki parlak ultraviyole ışınımlarıyla tanımlanır. Bu yöntem, mütevazı düzeyde de olsa tozdan kızıl kayma gösteren kuasarlar için başarısız olabilir; bu kuasarların UV ışınımları, çevrelerindeki toz zarı tarafından yoğun biçimde engellenir. Önceki çalışmalar, erken dönem aktif galaktik çekirdeklerin (AGN) büyük bir bölümünün örtülü olduğunu öne sürüyor. Sadece 6 ve daha büyük kırmızıya kayma değerlerinde birkaç reddened kuasar biliniyor ve bunlar farklı yöntemlerle bulundu.

Bu çalışmada, Leiden Gözlem Evi’nden Daming Yang önderliğindeki araştırmacılar, Subaru High-z Düşük Parlaklı Kuasar Araştırması (SHELLQs) araştırmasında önceki bir gözlemle tespit edilen 6,55 kırmızıya kayma değerine sahip bir kuasarın ayrıntılarını sunuyor. Araştırmacılar, James Webb Uzay Teleskobu (JWST) ile çekirdeğin NIRSpec spektroskopisini, ev galaksisinin soğuk gazı ve tozu üzerine Atacama Büyük Milimetre/Milisimetre Dizisi’nin (ALMA) gözlemleriyle birleştirdi.

Modellerle uyum

J1440+0019’un tayfı, tozdan kaynaklanan kızılımsılaşma ile uyumlu bir biçim ortaya koydu. Belirgin emisyon çizgileri gösterdi ve belirgin söndürme ile birlikte, görüş çizgisi boyunca orta düzeyde tozla örtülü bir kuasarın varlığını işaret ediyor. “Bu birleşim, J1440+0019’u kızılımsı 1-tipi kuasar olarak tanımlıyor: çekirdek doğrudan görülüyor, ancak görüş çizgisi boyunca orta düzeyde toz söndürmesi aracılığıyla,” ekip makalede yazıyor.

Üç yüksek-iyonlaşma soğurma sistemi, bizden uzaklaşan bileşene göre maviye kaymış olarak bulundu—bu da onların bize doğru hareket ettiğine işaret ediyor. Ekip, bu sistemlerin hızını saniyede en fazla 3.600 kilometre olarak tahmin etti; bu, hızlı çekirdek outflow’larının güçlü bir işareti.

ALMA gözlemleri, ana galaksinin iyonlaşmış karbondan yaydığı ışında olağanüstü parlak olduğunu gösteriyor ve bu onu, kırmızı kayma 6’nın üzerinde olan bilinen en parlak kaynaklardan biri haline getiriyor.

Uygun düzeltmelerden sonra kuasarın ne kadar parlak yayıldığı tahmin edildiğinde, malzeme biriktirme hızı ortaya çıktı. Görünüşe göre, Eddington parlaklığının yaklaşık %80’inde yayım yapıyor.

Galaksi, tahminen 400 milyon güneş kütlesine eşit toz içeriyor ve üst sınırı yılda yaklaşık 1.330 güneş benzeri yıldız olan bir yıldız oluşum hızına sahip.

Çeşitli özellikler

Çekirdeğin kızılımsılaştırdığı toz, yerel evrendeki “orta düzeyde kızılımsı” kuasarlarınkine benziyor. Ancak toz rezervi kendisi, yoğun şekilde kızılımsı sistemlerinkini andırıyor. Diğer erken evren kızılımsı kuasarlarıyla karşılaştırıldığında, araştırmacılar bazı benzerlikler ve farklılıklar buldu. Kızılımsı ve örtülü kaynakların “çeşitli biriktirme durumları ve ana galaksi özellikleri sergilediğini” sonuçlandırıyorlar.

Genel olarak, birleşik JWST ve ALMA gözlemleri, kütles siyah deliğin hızlı şekilde malzeme biriktirdiği, ana galaksisinin ise devasa bir toz rezervi içerdiği ve Büyük Patlama’dan bir milyar yıldan kısa bir süre sonra olağanüstü bir hızda yıldız oluşturuyor olabileceği, tozla kızılımsılaştırılmış bir kuasar ortaya koyuyor.

Ekip, ALMA’nın yalnızca 5,5 dakikalık gözlem süresinin gaz ve tozun birincil izlerini çıkarmak için yeterli olduğunu, bu da tozdan zengin sistemlerin verimli bir şekilde tespit edilmesinde umut verici olduğunu belirtiyor. “Bu tür araştırmalar, mütevazı bir ALMA gözlem süresi maliyetiyle, spektroskopik takipte vaat eden kızarıkmış kuasar adaylarını belirlemeye yardımcı olabilir,” diyorlar. Ayrıca Euclid ve Roman’ın, kızarıkmış kuasarların daha eksiksiz bir örneğini oluşturabilecekleri ve gözlemler arasındaki açığı kapatabilecekleri düşünüyorlar.

Bu makale, yazarımız Shreejaya Karantha tarafından yazılmış, Gaby Clark tarafından düzenlenmiş ve Robert Egan tarafından doğrulanıp incelenmiş özenli insan emeğinin bir ürünüdür. Bağımsız bilim gazeteciliğinin canlı kalabilmesi için sizin gibi okuyucularımıza dayanıyoruz.
Bu haberlerin sizin için önemliyse, lütfen bir bağış (özellikle aylık) düşünün. Teşekkürümüz olarak reklamsız bir hesap edineceksiniz.

Yayın bilgileri

Daming Yang et al., A dust-reddened quasar in a [C II]-luminous host at z=6.55, arXiv (2026). DOI: 10.48550/arxiv.2610.13758

Dergi bilgileri:
arXiv

Uzaysal kara delikler
Galaksiler
Sönümleme

Bu haberin arkasındaki isimler kimler?

Shreejaya Karantha, Hindistan’da yaşayan, özellikle astrofizik ve evrenin erken dönemine odaklanan bir bilim yazarı ve astronomi anlatıcısıdır.

Profilin tamamı →

2021’den beri yükseköğretim ve sağlık içeriklerinde deneyime sahip, İngilizce yüksek lisans mezunu metin düzenleyicisi. Güvenilir bilim haberlerine bağlı.

Profilin tamamı →

Bu haberin arkasındaki isimler kimler?

Matematiksel biyoloji alanında lisans, yaratıcı yazım alanında yüksek lisans. Bilim ve dil konularında benzersiz bakış açılarına sahip, geniş bir coğrafyada deneyim kazanmış.

Tam profil →

© 2026 Science X Network

Atıf

:
JWST ve ALMA, erken evrende tozlu, hızla büyüyen bir kara deliği ortaya çıkardı (2026, 26 Ekim)
26 Ekim 2026’da alındı
bu bağlantıdan https://phys.org/news/2026-10-jwst-alma-reveal-dusty-rapidly.html

Bu belge telif hakkına tabidir. Özel çalışma veya araştırma amacıyla yapılan adil kullanım dışında, yazılı izin olmadan belgenin hiçbir kısmı çoğaltılamaz. İçerik yalnızca bilgi amaçlı sunulmaktadır.