Odisha ve Andhra Pradesh’teki Doğu Ghatları’nın tepelerinde, kayaların yarıklarında ve yaprak döngesinin hışırtısının altında, 130 yıl boyunca soyu tükenmiş sayılan ve 2010’da Hint bir bilim insanı tarafından yeniden keşfedilen çarpıcı desenli Jeypore kara gekonu’nun küçük bir popülasyonu yaşar.
Bu tehlike altındaki türden, geçen yıl Odisha’daki Balda tepelerinde, endişe verici bir şekilde, Adani ile bağlantılı bir grubun önerdiği boksit madenciliği projesinin alanı içinde yalnızca dört birey belgilenmiştir.
Gece aktif bu gekon, yaklaşık 9,2 cm uzunluğunda, karşılaştırılabilir derecede büyük bir başa ve sarı-turuncu bir gövdeye sahiptir ve ilk kez 1878’de İngiliz doğa bilimci Richard Henry Beddome tarafından tanımlanmıştır. Sadece 2010’da herpetologlar Ishan Agarwal ve Aniruddha Datta-Roy, Odisha’daki Koraput ilçesinde bir örneği görmüştür.
Sonra, herpetologlar için iyi bir şekilde, daha fazla gözlem yapıldı: 2025’te biri ve bu yıl üçü, bunların biri de bu ay. Ülkedeki en az incelenen sürüngenlerden biri olan bu gekonun davranışları, alışkanlıkları ve yaşam döngüsü bilim insanlarını halen zorlamaya devam ediyor.
Bununla bilinen ise, yaşam alanının kahve plantasyonlarına, hidroelektrik projelerine ve madenciliğe dönüşmesi nedeniyle hızla daralmasıdır. Aslında, 1870’lerde ilk kez görüldüğü Odisha’daki Potangi, Ulusal Aluminyum Şirketi Limited (NALCO) tarafından yapılan boksite madenciliğine yenik düşmüş ve hayvanın artık orada soyu tükendiği düşünülüyor.
Ve bugün, Balda tepelerindeki 147 hektar ormanı, Nageswari koruma ormanı içinde kapsayan Adani’nin açık ocak boksite madeni önerisi, bu hassas türün geleceğini tehdit ediyor.
Adivasi isyanı
Boksite madenciliği projesi, aynı zamanda Nageswari korama ormanı’nın yerleşik Adivasi halkları arasında da çok tartışılmış; bu halklar geçen yıldan beri projeye karşı protesto düzenliyor. Atalarıdan kalma toprakların sahibi olan Bondo ve Porja Adivasileri, Şubat ayında Adani iştiraki Kalinga Alumina Ltd.’ye şikayet etmiş ancak sonuç alınamamıştır.
“Topluluklar, hükümetin tanımıyorsa da tepedeki orman hakları için başvuruda bulundu,” doğal tarihçi Yuvan Aves, The Hindu‘ye söyledi. “Bu ayın başlarında bir gösteri de yapıldı ve Adani grubu alanı keşfetmek için dronlar uçurduğunda, Adivasi halkı bunun atalardan kalma toprakları olduğunu vurgulayarak bu faaliyeti durdurdu,” diye ekledi.
2010 yılında Doğu Ghatları’nda bu gekko’yu yeniden keşfeden ekolog Ishan Agarwal, gekko’nun “20 milyondan fazla önce en yakın akrabalarından ayrılan, ekolojik ve biyocoğrafik açıdan önemli bir tür” olduğunu belirtti. Bu, yalnızca Doğu Ghatları’nın kuzeyindeki yüksek irtifalı (900–1.400 metre) ormanlarda bulunan, nispeten sınırlı bir alanda görülen bir türdür. “Yaşam alanlarını tehdit eden her şey büyük bir risktir. Kafez [ne kadar etki ettiği bilinmese de], hidroelektrik ve madencilik potansiyel tehditlerdir,” dedi The Hindu‘ye.
Dr. Agarwal’a göre Balda tepeleri, çıplak bir amfibi olan Gegeneophis orientalis gibi benzersiz bir tür birikimine ev sahipliği yapan biyoçeşitliliğin bir hazinesidir. Bölgede bulunması muhtemel başka bir endemik tür de Araku solucan gekko’sudur, diye ekledi.
Ünlü herpetolog Romulus Whitaker, Jeypore yer gekko’sunun “bölgenin bir amblemi türü” olduğunu belirtti ve önerilen madencilik projesinin, henüz tanımlanmamış bazı türler de dahil olmak üzere, bu önemli türün ve başkalarının yaşam alanlarının kesinlikle sonunu getireceğini ekledi. “Balda tepelerinde boksit madenciliğine karşı güçlülikle tavsiye ediyorum ve bölgenin biyoçeşitliliğinin, özellikle de Jeypore yer gekko’sunun korunmasını öncelik olarak görmenizi istiyorum,” dedi Bay Whitaker, bir açıklamada.
Yayınlandı – 14 Ekim 2026, 19:25 IST
bilim (genel)
/
/
/
/
doğa ve vahşi hayat
/
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.