Ateneo de Manila Üniversitesi’nden araştırmacılar, Filipinler’deki küçük sari-siri mağazalarının eczane çöllerini (ilaça erişimin kısıtlı olduğu bölgeleri) nasıl hafifletebileceğini sorgulamak için Acta Medica Philippina dergisinin Ağustos 2026 sayısında 14 tindera ile yaptıkları görüşmeleri kullanıyor. Bulacan eyaletindeki Barangay Kalawakan’daki bir sitioda halka açık toplu taşıma olmadan neredeyse 12 kilometrelik yol, kasabaya yapılan bir yolculuğun 400 peso’yu aşması ya da yürüyerek geçilebilecek bir saatten fazla mesafe gibi durumlar, mağazaların sağlık hizmetindeki rolünü ortaya koyuyor.
Araştırmacılar, sari-siri mağazalarının yerel toplulukların içindeki yaygınlığı ve erişilebilirliği sayesinde ilaca ve sağlık hizmetine ulaşım noktaları olabileceğini inceliyor. Lisanssız ilaç satışının yasağı ile bazı GIDA (coğrafi açıdan izole edilmiş ve dezavantajlı alanlar) ve Filipinler Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) genelgelerinden kaynaklanan gri bölgeler arasındaki gerilim, mağazaların resmi sağlık sistemine liminal bir tamamlayıcı olarak görülmesi gerektiği yönündeki görüşü destekliyor.
İlaçın Uzağa Hissettirmemesi Gerektiğinin Ardındaki Hikaye
İlaç hiçbir zaman ulaşılması imkânsız hissettirmemelidir. Ancak çok sayıda Filipinli için eczaneye gitmek, birkaç hap için gerçekten de dağları ve dereleri geçmeyi gerektirebilir. Bulacan eyaletindeki Barangay Kalawakan’daki uzaktaki bir sitioda en yakın eczaneye ulaşmak, halka açık toplu taşıma olmadan neredeyse on kilometreden fazla yol gitmek anlamına gelebilir. Kasabaya yapılan tek bir yolculuk 400 peso’yu aşabilir—bu da neredeyse bir günün asgari ücretine eşittir. Bazıları için iyi hava koşullarında bile saatten fazla yürümek tek alternatiftir.
Ateneo de Manila Üniversitesi araştırmacılarının yeni çalışması, sari-siri mağazalarını ilaca ve sağlık hizmetine erişim noktaları olarak inceliyor; bu mağazaların toplulukların içindeki yaygınlığı ve erişilebilirliğinden yararlanıyor.
Melissa Louise M. Prieto, Gamaliel P. Galigao, Ana Rica S. Navarra-Cruz, Louise Gabriel R. Jimenez ve Gideon Lasco tarafından yazılan “Sari-sari Stores as Community Pharmacies? A Qualitative Exploration of Sari-sari Stores Selling Medicines in the Philippines” başlıklı araştırma, Acta Medica Philippina dergisinin Ağustos 2026 sayısında yayımlandı.
Günlük Hayatın İçine Gömülmüş Sıradanlık
Araştırmadaki tindera ve sari-siri mağaza sahiplerinin sattığı ilacların çoğu, ortak hastalıklar olarak nitelendirdikleri rahatsızlıklar için: baş ağrısı, ishal, ateş, soğuk algınlığı ve mide ağrısı. Bunlar parasetamol, mefenamik asit, ibuprofen ve loperamide gibi tanıdık reçetesiz (OTC) ilaçları içeriyordu. Genellikle reçete gerektirmeyen ilaçları stokluyor ve bunları küçük miktarlarda satıyorlardı.
Bu kadar sıradan ki, neredeyse görünmez hale geliyor: Komşu en yakın sari-siri mağazasına yürüyor, tindera’dan birkaç hap istiyor, parça parça ya da tingi-tingi (küçük paketler halinde) alıyor ve eve dönüyor. Ancak bu tanıdık alışverişin ardında, yakınlık, ulaşılabilirlik ve topluluklar ile resmi sağlık hizmeti arasındaki boşluklara dair daha büyük bir hikaye yatıyor.
“Sari-siri mağazası, tüketiciler, hükümet ile tıp ve ilaç dünyası arasındaki etkileşimleri gözlemlemek için bir mekan olarak, bize sosyal, politik ve ekonomik önemini gösteriyor.”
Araştırmacılar
Araştırma, 14 sari-siri mağaza tindera’si ile yapılan görüşmelerden etnografik içgörüleri yararlanıyor. Bulgular, bazı mağaza sahiplerinin niçin ilaç sattığını açıklayan temel faktörün mesafe olduğunu gösteriyor: Yakında eczane olmayan topluluklarda ortak ilaçları erişilebilir kılmak, yerleşimcilerin kasabaya yolculuğun maliyetini ve süresini kurtarabilir. Mağaza saatleri için de aynı durum geçerlidir: Bir tindera, yakındaki bir eczanenin günün kapanmasından sonra bile ilaca ulaşılabilir olmasını sağlayarak mağazasını gece yarısına kadar açık tuttuğunu söyledi.
Tinderalar, topluluklarının göz ve kulağı olarak hizmet vererek, o topluluklardaki insanlarla tekrar tekrar karşılaşıyor. Hangi ilaçları istediklerini, neyi karşılayabileceklerini ve mahallelerinin genellikle neye ihtiyaç duyduğunu öğreniyorlar. Bazıları, çevelerindeki insanlardan gelen talebi fark ettikten sonra ilaç satmaya başladılar. Hizmet verdikleri topluluklara uyum sağlıyorlar.
Yakınlığın Değeri ve Sınırları
“Sari-siri mağazaları, şifa ve rahatlama için onlara başvuran insanlara değerli ‘şeyleri’ yakın mesafeye getiriyor,” araştırmacılar açıkladı.
İşte sari-siri mağazası, sadece ilaç alınan bir yerden daha fazlasına dönüşüyor. Günlük Filipin hayatının içine gömülü olarak sari-siri mağazaları, insanların resmi kurumların yanı sıra gayriresmi bakım sistemlerine nasıl güvendiğini ortaya koyuyor.
Sari-siri mağazalarını toplulukların sağlık ihtiyaçlarının günlük etkileşimler aracılığıyla görünür hale geldiği bir yer olan “myopticon” (topluluk gözetimi) üzerinden görmek, insanların ilaca ihtiyaç duyduğunda bunu fark edecek kadar yakın kimin olduğunu, onu erişilebilir kılacak kimin olduğunu ve resmi sağlık hizmetinin ulaşamayacağı zaman orada kimin olduğunu soruyor.
Kurumsal Sağlık Hizmetine Tamamlayıcı Hizmetler
Başka bir sınır var: yasağın kendisi.
“Sıkı sıkıya konuşmak gerekirse, sari-siri mağazaları aracılığıyla ilaç satışı yasadışdır; ancak çıkış noktası Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) tarafından uygun şekilde lisanslandırılmadıysa. Bununla birlikte, coğrafi açıdan izole edilmiş ve dezavantajlı alanlar (GIDA’lar) için yapılacak düşünceler ve FDA genelgelerine dahil edilmemiş ilaçlar gibi liminallik katmanları var.”
Araştırmacılar
Araştırmacılar, bu sorunu tıp antropolojisi perspektifinden ele alıyor ve kitle yasaklarını ve yaptırım önlemlerini önermiyor. İlaça erişimi şekillendiren ekonomik ve coğrafi engelleri hesaba katması gereken politikalar savunuyorlar.
“Sari-siri mağazalarının sağlık sistemindeki rolünü tanımanın değerini görüyoruz; ayrıca yukarıdan gelen yasakları uygulamadan önce ekonomik ve coğrafi engelleri hesaba katmamız gerektiğini düşünüyoruz.”
Araştırmacılar
Sari-siri mağazaları ne eczanelerin yerini alıyor ne de ülkenin sağlık sisteminin yerine geçiyor. Sari-siri mağazası, sağlık sisteminin dışında ya da yalnızca yanında durmuyor; ev ile resmi kurumlar arasında yoksulluk, mesafe, kolaylık, güven ve zorunluluk tarafından şekillendirilen belirsiz ama gerekli bir liminal alanı işgal ediyor.
Belki de sari-siri mağazaları, sistemin çok uzakta, çok pahalı ya da yalnızca ihtiyaç sahipleri için ulaşılması imkânsız olduğu zaman ne olacağını anlatıyor.
1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.