Deniz Kuşları da Jet Lag Yaşar: Bu Onları Yoldan Çıkarabiliyor

Jet lag yalnızca zaman dilimlerinden uçan yolculara özgü değil. Göçmen kuşlar da buna yakalanabilir.

Manx kayalıkları (Puffinus puffinus) jet lag yaşayabilecek kadar hızlı uçuyor; araştırmacılar 29 Ekim’de Science dergisinde bunu raporladı. Yıllardır toplanan, beslenme uçuşlarına ait izleme verileri, doğudan batıya hızlı yolculukların bu deniz kuşlarının iç saatlerini yerel zamanla senkronize olma durumunu bozduğunu ve kuşların güneşin konumunu yanlış değerlendirmeye başlamasıyla hafifçe rotadan sapmalarına yol açtığını ortaya koydu.

Vast okyanusları geçen hayvanlar için güneş, hangi yöne uçmaları gerektiğini belirlemelerinde yardımcı olabilir. Ancak gökyüzünde güneşin konumu gün içinde değiştiği için, bunu bir pusula olarak kullanabilmeleri için doğal yerel güneş zamanıyla senkronize olmuş bir iç saatlere ihtiyaçları vardır. Bu sirkadyen ritim, güneşin görünür hareketini telafi etmelerine ve rotada kalmalarına yardımcı olur.

Ama kuşlar doğu veya batıya hızla uçtuğunda, yerel zaman iç saatlerinin uyum sağlamaya çalıştığından daha hızlı değişir. Bilim insanları uzun süredir bu uyumsuzluğun kuşların güneşe dayalı pusulalarını bozabileceğini öngörmüştü, ancak bu fikri doğada test etmek “şimdiye kadar imkânsız görünüyordu,” diyor Oxford Üniversitesi’nden biyolog Tim Guilford.

20 yıl boyunca Guilford ve meslektaşları, 1.045 üreyen Manx kayalığına mini GPS takip cihazları taktı. Takip cihazları, Birleşik Krallık’taki üreme kolonlarından en fazla 1.000 kilometre uzaklıktaki beslenme alanlarına yapılan binlerce seferi kaydetti. Araştırmacılar dönüş yolculuklarına odaklandı ve 1.837 kesintisiz yuvarına dönüş uçuşunu izole etti.

Araştırmacılar, deniz kuşlarının iç saatlerinin güneş doğuşunda yerel zamanla senkronize olduğunu varsayarak, uçuşların güneş pusulalarını nasıl bozması gerektiğini hesapladı ve bu tahminleri GPS izleme verileriyle karşılaştırdı. Kuşlar tahmin edildiği gibi, amaçlanan yönden 15 dereceye kadar saparak uçtu.

“Ancak bizi gerçekten şaşırtan, küçük yön sapmalarının kuşlar muhtemelen tanıdıkları karayı görürken bile görünür kalmaya devam etmesi,” diyor Guilford. Kıyıyı izlerken kuşlar onu yol gösterici olarak kullanabilmelidir. Ancak öngörülen güneş pusulaları hatalarıyla uyumlu olarak ya karaya yakınlaşır ya da denize doğru uzaklaşırlar. Bu örüntü, kuşların güneş pusulasını kıyı ipuçlarıyla birlikte kullandığını gösteriyor, iki işaret farklı yöne bakıyor olsa bile.

Hatalar, yolculuğa yalnızca birkaç kilometre ekleyecek kadar küçüktür; Manx albatrosların eve yolunu bulmalarını engelleyecek kadar değildir.

Bu navigasyonel çekişme, Hindistan’daki Lucknow Üniversitesi’nden kronobiyolog Sangeeta Rani’yi heyecanlandırıyor. Rani, bulguların iklim değişikliği ve insan faaliyetleri tanıdık manzaraları değiştirirken bu tüylü uçuculara hizmet edebilecek bir yeteneğe işaret ettiğini söylüyor: Kuşlar birden fazla navigasyonel ipucunu, herhangi birine körüce güvenmeden işleyip birleştiriyor gibi görünüyor.

“Nihayetinde, ormanda kendim için bir yol işaretlediysem, içgüdüsel yeteneğim işaretleri körüce takip etmek değil,” diyor Rani. “Eksik olanı bulup yine de geri yolumu bulmak.”