Antik DNA Almanca ve Kelce Dillerinin Avrupa’ya Yayılış Hikayesini Yeniden Yazıyor

Günümüzde yüz milyonlarca insan Almanca dil ailesine ait dilleri: İngilizce, Felemenkçe, Almanca, Danca, İsveççe vb. konuşmaktadır.

Arkeologlar ve dilbilimciler, bu dillerin kökenleriyle birlikte, bir zamanlar yaygın olan ancak bugün çoğu tehlike altındaki Kelt dillerinin kökenleri konusunda cevaplanmayı bekleyen pek çok soruya sahiptir.

“DNA dizileri, insanların hangi dili konuştuğunu doğrudan söylemez. Ancak antik DNA ile dilbilimsel ve arkeolojik bulguları birleşterek, dillerin binlerce yıl boyunca nasıl yayıldığı ve değiştiğini izlemeye başlayabiliriz,” diyor Kopenhag Üniversitesi’nden genetist Eske Willerslev.

Willerslev ve ekibi, iki birbirini tamamlayan makalede Almanca ve Kelt dillerinin antik Avrupa’daki yayılımını izlemektedir.

Her iki makale de bugün Nature dergisinde yayımlandı, buradan ve buradan erişilebilir.

Hugh McColl ve Eske Willerslev, güney İsveç’teki Kivik’teki (Kiviksgraven) Kralın Mezarı’ndaki MÖ 15. yüzyıla ait kaya sanatını inceliyor. (Nicolas Delgado Clausen)

Öncelikle araştırmacılar, Avrupa genelinde antik (çoğunlukla Demir Çağı) insanlardan 712 yeni genomu diziledi ve bunları 4.009 tanesiyle birlikte analiz etti.

Ardından, bu verileri kullanarak genetik grupların göçlerini yeniden inşa etti ve bu hareketleri koşke yazıları, çömlekçilik ve mezar örfi ile mimari stilleri gibi kültürel bulgularla karşılaştırdı.

Araştırmacılar, insanların Baltika bölgesi civarından – muhtemelen Finlandiya ile kuzeydoğu İsveç arasından – Danimarka’ya ve İsveç’in güneyine göç ettiğini görmek için şaşırdı.

“Bu nüfus… Almanca dil ailesinin Skandinavya’ya girişinin olası bir taşıyıcısını sunar ve bu, geleneksel olarak varsayılandan yaklaşık 800 yıl sonra gerçekleşmiştir,” ekip yazıyor.

Yaklaşık 500 yıl içinde, bu yeni gelenlerin genleri, Skandinavya genelindeki insan nüfusunun içine iyice karışmıştı.

“Bir yüzyıldan fazla bir süreden beri akademisyenler, Almanca dillerin Kuzey Avrupa’ya ne zaman ve nereden geldiğini tartışıyor. Heyecan verici olan, artık bu fikirlerden bazılarını doğrudan test edebilmemiz,” diyor makalenin baş yazarı genetist Hugh McColl.

“Erken dönem Almanca’nın yayıldığı zaman ve mekânı açısından tam da beklediğimiz yerde, daha önce bilinmeyen bir göç gerçekleştirdiğimizi keşfettik.”

Ardından, yaklaşık 1.650 yıl önce, Skandinavya’nın güneyinden gelen insanlar, o dönemde muhtemelen Kelt dillerinin konuşulduğu, bugün Almanya, Polonya ve Hollanda olarak bildiğimiz ülkelere doğru hareket etmeye başladı.

“Arkeologlar ve dilbilimciler bunu öngörmemişti, ancak Skandinavya ile Britanya arasındaki uzun süredir araştırmacları uğraştıran kültürel ve dilbilimsel bağlantıları açıklamaya yardımcı oluyor,” diyor McColl.

Aynı dönemde Eski Norveççe ortaya çıkarken, insanlar Skandinavya’ya doğru da geri göç ediyordu.

Willerslev ve McColl, Baltık Denizi’ne bakan, güney İsveç’teki Iron Age anıtı Ale’s Stones’ta. (Nicolas Delgado Clausen)

Bu arada, önde gelen kuramlar, Kelt dillerinin Avrupa’nın Atlantik kıyısında ortaya çıktığını öne sürüyor; ancak yeni antik DNA kanıtı bunu sorguluyor.

Iron Age’de (yaklaşık 2.500 yıl önce) Kelt dilleri Avrupa kıtası boyunca konuşuluyordu. Bugün ise bu dillerden yalnızca birkaçı, Atlantik’in kuzeybatısındaki küçük bölgelerde hayatta kalmayı başardı. Bunlar Goidelic dilleri: İrlanda, Manx ve İskoç Keltçesi; ve Brittonic dilleri: Gallerce, Kornice ve Bretonca’dır.

Bu çalışma için araştırmacılar, Almanca çalışmasında kullandıkları veri setini aynı şekilde kullandı, ancak bazı yeni genomları çıkarıp Kelt tarihiyle daha ilgili birkaç konumdan genom ekledi.

Yeni kanıtlar, Kelt dillerinin yaklaşık 3.000 yıl önce, Orta Avrupa’nın doğusundaki Urnfield kültüründen Fransa, Britanya, İrlanda, İspanya Yarımadası ve İtalya’ya doğru bir batıya göç sırasında yayıldığını gösteriyor.

“Kelt dillerinin nereden geldiği sorunu 100 yılı aşkın süredir tartışılıyor,” diyor karşılaştırmalı dilbilimci Guus Kroonen.

“Antik DNA, bize rekabet eden kuramları değerlendirmek için tamamen yeni bir yol sunuyor ve tartışmaya önemli yeni kanıtlar getiriyor.”

Araştırma Nature‘da yayımlandı, burada ve burada.

Bu makale Fiona MacDonald tarafından doğrulandı ve Fiona MacDonald tarafından düzenlendi. Sürecimize gurur duysak da yalnızca insanız. Bir hata fark ederseniz, lütfen bize bildirin.