Angola, Hızlı Orman Kayıpları Sırasında Serra do Pingano’yu Korunan Alan Olarak İlan Etti

• Angola hükümeti, bölgenin son iki onyilda merkez ormanlarının %43’ünü kaybetmesinin ardından Serra do Pingano’yu korumalı alan olarak ilan etti.
• Ekosistem bozulması, bilim tarafından henüz tanımlanmamış endemik bitkiler, amfibiler ve potansiyel olarak hassas bir Afrika orman filı popülasyonu tehdit altında.
• Orman yıkımı, küresel ısınmadan etkilenen bir Güney Afrika bölgesinde karbon depolama ve su düzenlemesini olumsuz etkiliyor.

Kuzey Angola’da Serra do Pingano’daki son büyük ormanlık alanlar hızla kayboluyor ve manzara giderek açığa çıkıyor. Son iki onyilda Serra do Pingano’nun merkezinde ilk orman örtüsünün %43’ünü kaybederken, daha geniş Serra do Pingano Orman Ekosistemi (SPFE) 536 kilometrekare (207 mil kare) ormana eşdeğer %21 kaybetti. Bulgular, bu yılın başlarında Nature Ecology & Evolution dergisinde yayımlandı.

Çalışmanın yazarlarından ikisi Angolalı. Birden fazla kurumdan 11 araştırmacının imzaladığı çalışma, hem acil bir uyarı hem de kaybolan ormanın geride kalanını korumaya yönelik bir eylem çağrısı işlevi görüyor. Yıllar süren başvuruların ardından Angola hükümeti Nisan ayında Serra do Pingano Koruma Alanını kurdu.

Uíge eyaletinde yer alan SPFE, yüksek biyolojik değere sahip birkaç yoğun ormanlı dağ sırasını kapsıyor. Pingano, tropikal yağmur ormanı ile miombo savanası arasında bir ekolojik geçiş bölgesi oluşturarak Batı Orta Afrika ormanlarının unsurlarını ve güney ile doğu Afrika’ya ait türleri ve evrimsel ataları bir araya getiriyor. Aynı zamanda Kongo Nehri’nin güneyindeki Angola’nın geride kalan tropikal ormanlarından bazılarını da barındırıyor.

Nature Ecology & Evolution çalışması, SPFE üzerine yıllardır süren araştırmalardan elde edilen kanıtları bir araya getiriyor. Yazarlarından biri Mongabay ile görüştü. Kuzey Angola’ya uzmanlaşmış Alman etnobotanist ve Hamburg Botanik Bahçesi’nin bilim direktörü Thea Lautenschläger, ormanın ve ona bağlı türlerle karşı karşıya olduğu tehditleri anlattı.

“Çalışmalarımızın dağ sırasının korunmasına yönelik son karara ne ölçüde doğrudan etki ettiğini söylemek zor,” Lautenschläger, “Ancak önemli olan, bilimsel kanıların ve durumun aciliyetinin yıllardır iletilmiş olması. Ne yazık ki geçen süre çok yüksek bir maliyetle sonuçlandı. Bugüne kadar, Serra do Pingano’nun en az yarısı zaten ormansızlaştırıldı.”

Angola’da birkaç kez saha çalışması yürüten Lautenschläger, bilim insanlarının Serra do Pingano’nun ülkenin korunan alanlar stratejisine dahil edilmesi önerisini ilk olarak 2010’da yaptığını söyledi. Yetkililer, 2021’de bir ulusal park kurulmasına yönelik önerilere olumlu yanıt verdi. Ancak uygulama ilerlemedi.

Korunan alanı kurucu yasada hükümet, bölgenin “biyoçeşitlilik ve jeoloji açısından zengin, Afromontane Ormanı kalıntılarını koruduğunu” ve aynı zamanda nadir ve endemik türlerin doğal yaşam alanlarında gözlemlenmesi için stratejik açıdan önemli bir alan olduğunu belirtti.

Tarım amaçlı temizleme ve kömür üretimi, bu ekosistemler üzerinde yoğun baskı oluşturuyor. Lautenschläger, orman habitatlarına bağımlı türlerin, özellikle endemik bitkiler, hayvanlar, amfibiler ve böcekler olmak üzere, son derece hassas olduğunu söyledi. Ayrıca araştırmacıların ilk başta koruma için önerdiği alanın, kendisi Serra do Pingano’dan belirgin derecede daha büyük olduğunu kaydetti. Bu alan, o dönemde nispeten bozulmamış bölgeleri ve şu anda aktif olarak temizlenen bölgeleri içeriyordu.

“Sonuç olarak, yaşanan gecikme ve korunan alanın nihayetinde yalnızca Serra do Pingano ile sınırlanması, bu atamanın kapsamını önemli ölçüde azalttı. Olağanüstü biyoçeşitliliğe sahip kalan bazı alanlar şu anda temizleniyor,” dedi.

Lautenschläger için orman yıkımı, ağaç kaybından çok daha fazlası anlamına geliyor. “Bozulmamış ormanların sağladığı önemli ekosistem işlevleri de kayboluyor; bunlar karbon depolama, su regülasyonu, toprak koruma ve ekolo etkileşimlerin sürdürülmesini içeriyor” dedi. Şunları ekledi: “Angola sırtı durumunda, orman yıkımı nihayetinde başka hiçbir yerde bulunmayan türlerin geri döndürülemez biçimde kaybedilmesine yol açabilir.”

Tehlikedeki türler arasında Pingano balzamı (Impatiens pinganoensis), yakın tehdit altında sınıflandırılan Angola cüce galago (Galagoides kumbirensis) ve Eleuthemis eogaster ile Notogomphus kimpavita haşereleri yer alıyor. Lautenschläger, aynı zamanda bilimin henüz resmen tanımlayamadığı birkaç ormana bağımlı amfibi türüne de işaret etti. “Bu türlerin, düzgün biçimde tanınmadan önce kaybolma riski var” dedi.

Daha önce keşfedilen, daha geniş SPFE’nin bir parçası olan Serra Vamba’da bulunan Afrika orman fili (Loxodonta cyclotis) popülasyonu, kritik tehlikedeki bir tür olarak, Lautenschläger’e göre yine risk altında olabilir.

Angolalı biyolog Aguinaldo Cardoso Pereira bu endişeyi paylaştı. Tür kaybını üzüntüyle karşıladı: “Çünkü her biri, biyoçeşitliliğe ve gelecekteki keşiflere katkıda bulunan bir dizi özellik ve bilgi temsil ediyor.”

Botanik uzmanı Pereira’ya bir türü kaybetmek, çalışılması gereken bir bilgiyi kaybetmek anlamına geliyor. Bazı bitkilerin, geleneksel tıpta kullanıldığını ve bilimsel potansiyeli henüz kanıtlanmamış özelliklere sahip olabileceğini belirtti. Ancak bitkiler kaybolduğunda, “potansiyellerinin bilimsel biçimde kanıtlanma olasılıkları ortadan kalkıyor” dedi. “Belki de Angola, tıp için son derece nadir türleri kaybediyor.”

Serra do Pingano’daki orman kaybı, Güney Afrika’da yükselen sıcaklıklar ve değişen yağış rejimleri arka planında gerçekleşiyor. Güney Afrika Kalkınma Topluluğu’nun (SADC) bir raporu, bölgedeki ortalama sıcaklıkların son on yıllarda 1 °C (1,8 °F) ile 1,5 °C (2,7 °F) arasında arttığını ve sera gazı emisyonlarının daha da artmasının öngörüldüğünü belirtiyor. Rapor, ısınmanın zaten daha uzun ve daha yoğun sıcak dalgalarına, azalan toprak nemi ve yağış rejimindeki değişimlere katkıda bulunduğunu, bu durumun ekosistemlere ve doğal kaynaklara ek baskı yüklediğini kaydediyor.

Bu arka plan karşısında, Agostinho Neto Üniversitesi Doğal Bilimler Fakültesi’nde yer bilimleri ekoloğu ve profesör olan Soki Kuedikuenda, biyokütle kaldırılmasının ekosistem işleyişini bozduğunu, toprak bozulmasını hızlandırdığını ve belirli koşullar altında çölleşmeye yol açarak yerel iklim koşullarını değiştirebileceğini söyledi.

Tür kaybı, ekosistemlerin işleyişini dengeyi bozabilir. “Tek bir türün ortadan kaldırılması, söz konusu ekosistemin yapısında ve hatta işleyişinde değişikliklere yol açabilir; bu da yerel iklimde bile değişimlere yol açabilir,” dedi Kuedikuenda.

Çevre eğitimi ve yerel araştırmaların teşvik edilmesi

Angola hükümeti tarafından Nisan ayında yayımlanan yasa ayrıca, Serra do Pingano Korma Alanı’nın hedefleri arasında “çevre eğitimi, ekoturizm ve doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı”nı öne çıkarıyor.

Luanda’da biyoloji öğrencisi Luís Ramos Luango gibi öğrenciler için Pingano’nun florası ve faunası büyük bilimsel değere sahip olsa da, ekosistem hakkında bilgi edinme olanakları sınırlı kalıyor. “Bizi en çok endişelendiren şey, potansiyeli hâlen bilinmeyen Uíge için ve tüm ülke için önemli olan biyoçeşitliliğimizdeki türlerin geri döndürülemez kaybı,” dedi Luango.

“Gençlerin çoğunun Serra do Pingano’nun ve Angolanın kayalık sırtındaki diğer alanların ekolojik, çevresel, tıbbi hatta kültürel önemi konusunda az bir farkındalığı var” dedi. “Bunlar hakkında biraz fikir sahibi olanlar genellikle biyoloji ve ilgili alanlardaki öğrencilerdir.”

Lautenschläger’a göre Angola’da kesinlikle çalışmalar ya da bilimsel kanıtlar eksik değil. “Bu alanların çoğunun yüksek değere sahip olduğunu ve acilen korumaya muhtaç olduğunu belirtmek için yeterli bilgiye zaten sahipiz” dedi. Eksik olanın, bu bilginin etkili korumaya dönüştürülmesi için gerekli olan siyasi eylem ve zamanında uygulama olduğunu kaydetti.

Bu arada, Angola’daki araştırma kapasitesinin genişletilmesi kritik bir gereksinim olmaya devam ediyor. “Hâlâ az çalışılmış çok sayıda yerel tür ve yaşam alanı var ve onları gerekli ölçekte belgelemek ve izlemek için yeterli yerel uzman yok. Bu nedenle Angolu araştırmacıların eğitilmesi, üniversitelerin ve araştırma kurumlarının güçlendirilmesi ve uzun vadeli saha çalışmalarının desteklenmesi temel önem taşıyor” dedi.

Yerel uzmanlığın özellikle önemli olduğunu, Angola’daki araştırmacıların değerli yaşam alanlarını erken aşamada belirtebileceğini, değişimleri sürekli olarak izleyebileceğini ve koruma kararlarına doğrudan katkı sağlayabileceğini ekledi Lautenschläger.

“Uluslararası araştırmacılar ve işbirlikleri değerli bilgiler ve kaynaklar sunabilir, ancak Angola içindeki güçlü ve sürdürülebilir bilimsel topluluğun yerini alamazlar” dedi. “Uzun vadede Angola’nın ikisine de ihtiyacı var: Süren uluslararası işbirliği ve olağanüstü biyoçeşitliliğini çalışma, belgeleme ve koruma konusunda çok daha güçlü ulusal kapasite.”

Banner resmi: Serra do Pingano, Angola’daki ormansızlaşmış alan. Raffael Ernst – Senckenberg Gesellschaft für Naturforschung tarafından Green Heart of Africa üzerinden çekildi.

Bu haber Mongabay’ın Brasil ekibi tarafından raporlandı ve 9 Ekim 2026 tarihinde Portekiz sitemizde ilk kez yayımlandı.

Kaynaklar:

Ernst, R., Cheek, M., Dijkstra, K.-D. B., Finckh, M., Gomes, A., Huntley, B. J., … Lautenschläger, T. (2026). Angola’nın kuzeyindeki fayağaç ormanları gözümüzün önünde kayboluyor. Nature Ecology & Evolution, 10(5), 827–828. doi:10.1038/s41559-026-02979-6

South Africa Bilimler Akademisi. (2026). İklim değişikliği ve aşırı sıcaklar: Güney Afrika Gelişim Topluluğu’nda (SADC) dayanıklılık ve uyum kapasitesinin güçlendirilmesi. doi:10.17159/assaf.2026/125

Katkıda Bulunanlar

Konular

HayvanlarÇeşitlilikOrmansızlaşmaKuru OrmanlarFillerÇevreOrmancılıkOrmanlarYönetimBirincil OrmanlarKorunan AlanlarVahşi YaşamAfrikaAngolaGüney Afrika