Anne Carson Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandı: Antik Yunan edebiyatını çağdaş yaşama bağlayan özgün eserler

The Odyssey filminin gişe rekorları kırmasının aynı yılında, Kanada’lı şair, deneme yazarı ve çevirmen Anne Carson 76 yaşında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandı. theconversation tarafından aktarılan bilgilere göre], Nolan ile yaklaşım, ortam ve eleştirel karşılamada farklı olsa da her iki isim de Antik Yunan’ın eserlerini çağdaş izleyici için yeniden canlandırmaya çalışıyor.

Nobel komitesi, Carson’ın tür sınırlarını zorlayan özgün üretimini “bold and inventive” olarak nitelendirerek ödüllendirdi. Şiirleri, denemeleri, çevirileri, sahne yapımları ve işbirlikleri genellikle başka bir zamanı ve mekânı çağrıştırırken, bugün izleyicilere taze ve canlı bir sesle hitap ediyor.

Ceviri alanında özgün yaklaşımının örneklerinden biri 2019’daki Norma Jeane Baker of Troy sahne çalışması. Bu yapımda Carson, Troy’li Helen’i Marilyn Monroe ile üst üste koyarak güzelliğin yıkıcı gücünü inceliyor. Antik dönemin blamed for the Trojan war figürüne 20th-century sex symbol perspektifinden bakarak her iki kadının da nasıl görkem ve trajedinin simgesi haline geldiğine dair izleyiciyi düşünmeye davetiyor.

Carson’ın toured internationally 2015 Sophokles uyarlaması Antigone, orijinale daha yakın duruyor; yine de her lively version bu antik trajediye çağdaş bir ses katıyor. Kreon’un ölü karısı için söylediği ağıt, Richard C. Jebb‘in “O miserable that I am, and steeped in miserable anguish!” olarak çevirdiği satır, Carson’ın uyarlamasında “now I am perfectly blended with pain” şeklinde karşılığını buluyor.

Jebb’in Antigone’u “ah me unhappy! who have no home on the earth or in the shades” derken, Carson’inkinde kahraman kendi ikilemi hakkında “I’m a strange new kind of inbetween thing aren’t I” diyor.

Bazı çalışmalar ise antik dünyanın kolayca tanıyamayacağı biçimlere kayıyor. Carson, Rosanna Bruno ile işbirliği yaparak MÖ 415’de sahnelenen Euripides’in “The Trojan Women” oyununun 2021 graphic novel adaptationını ortaya çıkardı. 2025’te ise indie rock grubu Rheostatics için yapılan bir plakta read her poems on an album. Grubun kurucu üyelerinden Dave Bidini, Carson’ı dil ile denemekten çekinmeyen, eserleriyle kendine ait bir alan kazanan bir sanatçı olarak described Carson.

Ceviri ve özgünlük alanında dikkat çeken diğer bir yön ise antik metinlerin çevirisinden genellikle beklenen şeyi yapmaktan kaçınması. 2002’deki Sappho çevirisi “If Not, Winter“, Sappho’nun eldeki parçacıklı eserinin doğasını öne çıkardı.

Sappho’nun tüm eserleri arasında yalnızca Only one complete poem var: “Ode to Aphrodite.” Geri kalan parçalardan bazıları uzun, bazıları ise ancak bir iki kelime boyunda ve çoğu diğer antik yazarlar tarafından alıntılanmış. Birçoğu muhtemelen wrap mummies için geri dönüştürülen papirüs parçaları içinde bulunmuş.

Papirüslerin yırtık olduğu ya da bir kelimenin obscured olduğu yerlerde Carson, bunu using brackets ve white space kullanarak gösteriyor. Bu boşlukları atlamak yerine dikkatleri bu yokluğa çekmek tamamen özgün bir tercih.

Cevirinin girişinde Carson, parantezlerin “imply a free space of imaginal adventure” olduğunu, yani artık kaybolmuş dilin boşluğunu doldurmak için bir davet olduğunu belirtiyor. Ayrıca classicist and translator Emily Wilson, Carson’ın adds no possessive pronouns or definite articles Yunanca’da mevcut olmayan iyelik zamirleri veya belirli artikeller eklemediğini, böylece çağdaş okuyucuların Sappho’nun parçalarıyla yüz yüze gelmesine olanak tanıdığını not düşüyor.

Carson’un antik bir sesi araya girmeden konuşmasına izin vermesi bazıları için “her particular kind of austerity” eksik bulunmuş. Örneğin Wilson, Sappho’nun gender and sexuality‘ının zaman içindeki alımında oynadığı önemli rolü kabul edecek şekilde çevirisini eğmesi gerektiğine dair Carson’ın direnişini eleştiriyor.

Wilson, aynı zamanda Carson’ın 2010’daki Aeschylus, Sophokles ve Euripides oyunlarından oluşan An Oresteia uyarlamasını da further critiques.

Carson’un “is acutely conscious of the differences, in mood, worldview and style, among the three tragedians she translates. It is, then, a disappointment that she does not entirely succeed in making them sound properly distinct from one another” şeklinde yazdığı bu çalışmada üç trajedi yazarının ruh hâli, dünya görüşü ve tarz arasındaki farklara son derece bilinçli olduğunu vurguluyor.

Carson’un antik yazarların çevirilerindeki en özgün sesin belki de kendi sesi olması mümkün. Ancak orijinal üretimi bile başkalarının sözlerine açıkça borçlu. Carson, tüm üretiminde diğer edebi seslerle birlikte ve onların üzerinden yazıyor.

“The Glass Essay” uzun şiiri, Emily Brontë’nin hayatı ve eseriyle diyalog içinde romantik kalb kırıklığını ve ailesel hüznü inceliyor. “Nox“, created after her brother’s passing bir sanat kitabı şiir çalışması olarak aynı zamanda 2.000 yıldan fazla önce kendi kardeşine yazdığı Romalı şair Catullus’un incelemesi.

Carson’un sık sık bu kadar iyi yaptığı şey de budur: Geçmişi şimdiye çeker ve bir şairin dil kapasitesiyle, edebiyatın uzun mirasının bilincine sahip bir klasikçi şuuruyla bunu bizim için tazeleştirir.