COVID-19 pandemisi, 2020 yılının ilk yarısında dünya çapında insan faaliyetlerini durma noktasına getirdiğinde yangın olayları da yüzde 12’nin üzerinde düştü. Yeni bir çalışma, insanların küresel yanma modellerini şekillendirmedeki karmaşık rolünü hem yangın kaynağı hem de yanmaları dengeleyici unsur olarak ortaya koyuyor.
Araştırmacılar, orman ve arazi yangınlarının sırasıyla yüzde 27’den fazla ve yüzde 8 oranında azaldığını gösteriyor; bu da bu ekosistemlerin insan kaynaklı yangınlara karşı özellikle hassas olduğunu işaret ediyor.
“İnsan faaliyeti ile yangın arasındaki ilişki çok karmaşık,” çalışmanın ilk yazarı Çin Bilimler Akademinden Jianghao Wang diyor. “Geleneksel olarak insanları yalnızca bir yangın kaynağı olarak görüyorduk; bu yüzden COVID-19, bu ilişkiyi çözmemiz için benzersiz bir fırsat sundu.”
Dünya çapında insan faaliyetleri, bakımsız kamp ateşleri veya iz bırakılan sigara izmaretleriyle yangın başlatmanın yanı sıra yanmaları bastırıp yöneterek de giderek daha fazla küresel yanma modellerini etkiliyor. Wang ve ekibi, kilitlenmelerin birçok insanı evde tuttuğu ve insanların dışarıdaki faaliyetlerini dramatik biçimde azalttığı pandemi sırasında bu modelin değişip değişmediğini merak etti.
Araştırmacılar küresel çapta yangınların uydu gözlemlerini, meteorolojik verileri, hükümet kilitlenme politikalarını ve hareketlilik modellerini analiz etti. 2013-2019 yılları arasındaki yanma modelleriyle karşılaştırarak, birçok ülkenin hareket sınırlaması getirdiği 2020 yılının ilk altı aylık dönemindeki yanma faaliyetini inceledi.
Araştırmacılar, 2020’deki insan faaliyeti yavaşlamasının küresel yangın olaylarını yüzde 12,3 oranında azalttığını buldu. Geçmiş ortalamalara göre daha küçük yanmış alanlar ve daha düşük karbon emisyonları da kaydedildi. Ancak olay sayısı bölgeden bölgeye önemli ölçüde değişti. Örneğin Avustralya’da yanma faaliyeti yüzde 79, Amerika Birleşik Devletleri’nde ise neredeyse yüzde 23 oranında düştü. Buna karşılık Kolombiya’da yangın olaylarında yüzde 31, Honduras’ta ise yüzde 70 artış görüldü.
“Bu farklı eğilimler, insan faaliyetlerinin hem yangın başlatmada hem de onları bastırmadaki rolünü vurguluyor,” Wang diyor. Bazı bölgelerdeki artışın, kilitlenmeler sırasında azalan yanma yönetim faaliyetlerinden kısmen kaynaklanmış olabileceğini ekliyor. Dışarıdaki alanları izleyen ve devriye gezen daha az insan olması nedeniyle yangınlar daha uzun süre fark edilmeden kalmış veya geç müdahale almış olabilir.
Araştırmacılar ayrıca kontrol altındaki yanmaların —yakıtı azaltıp daha büyük, yıkıcı yangınların önüne geçmek için kasıtlı olarak başlatılan ateşler— yanma faaliyetindeki genel düşüşe ne kadar katkı sağladığını inceledi. Detaylı kontrol altındaki yanma kayıtları bulunan 12 ülkenin verilerini analiz etti. Bu ülkeler arasında kontrol altındaki ateşin yangın riskini yönetmede önemli bir araç olduğu Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada yer alıyor.
Araştırmacılar, 2020’de kontrol altındaki ateşle işlenen alanların geçmiş ortalamaların yaklaşık yarısına düştüğünü buldu. Bu azalan kontrol altındaki yanma faaliyeti hesaba katıldıktan sonra da bu 12 ülkede kilitlenmelerden sonra genel yangın olayları yine yüzde 27’den fazla oranında düştü.
Etkiler özellikle orman ve arazide belirgindi; burada yangın olayları sırayla yüzde 27’den fazla ve yüzde 8 oranında azaldı, bu da bu ekosistemlerin insan kaynaklı ateş başlatmaya karşı hassas olduğunu gösteriyor.
Araştırmacılar bulgularına dayanarak, insan kaynaklı ateş başlatmanın yangınların baskın sürücüsü olduğu bölgelerde yangın kullanımının sıkı biçimde kontrol edilmesinin yan olaylarını azaltmaya yardımcı olabileceğini öneriyor. Ancak insan faaliyetinin nispeten sınırlı ve yanma yönetim kaynaklarının kıt olduğu yerlerde izleme ve devriyelerin güçlendirilmesinin daha önemli olması mümkün.
“İnsan faaliyeti yangın konusunda bıçağın iki keskin yanı gibi bir rol oynayabiliyor,” Wang diyor. “Bu ikili yapı, yanma yönetiminin basit, her şeye uyan tek bir yaklaşımla halledilemeyeceğini gösteriyor. İnsan rolleri, her bölgenin bağlamında değerlendirilmeli.”
Bu bulgular, Cell Reports Sustainability dergisinde yayımlanan “Unraveling the Dual Roles of Human Activity in Shaping Global Fire Regimes” başlıklı çalışmaya dayanıyor.
“İnsan faaliyeti yangın konusunda bıçağın iki keskin yanı gibi bir rol oynayabiliyor. Bu ikili yapı, yanma yönetiminin basit, her şeye uyan tek bir yaklaşımlla halledilemeyeceğini gösteriyor.”
Jianghao Wang, çalışmanın ilk yazarı
[kaynak] sitesinde aktarılan bilgilere göre.
1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.