Taliban Hükümeti ve Afganistan’da Terörün Yeniden Yükselişi: Kardeş Ülkelerde Güvenlik Endişesi

Atlantic Council’ın yeni raporuna göre, istikrar ve güvenlik vaadiyle iktidara gelen Taliban hükümetinin ülkede terör örgütlerine sığınak sağladığı iddia ediliyor. Rapor, El-Kaide’nin zayıflatılmış olsa da bu koruma altında toparlanabildiğini; Pakistan için başlıca endişenin sınırın her iki yanında üslenen Tehrik-i Taliban Pakistan’ı (TTP) oluşturduğunu vurguluyor. Afganistan toprağının terör örgütleri için kapatılıp kapatılmadığının, bölge ülkeleri açısından kritik bir sınav olduğu belirtiliyor.

Rapor, Taliban’ın iktidarına istikrar dönemi başlangıcı gözüyle bakılsa da, ülkenin sınırları içinde varlığını sürdüren terör örgütlerinin resmin tamamen farklı olduğunu öne sürüyor. Terör tehdidinin Afganistan-Pakistan bölgesinde devam ettiği ve Taliban’ın örgütlerin yükselmesi, toplanması ve hedeflerine ulaşması için ideal ortamı sağladığı uyarısında bulunuyor.

Sığınak: Zayıflatılmış Örgütler İçin Stratejik Zaman

Raporun yansımaları Afganistan sınırlarıyla sınırlı kalmıyor. Taliban’ın ülkede iç düzeni koruyup koruyamayacağı sorusu önemini korurken, asıl mesele Afganistan toprağının radikal örgütlerin diğer ülkelere yönelik tehdit oluşturması için bir sığınak olarak kullanılmasında yatıyor. Taliban’ın bölgedeki çoğu terör örgütüyle bağlantıyı sürdürdüğü belirtilirken, bazı örgütlerin hala yeterli güce sahip olmamasına rağmen, sığınak sayesinde elde ettikleri şeyin kendileri için stratejik öneme sahip olduğu vurgulanıyor.

Bu bağlamda askeri açıdan zayıflatılmış örgütler, müsaade edilen ortamı kullanarak ağlarını yeniden kurma, yeni üye kazanma ve lojistik olarak hazırlanarak operasyonlarını artıracak bir fırsat beklemek için zamana sahip. Bu noktada örnek olarak El-Kaide gösteriliyor. Önceki eylemleri nedeniyle bazı operasyonları yürütebilme yeteneğini kaybetmiş olsa da, örgütün Taliban rejimi altında hayatta kalabilmesi sığınak öneminin ne kadar büyük olduğunu ortaya koyuyor.

Taliban’ın iktidara gelmesi, El-Kaide dahil olmak üzere zayıflatılmış militan örgütlerin toparlanmaya odaklanmasına olanak tanımıştır.

Atlantic Council

Pakistan İçin Birinci Öncelik: TTP

Pakistan’ın birinci önceliği, yaygın adıyla Tehrik-i Taliban Pakistan (TTP). Atlantic Council’a göre TTP, Taliban’ın en büyük müttefiki olarak kabul ediliyor ve hem Afganistan’da hem de Pakistan’da konumlandırılmış üslerden hareket ederek Pakistan toprağına saldırdığı belirtiliyor. Bu nedenle Afganistan’daki güvenlik durumu, Islamabad için ulusal bir güvenlik meselesine dönüşüyor.

Pakistan, militanlığın batı sınırından sızdırılmasıyla tekrar tekrar yüzleşti. Ülke kontrolü dışındaki sığınakların varlığı, terörle mücadeleyi oldukça zorlaştırıyor. Pakistanlı güvenlik güçleri ülkedeki militan ağlarını bozsa da, sınır ötesi sığınaklar hayatta kalan unsurlara toplanma fırsatı sunabiliyor. İşte bu yüzden terörün Afganistan boyutu, Pakistan’ın kendi güvenlik ortamından ayrı düşünülemiyor.

IS-K: Taliban’a Düşman ve Uluslararası Boyut

Taliban’ın İslam Devleti Horasan (IS-K)’ye yönelik mücadelesi, durumun karmaşıklığını bir kez daha ortaya koyuyor. TTP ve diğer bazı örgütlerden farklı olarak IS-K, doğrudan Taliban’a düşman. Taliban, örgüte askeri operasyonlar düzenemiş; Atlantic Council bu çalışmaların IS-K saldırılarının azalmasına katkı sağladığını kabul ediyor. Yine de IS-K önemli bir dayanıklılık göstermiş ve tehditleri Güney Asya dışına taşıyabilme kapasitesi geliştirmiş durumda.

Bu uluslararası boyut hafife alınmamalı. Afganistan merkezli radikal ağlar, Orta Asya’ya ve ötesine uzanan işe alım hatlarıyla bağlantılı. Atlantic Council, IS-K’nin Orta Asya militanlarını işe alabilme ve Güney Asya dışında operasyon için büyüyen bir kapasite geliştirme yeteneğine dikkat çekiyor. Bu da Afganistan’daki istikrarsızlığın, ülke ile doğrudan sınır paylaşmayan ülkelerde güvenlik sonuçları doğurabileceği anlamına geliyor.

Türkistan İslam Hareketi (ETIM) ya da yaygın adıyla Turkistan İslam Partisi’nin varlığı, Afganistan’ın terör ekosistemine yeni bir katman ekliyor. Atlantic Council’un önceki analizleri, Afganistan’daki Uygur militanlarının varlığını ve faaliyetlerinin Çin için yarattığı güvenlik endişelerini ortaya koymuştu. Aynı zamanda böyle ağlarla IS-K arasındaki etkileşim olasılığına işaret edilmesi, farklı radikal örgütlerin aynı coğrafi ortamı nasıl kullanabildiğini gösteriyor.

Orta Asya’dan İçinde Tutulması Gereken Sınav

Orta Asya ülkelerinin endişelenmesi için her türlü neden var. Birinci neden, Afganistan’ın Tacikistan, Özbekistan ve Türkmenistan olmak üzere üç Orta Asya ülkesiyle sınır paylaşması; ikinci olarak ise militan ağlarının bu ülkelere ideolojik ve örgütsel açıdan bağlı olması. Zorlu arazi, zayıf sınır kontrolü ve siyasi istikrarsızlık bu tehdidi daha da artırıyor.

Işte Taliban’ın güvenlik geri kazandığı iddiasının dikkatle incelenmesi gerekiyor. Ülke çapında bir konvansiyonel savaşın olmaması, Afganistan’ın güvenli olduğu anlamına gelmeyebilir. Bir ülke daha az konvansiyonel çatışma yaşarken aynı zamanda terör örgütlerinin sığınak ve operasyonel alanını korumasına izin verebilir. Güvenlik; militan örgütlerin dağıtılıp dağıtılmadığı, işe alım ağlarının bozulup bozulmadığı ve komşu ülkelerin sınır ötesi terörden korunup korunmadığı ile de ölçülmeli.

Bölgesel güvenlik açısından Taliban’lı Afganistan yalnızca iç yönetimiyle değil, aynı zamanda bölgesel güvenlik üzerindeki yansımalarıyla da değerlendirilmelidir. Bir devlet, militan örgütlere sığınak, yeniden doğma ve yeni işe alım için zaman sağlayarak potansiyel bir istikrarsızlık kaynağı haline gelebilir.

Atlantic Council

Bölgesel güvenlik açısından Taliban’lı Afganistan yalnızca iç yönetimiyle değil, aynı zamanda bölgesel güvenlik üzerindeki yansımalarıyla da değerlendirilmeli. Bir devlet, militan örgütlere sığınak, yeniden doğma ve yeni işe alım için zaman sağlayarak potansiyel bir istikrarsızlık kaynağı haline gelebilir.

Daha geniş uluslararası toplum da Afganistan’ın terörle mücadele ortamından pay alıyor. Atlantic Council’un önceki Birleşmiş Milletler’e yönelik yazışmalarında, Afganistan merkezli çok sayıda terör örgütüne yer verilmiş ve ülkenin transmilli terör ve radikal ideolojiler için bir üs olma potansiyeline dair uyarıda bulunulmuştu.

Nihai Sınav: Toprak Tutmak, Güvenliği Sağlamak Değil

Bununla birlikte, sorunun yalnızca Taliban’ın tüm terör eylemlerini kendi inisiyatıyla gerçekleştirip gerçekleştirmede olmadığı vurgulanmalı. Bu açıdan çok daha kritik mesele, rejimin Afganistan’ı diğer devletleri tehdit edebilecek terör örgütleri için bir üss haline gelmesini durdurup durdurmadığıdır. Bu yönüyle El-Kaide’nin, TTP’in, IS-K’nin, ETIM’in ve başka radikal grupların kalıcı varlığı ciddi endişeler uyandırıyor.

Bu bağlamda Taliban’lı Afganistan, yalnızca iç yönetimi açısından değil, bölgesel güvenlik üzerindeki yansımaları nedeniyle de değerlendirilmeli. Bir devletin militan örgütlere sığınak ve yeniden doğma için zaman sağlayarak potansiyel bir istikrarsızlık kaynağı haline gelmesi mümkün.

Atlantic Council’un değerlendirmesi, Pakistan’ın ve Afganistan’ın diğer komşularının görmezden gelemeyeceği bir gerçeği pekiştiriyor. Terör sınırlara saygı göstermiyor; militan ağlar ise çoğunlukla yerleştikleri bölgede sıkışıp kalmıyor. Afganistan gerçekten terör örgütleri için misafirperver olmayan hale gelmedikçe, tehdidin Pakistan’a özgü bir güvenlik sorundan daha geniş bölgesel ve potansiyeli uluslararası boyutlara evrilmesi sürüyor.

Taliban için bu nihayetinde asıl sınav. Toprak tutmak, onu güvenli yapmak anlamına gelmeyebilir. Bir yerin güvenliği sağlanması; terör örgütlerinin işe alım, eğitim, yeniden yapılandırma ve saldırı için bunu kullanamamasını güvence altına almayı içeriyor. Bu ancak gerçeklendiğinde Afganistan, komşu ülkelerine tehdit oluşturan radikal bir ortamdan emin olacak.