450.000 Yılldır Süren Asya-Güney Amerika Muson Dengesinde İstisnaları Ortaya Çıkaran Eski Sütunlar

Maavilerin geri alındığı mağaraların konumu. Kaynak: Nature (2026). DOI: 10.1038/s41586-026-11166-3

Güney Asya, Afrika ve Amerikan’ın bazı bölgelerinde muson yağmurları, milyarlarca insan için içme suyu, tarım ve hidroelektrik enerjisi sağlar. Musonların genellikle izlediği modelleri anlamak, insanların uzak bölgelerdeki tarım, barajlar ve hidroelektrik enerjisi üzerinde etkisi olan kuraklık riskleri için planlama yapmasına yardımcı olabilir.

Geçmiş araştırmalar özellikle Asya ve Güney Amerika musonları arasında modeller belirlemiş olsa da, musonların geçmişteki kayıtlarının daha iyi bir kaydı, araştırmacıların bu modellerin ne zaman çöktüğünü ve hangi iklim değişikliklerinin bu istisnaları açıklayabileceğini anlamalarına yardımcı olabilir. Nature‘de yayımlanan yeni bir çalışma, Peru’daki bir mağaradan alınan sarkıtların yardımıyla bu dinamiklere ışık tutuyor.

Muson yankıı

Araştırmacılar, Asya ve Güney Amerika musonlarının genellikle bir yankıı gibi davrandığını biliyor: Bir bölgede güçlü musonlar olurken, diğerindeki musonlar zayıflıyor ve daha kuru koşullar getiriyor. Bu, mevsimsel olarak bir yıl içinde, ancak aynı zamanda binlerce yılı kapsayan çok daha uzun zaman ölçeklerinde de gerçekleşiyor. Bilim insanları bunu, farklı bölgelerde yüzeye ulaşan güneş ışığının miktarını etkileyen zamanla Dünya’nın yörüngesi ve eksen eğikliğindeki değişimlerle ilişkilendiriyor.

Yeni çalışmanın yazarları, ” küresel muson, Entertropikal Yakınsama Bölgesi (ITCZ)’nin konumu ve her yarım kümede gelen güneş radyasyonunun (insolasyon) gücü tarafından kontrol ediliyor. Bu nedenle, muson yağmurlarındaki değişimler genellikle iki yarım küme arasında ters fazlıdır ve doğrudan yörünge (Milankovitch) zorlamasının bir sonucu olarak ITCZ’nin ortalama konumunu yansıtıyor.”

Geçmiş araştırmalar, sarkıtların analizinden çıkarılan maavi kayıtlarını kullanarak Asya musonu değişimlerini yaklaşık 690.000 yıl boyunca izlemiş ve yörünge döngüleriyle güçlü bağlantılar göstermiştir. Daha önceki Yarım Küme maavi kayıtları daha seyrek olmuş, genellikle yalnızca son iki buzul döngüsünü kapsamıştır. Bu kayıtlar yankıı etkisine işaret etmiş olsa da, Güney Amerika’daki yağmur aktivitesinin daha uzun bir kaydı, bu fikri desteklemeye ve daha fazla ışık tutmaya yardımcı olabilir.

Peru maavilerinden içgörüler

Ekip, Güney Amerika’da muson aktivitesini daha uzun bir zaman ölçeğinde haritalamak için, And Dağları’na yakın üç Peru maavisinden alınan 30 sarkıtın oksijen izotöl ölçümlerini radyoaktif tarihleme kullanarak yaşlarını belirlemiş ve ortaya çıkan verileri birkaç açıklıklıyla birlikte yaklaşık 450.000 yıllık yaz musonu değişkenliğini kapsamıştır. Araştırmacılar yağmur yorumlamasını yakın maavi izlemeleri, yakındaki göl çökeltileri ve diğer Güney Amerika maavi kayıtlarıyla karşılaştırmıştır. Ardından yeniden yapılandırmayı Asya musonu kayıtları, diğer antik iklim kanıtları ve mevcut okyanus dolaşımı simülasyonlarıyla karşılaştırmıştır.

Asya kayıtlarıyla karşılaştırma, iki musonun genellikle zıt yönlerde değiştiğini ve Dünya’nın yaklaşık 23.000 yıllık yörünge salınımını büyük ölçüde izlediğini doğrulamıştır. Ancak ekip, kayıtların eşzamanlı zayıflama veya güçlenme gösterdiği 10 olay tespit etmiştir. Paylaşılan zayıflama, birkaç buzul sonlanması geçişinde ve bazı daha sıcak aralıklarda gerçekleşmiş ve basit kuzey-güney yağmur yankıı’nı zorlamıştır.

Paylaşılan güçlenme olayları, yaklaşık 194.000 ile 135.000 yıl önce süren son buzul öncesi buzul döneminde gerçekleşmiştir. Araştırmacılar, bu eşzamanlı olayların, iki kayıt önceki davranışlarına geri dönmeden önce birkaç yıl boyunca sürdüğünü söylüyor.

Paylaşılan yüksek ve alçakların nedenleri

Araştırmacılar, bu anormal eşzamanlı dönemlerin, okyanus sıcaklıkları, sera gazları ve yarım kemeler arasındaki sıcaklık farklarının usual yörünge etkisini değiştirebileceğini işaret edebilir. Küresel musonun, özellikle hızlı ısınma aralıklarında, bu değişimlere yanıt olarak kendini yeniden düzenlediği görülüyor.

Çalışmanın yazarları, “Geçmiş 450 ka içindeki 10 eşzamanlı muson olayı arasında, sonlanmalara ait yarımküre zayıf muson aralıkları (WMIs) yaklaşık 100 kyr periyotlu bir periyotla düzenli olarak gerçekleşir. Bu yarımküre WMIs’leri, atmosferik CO₂ ve küresel sıcaklıktaki büyük artışların aralıklarında, bunlar da azalmış meridyonal sıcaklık gradyanının aralıklarıdır.

“Musonlar, sıcaklık gradyanları (yani kara ve deniz arasındaki sıcaklık kaynaklı basınç farkları) tarafından yönlendirildiğinden, sonlanma evrelerindeki meridiyonel sıcaklık gradyanlarının küresel azalması, hemisferlerarası muson kuraklıklarının bir kısmından sorumlu olabilir.”

Uzun süreli mağara kayıtları, diğer muson sistemlerinin de bu olağan dışı dönemleri paylaşıp paylaşmadığını ortaya koyabilir. Önerilen sürücüler kesin olarak kanıtlanmamış ve çalışma, benzer değişikliklerin modern ısınma altında ne zaman gerçekleşebileceğini tahmin etmiyor; ancak sonuçlar, modellerin büyük yağış yeniden düzenlenmelerini ne kadar iyi yeniden ürettiğini test etmek için uzun vadeli bir referans sunuyor. Kanıtlar hazır bir tahmin aracı sağlamasa da, risk değerlendirmelerini iyileştirme potansiyeli sunuyor.

Bu makale sizin için yazarımız Krystal Kasal tarafından yazılmış, Lisa Lock tarafından düzenlenmiş ve Robert Egan tarafından doğrulanıp incelenmiştir; bu makale özenli insan emeğinin bir sonucudur. Bağımsız bilim gazeteciliğini ayakta tutmak için sizin gibi okuyucularımıza dayanıyoruz.
Bu haberin sizin için önemliyse, lütfen bir bağış (özellikle aylık) düşünün. Teşekkürümüz olarak adsız bir hesap edineceksiniz.

E. J. Olson et al., Interhemispheric monsoon dynamics over the past 450,000 years, Nature (2026). DOI: 10.1038/s41586-026-11166-3

Dergi bilgileri:
Nature

seri gazları
İklim Değişikliği

Bu hikayenin arkasında kim var?

Fizik alanında Yüksek Lisansına sahip serbest bilim yazarı. Beş yıllık klinik araştırma ve fizik eğitimi deneyimi. Bilim iletişimci.
Tam profil →

Sanat tarihi alanında Lisans, malzeme kültürü alanında Yüksek Lisans. Eski müze editörü, paramedik ve organ nakil koordinatörü. 2021’den beri Science X için düzenleme yapıyor.
Tam profil →

Matematiksel biyoloji alanında Lisans, yaratıcı yazıma alanında Yüksek Lisans. Bilim ve dil üzerine benzersiz bakış açılarına sahip, çok seyahat etmiş.
Tam profil →

© 2026 Science X Network

Alıntı

:
Ancient stalagmites reveal exceptions to Asia–South America monsoon seesaw over the past 450,000 years (2026, October 24)
retrieved 24 October 2026
from https://phys.org/news/2026-10-ancient-stalagmites-reveal-exceptions-asiasouth.html

Bu belge telif hakkına tabidir. Özel çalışma veya araştırma amacıyla yapılan adil kullanım dışında, hiçbir kısmı yazılı izin olmadan çoğaltılamaz. İçerik yalnızca bilgi amaçlı sağlanmıştır.