Yer Fırtınası Körelince Manyetik Alan Sönümlendi: Yerel İletişim Zayıfladı, Yer Sismik Veri Kaybı Yaşandı

Evrimin en ilginç ürünlerinden biri olarak bilinen Ansell köpeğani (Fukomys anselli), yarısı tüylü sosis yarısı Resident Evil‘den Nemesis gibi görünen sosyal ve yuvarlak bir canlıdır. Bu canlı, neredeyse kör gözleriyle manyetik alanları “görerek” kendi kendine kazdığı, kilometrelerce uzanan yeraltı tünellerinde yönünü bulur; bunlar, biz insanlar hariç, memeliler tarafından inşa edilen en uzun tünellerdir.

Şimdi, bu köpeğani’nin manyetik alana bu kadar hassas olduğu ve rehberliği sağlayan manyetik alan neredeyse kaybolduğunda stres belirtileri gösterdiği ortaya çıktı – ki bu, türünün anyık bir izleyicisi için tanıdık bir manzadır.

Kopeğani’nin büyüleyici manyetik duyusu hâlâ iyi anlaşılmadığından, Max Planck Davranış nörobiyoloji Enstitüsü’nden nörobiyologlardan oluşan bir ekip, yeni bir yöntem kullanarak köpeğani beyinlerini haritalandırdı ve nöronlarının manyetik alan dalgalanmalarına nasıl tepki verdiğini inceledi.

Ansell köpeğani, manyetik alanları neredeyse kör gözleriyle hissediyor gibi görünüyor. (Headster/Wikimedia/CC BY 4.0)

“Bildiğimiz kadarıyla, ilk kez bir memelinin manyetik alanın yokluğuna aktif kaçınma tepkisi gösterdiğini gösteriyoruz,” araştırmacılar, bioRxiv’e yükledikleri ön baskıda açıklıyor.

Manyetik yol gösterimi çoğunlukla büyük kara ve deniz alanlarını geçen göçmen kuşlarda çalışılmış olsa da, bazı memeliler de manyetik açıdan eğilimlidir.

İlginçtir ki, geçmiş Max Planck araştırmalarına göre, köpeklerin ve bazı primatların gözlerinde, kuşlarda ışıkla uyaranladığında manyetik alanlara tepki veren bir molekül bulunmaktadır.

Ancak memelilerdeki magnetosensori alanlara ilişkin çalışmalar, araştırmacıların belirttiği gibi, yeraltında yaşayan Ansell köpeğani adı verilen tek bir türle sınırlıydı.

Tuhafı odur ki, önceki araştırmalar, bu hayvanların gözlerinin yüzeyinin lokal anestezikle uyuşturulmasının, sınırlı ışık görme yeteneklerini kaybetmeden, hayvanların tercih ettikleri pusua yönünde yuva inşa etme yeteneğini aldığını bulmuştur.

Bu nedenle araştırmacılar, köpeğani beyinlerini şeffaf hale getiren kimyasal temelli bir prosedür kullanan ve 3 boyutlu bir harita ya da beyin atlası oluşturan bir görüntüleme süreci geliştirdi.

Atlaslarının doğruluğunu değerlendirmek için, ardından yaşayan köpeğani’lerin gözlerine florosan izleyici enjekte ederek görsel-beyin yolundaki nöral bağlantıları ve yapısal bağları etiketlediler ve bunu atlaslarının üzerine yerleştirdiler.

Ekibin 3 boyutlu köpeğani beyin atlası ve doğruluğunu kontrol etmek için kullanılan göz izleme deneyi. (Zhang et al., bioRxiv, 2026)

Deneysel olarak köpeğani’leri değişken manyetik alana (CMF) ve neredeyse sıfıra yakın hipromanyetik alana (HMF) maruz bıraktılar; sonuncu, Almanya’da (deneylerin yapıldığı yer) Almanya’daki Dünya manyetik alanının yoğunluğunun yaklaşık yüzde ikisiydi.

Her 30 saniyede bir CMF, yalnızca yönelimini ya da hem yönelimini hem de yoğunluğunu değiştiriyordu; bu, sıfıra yakın alanın gücünün 20 ile 70 katı arasında değişiyordu.

Şaşırtıcı olan, en güçlü ve yaygın beyin tepkisinin HMF varlığında ortaya çıkmasıydı – yani bir uyarının olmaması, en belirgin uyarıyı kanıtladı.

İlk manyetik alan deneyi. (Zhang et al., bioRxiv, 2026)

HMF’ye maruz bırakılan köpeğani’ler, karar verme ve duygusal işleme ile de ilişkilendirilen badem biçimli amigdal dahil, stres, kaygı ve korkuyla bağlantılı bölgelerde daha yüksek beyin aktivitesi gösterdi.

Bu nedenle, neredeyse tamamıyla yok olmuş bir manyetik alanın nötral bir durumda sonuçlanması beklenirken – belki de bir insanın haritaya şaşkın şaşkın baktığı bir duruma benzer – bunun yerine bir stres tepkisine benzeyen beyin aktivitesi tetiklendi.

“HMF maruz kalması tarafından indüklenen, strese benzer bir durumu işaret eden nöral aktivasyon kalıplarına dayanarak, köpeğani’lerin manyetik alanın yokluğunu hoşlanılmayan bir şey olarak algıladığını ve buna konsekuel olarak HMF’ye aktif kaçınma davranışı sergilediğini varsaydık,” araştırmacılar yazıyor.

Aynı sonuçlar ikinci bir deneyde de ortaya çıktı.

Kopeğani’ler, araştırmacıların hayvanın konumuna göre manyetik yoğunluğu değiştirerek yerel bir manyetik alan anomalisi yarattığı lineer bir yola yerleştirildi. Neredeyse sıfır bölgede içine yerleştirilen bir nesneye yakın zamanda önemli ölçüde daha az zaman geçirdiler. Alan gücünü ikiye çıkarmak böyle bir etki yaratmadı.

İkinci manyetik alan deneyi. (Zhang et al., bioRxiv, 2026)

Ancak köpeğani’lerin manyetik alanları nasıl hissettiği hâlâ cevaplanmamış bir sorundur.

Aslında, yakın zamanda iScience dergisinde yayımlanan bir makalenin, köstebek sıçanlarının gözlerinde var olduğu düşünülen ve küçük magnetitler gibi doğal olarak manyetik olan magnetite dayalı reseptörler için kanıt bulmaması nedeniyle konu bundan önceki kadar açık olabilir.

Konuyu daha da belirsizleştiren bu araştırma, köstebek sıçanlarının manyetik içgüdülerini basit bir “buzdolabı magneti” nöral merkez yerine, beynin geniş bir bölgesinin ve devre ağınıın dağılımıyla ilişkilendiriyor.

İncelenen karmaşık nöral devreler – gelecekteki çalışmaların gerektirdiği bazı eksiz bulmaca parçaları da dahil. (Zhang ve ark., bioRxiv, 2026)

Bununla birlikte bu çalışmanın yenilikçi görüntüleme hattı, köstebek sıçanları ve diğer hayvanlar için gelecekteki manyetik algı çalışmalarına bir çerçeve sağlayabilir – belki de çok, çok fazla sayıda hayvan için.

Ayrıca önemli ölçüde ortaya koyduğu kadarıyla, sıfıra yakın manyetik alanlar artık böyle çalışmalarda yararlı kontroller sağlamayabilir; özellikle köstebek sıçanları, test edilen hayvanları strese sokabilir.

“Özetle, köstebek sıçanlarının Dünya’nın manyetik alanının yokluğunu algıladığına dair kanıt sunuyoruz,” araştırmacılar yazıyor.

“Bu normalde sabit olan uyaranın, Dünya’nın manyetik alanının kaldırılmasının strese ilgili nöral devreleri aktive ettiği ve aktif kaçınma davranışını tetiklediğini gösteriyorüz.”

Evolisyon farklı bir yöne evrilseydi, daha önce bahsedilen maymun gözlerindeki manyetik reseptör kalıntıları gelişip insanların her sabah gezegenimizin manyetik alanı boyunca (kabul etmeye isteksizce de olsa) işe yolunu bulabilmesini sağlar mıydı? Kim bilir.

“Bulgularımız, Dünya’nın manyetik alanının memelilerde biyolojik açıdan önemli bir duyusal uyaran oluşturduğunu gösteriyor,” ekip sonuçlandırıyor.

Çalışma henüz akran değerlendirmesinden geçmedi, ancak bir ön baskı bioRxiv’de mevcut.

Bu makale Rebecca Dyer tarafından doğrulandı ve Rebecca Dyer tarafından düzenlendi. Sürecimize gurur duysak da, yine de yalnızca insanız. Bir hata fark ederseniz, lütfen bize bildirin.