•İki güneşin etrafında dönen, dünya boyutunda bir gezegenin yaşanabilir bölgede kalıcı yörüngelerle var olabileceğini gösteren yeni bir araştırma, 16 ışık yılı uzağındaki 70 Ophiuchi (70 Oph AB) ikili yıldız sisteminde yapıldı. Çalışma aynı zamanda bu sistemde Jüpiter kütlesinde dev gezegenlerin bulunmadığını da ortaya koydu.
Sadece bir güneşi olan Güneş Sistemimizin, birden fazla yıldız arkadaşı bulunan birçok yıldızdan farklı olduğunu belirten Kaliforniya Üniversitesi Riverside (UCR) astrofiziği Stephen Kane, “İkinci yıldızın bir yıkım topu gibi gelip yaşanabilir bölgede dünya boyutunda bir gezegenin var olmasını imkansız kılacağını düşünebilirsiniz. Ancak bu simülasyonlar durumun böyle olmak zorunda olmadığını gösteriyor,” dedi.
Düzineden fazla kurumdan oluşan büyük bir astronomi ekibi, iki yıldızı Güneş’in kütle sırasıyla yaklaşık yüzde 88 ve yüzde 73 olan K türü dwarf (cüce) yıldızlar olup olası yaşın ise 3 milyar yıl civarında olduğu hesaplanan 70 Oph AB sistemine odaklandı.
Kaynak: science-alert
Neden Önemli Bir Hedef?
Turuncumsu K türü cüce yıldızlar, Güneş’in bir basamak aşağısında yer alır ve bu nedenle daha küçük, daha sönük ve daha soğuktur. Kırmızı cücelerden daha sakin ve daha az aktif olmaları, güneşten potansiyel olarak yedi kez daha uzun ömürlü olmaları—70 milyar yıla kadar ulaşan yaşam süreleriyle—onları yaşanabilirlik arayışında önemli hedefler kılıyor.
70 Oph AB özellikle çekici çünkü yıldız mahalimizde, sadece yaklaşık 16 ışık yılı uzakta ve Proxima Centauri sistemindeki en yakın komşularımızdan dört kez daha uzaakta. Aynı zamanda William Herschel sayesinde neredeyse 250 yıldır bilinen bir ikili sistem.
Radyal Hız Ölçümleriyle Dev Gezegenler Dışlandı
Ekip, her iki yıldızın da son dönem ve arşiv radyal hız (RV) ölçümlerini, bir yüzyıla yayılan gözlemler dahilinde birincil yıldız için sekiz enstrümandan veri kullanarak analiz etti.
İkinci başarılı gezegen bulma metodu olan RV yöntemi, 1.200’den fazla exoplanet’in bulunmasından sorumlu. Bu yöntem, başka bir gök cisminin—gezegen, yıldız arkadaşı ya da başka neyse—yerçekimsel itmesiyle oluşan yıldızın hızındaki minik değişimleri ölçer.
Yıldız böylece dünyaya yaklaşırken ışığı biraz daha maviye döner, ardından bizden uzaklaşırken buna karşılık kırmızıya döner. Araştırmacılar, bir metrenin altına iyi bir RV hassaslığına ulaşmayı başardılar.
Bu hassaslık için bir benzetme: Sakin sakin yürüyüp hızlanarak yanınızdan geçen bir yayaı geçmek ya da yerel donutçunun çekici kokularından hızlıca kaçmak kadar sıradandır, ancak tüm yıldızın—trilyonlarca ışık yılı uzaktaki devasa bir nükleer ocağın—hızındaki bu değişimi ölçebilmek bilimin ne kadarını kanıtlıyor.
Simülasyon Ne Gösterdi?
Araştırmacılar sonra verilerin hazinesine sahte gezegen sinyalleri enjekte ederek bunları tespit edebileceklerini test etti. Ayrıca birincil yıldızdan 2.000 farklı uzaklıkta dünya kütlesinde gezegenleri simüle etti ve her birini 10 milyon yıl boyunca izledi.
“Yaşanabilir bölgenin sınırlarını birincil yıldızın etrafında hesapladık. Sonra 10 milyon yıllık bir yörünge üzerinde kalıcı kalmayı başarabilecek dünya kütlesinde bir gezegen olup olmadığını farklı uzaklıklarda test ettim,” diye açıklayan UCR’den yer ve gezegen bilimleri araştırmacısı Skylar D’Angiolillo, “Bulduğumuz şey, yörüngelerin birincil yıldızın yaşanabilir bölgesinde mümkün olduğu. İkinci yıldızın bu yörüngeleri bozmasını beklersiniz, ancak her zaman böyle olmaz.”
Araştırmacılar ayrıca iki yıldızın etrafında, birincil yıldızdan beş astronomik birim (AU) uzaklığa kadar—kendi Güneş Sistemimizde Jüpiter kütlesinde bir gaz devi olan mesafe—Jüpiter kütlesinden büyük dev exoplanetlerin bulunmadığını da dışladı.
Tarihi Bir İddia Dışlandı
Bu ilginc çünkü 1855’te İngiliz astronom William Jacob’ın 70 Oph AB’nin bir gezegeni olduğunu iddia etmesi, onu ilk exoplanet adayı ev sahibi yapmıştı; Michigan Üniversitesi (U-M) araştırmacıları bunu belirtiyor. Jacob’un iddiası incelemeyi geçemedi, ancak daha sonölçümler Jüpiter boyutunda bir gezegenle açıklanabilecek bir ‘salınım’ gösterdi.
Bunun yerine bu varsayılan gezegen sinyalinin sıradan eski yıldız aktivitesinden kaynaklandığı ortaya çıktı; bu da RV yönteminin laneti sayılır.
“Bir hayal kırıklığı ve heyecanın karışımı,” diye söylüyor U-M’den astronom ve çalışmanın ilk yazarı Yiting Li. “Jüpiter boyutunda bir gezegen olmadığını öğreniyoruz, ancak aynı zamanda bu tarihi sistemin en yeni bölümünü de açıyoruz.”
Ancak kara cisim gezegenler tespit eşiğinin altında kalıyor. Bu nedenle önemli olan şu ki, dünya kütlesinde gezegenlerin burada hala var olması mümkün; araştırmacılar olabilecekleri ve kalıcı olabilecekleri en muhtemel yerleri modelleyerek bu konuda bir çerçeve sundu—aynı çerçeve diğer ikili sistemlerde de kullanılabilir.
Geleceğe Dair Umut
NASA‘ya göre gökyüzündeki tüm yıldızların yarısından fazlasının bir veya daha fazla arkadaşı var, bu da gelecekteki keşif çabalarımızı önemli ölçüde genişletebilir. Özellikle NASA’nın potansiyel Yaşanabilir Dünyalar Gözlemi (HWO) gibi yeni nesil gözlemler çevrimiye geldiğinde—doğrudan yabancı dünyaları görüntülemeyi hedefleyen bu araç.
“Genel olarak sonuçlarımız, 70 Oph sisteminin birincil yıldızın etrafında S-tipi yörüngelerdeki gezegenleri—including yaşanabilir bölge bölgesinde kalıcı yörüngeler kara cisim gezegenleri barındırabileceğini gösteriyor. Yıldız ikili sistemleri güneş benzeri gezegenleri barındırabiliyorsa, 70 Oph bakılacak en iyi yerlerden biri.”
Araştırma bir dergide yayımlandı.
İlk yorumu siz yazın
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.