Yarasaların Şaşırtıcı Derecede İnsan Olmasının 6 Nedeni

Bat Günü bugün resmen başlıyor. Dünya’nın kanatlı tek memelileri bu hafta en ön planda. Genellikle hastalık, kan emiciler ve genel olarak hoş olmayan şeylerle ilişkilendirilen yarasalar, aslında önemli tozlaştıranlar ve ekosistemimizde kritik roller üstleniyorlar.

“Çok havalılar ve çok ilginçler. Yarasalar üzerine ilk adımlarım sırasında, ardışık sorular geliyordu,” Panama’daki Smithsonian Tropikal Araştırmalar Enstitüsü’nün evrimsel biyoloisti Rachel Page, Popular Science‘e diyor. “Yüzeyi biraz daha kazdıkça, konu o kadar ilginç hale geldi—which bu da eğlenceli kısım.”

Page gibi bilim insanlarının yarasaları bu kadar ilginç kılan nedenlerden biri, insanlara şaşırtıcı derecede benzer olmaları. İşte böyle.

İyi bir company ile ortak bir yemek yemek, insanlar için büyük bir mutluluk getirir. Birçok kan emici yarasa türü (Desmodontinae altfamilyası) için yemek paylaşmak hayatta kalma meselesidir. Yalnızca kanla beslenirler ve ölmeden önce ancak iki gece kan öğünü olmadan geçirebilirler. Bu zorluğu aşmak için sosyal ağlarına güvenirler.

“Arkadaş karşılığı bir yapıları var. Temel olarak, bir yarasa bir avlanma gecesinden aç dönüp başarılı olamazsa, o sosyal grubun diğer üyeleri ona yemek paylaşır,” Page açıklıyor. “Aç dönen yarasa için kanını regürsite ederler.”

Eğer o veren yarasa ileride yemek bulmakta zorlanırsa, alıcı olan genellikle verici haline gelir. “Yani çok karşılıklı bir ilişki var,” diyor Page.

Ortak kan emici yarasa (Desmodus rotundus). Görsel: Wirestock via Getty Images. Wirestock

Page’e göre, yarasaların insanlar gibi kendine özgü kişilikleri olur. Bu hem türler arasında hem de bireysel yarasalarda görülür.

“Çok inatçı türler var, kavga çıkarmak için uğraşırlar; çok daha sakin, sakin ve çok nazik olanları da var,” diyor.

Panama’daki Soberanía Ulusal Parkı’nın sınırında, minik meyesevci yarasalar, daha büyük etcillerin dinlenme yerini ele geçirir. Seba’nın kısa kuyruklu yarası (Carollia perspicillata) yaklaşık bir çilek kadar ağırdır. Karşılaştırma için, kurbağayla beslenen ve kenarlı dudaklı yarasa (Trachops cirrhosus) yaklaşık bir kayısı kadar ağırdır ve kısa kuyruklu yarasanın iki katı.

Page ve Panama’daki meslektaşları, ormanın her yerine kurulan dinlenme yerlerinde bu iki tür arasındaki kavga tanıklığı yaptı.

“Temel olarak, kavgayı başlatan erkek Seba kısa kuyruklu yarasıydı. Yanına geliyor ve genişçe açılmış ağızlarıyla, dolu dişleriyle çok daha büyük yarasaları tehdit edercesine boks yapıyordu,” Page hatırlıyor. “Ve pes etmeden devam etti, sonunda da bu kenarlı dudaklı yarasa grubu ayrıldı.”

Panama’nın sıkı jungllerinde bile yarasalar yapraklardaki hareketsiz böcekleri bulabilir. Başlangıçta bilim insanları, kalın ağaç örtüsünün küçük böceklere, bir yasanın yankı konumlandırma sistemini şaşırtacak bir “akustik kamuflaj” sağlacağına inanıyordu. Ancak yanılışıydılar.

Yarasalar, hareketsiz böceğe yaklaştıkları açıyı değiştirerek bu akustik kamuflajı aşabilir.

“Düz bir yaprağa tam doğru açıyla yaklaşırsanız, aslında bir yankı konumlandırma izi alabilirsiniz,” Page açıklıyor. “Tam doğru açıyla yankı konumlandırma çağrınızı yönlendirirseniz, size geri sıçrayan bir yankı konumlandırma sinyali alabilirsiniz.”

Yarasalar, yapraklara saklanmaya çalışan böcekleri bulmak için tam da bunu yapıyorlardı.

Yavruların sütten kesilmesi ya da dinlenme yerini terk etmesi zamanı geldiğinde, çadır yapan yasa anneleri (Uroderma bilobatum) yavrularını ön kollarıyla fiziksel olarak kışkırtır.

“Çok farklı türde görülen ilginç bir çekme vardır. Kuşlarda, uçuşa hazır olduklarında, bir tür belirsizlik vardır.”

Çázır yapan yasaralar ve yavruları. Görsel: Merlin Tuttle.

Hastalandıklarında insanlar ve hatta insan dışı primatlar davranışlarını değiştirir. Hastalığın yayılmaması için kendilerini izole ederiz ve rahatlama için bitkilere ve diğer ilaç kaynaklarına yöneliriz. Yarasalar ise beslenmelerini daha az besleyici yapraklara çeviriyor gibi görünüyor. Bu ters gibi görünse de, bunların ilaçsal özellikleri olma umuduyla yapıyorlar.

Ukrayna Yarasa Rehabilitasyon Merkezi ekibiyle sürdürülen bir çalışmada Smithsonian ekibi, Panama’daki Barro Colorado Adındaki yarasaları inceliyor.

“Bu yarasalardan dışkı örnekleri topladık, böylece tam olarak ne yediklerini görebildik,” diyor Page.

Pazarlıklarını değiştirmenin yanı sıra, vampir yarasalar hastalandıklarında kendi kendilerini izole ediyor ve diğerleri herhangi bir insan ebeveynin tanıdığı bir biçimde davranıyor—yavrularını bakarken, hastalar bile olsa bakımı sürdürüyor.

“Yavrularını bakmadıkça normal davranışların çoğunu göstermiyorsun,” diyor Page. “Ve bu da tıpkı bir insan ilişkisi gibi. Küçük çocuğun ateşi varsa, onu bir odaya kilitip bırakmazsın. Onu terk etmezsin.”

Gece yarısı ağzı çentikli yasa (Trachops cirrhosus) akşam yemeğini bulmak için avının eşleşme çağrılarına kulak veriyor. Kurbağa yiyen bu yarasalar, erkek kurbağaların dişileri çekmek için kullandığı eşleşme çağrılarına kulak kabartıyor. Sonra avlanmadan önce kurbağanın yenilebilir mi yoksa zehirli mi olduğunu değerlendirmek için bu çağrıyı kullanıyor.

“Bu, gerçekten başka bir tüm grubun iletişimini çözdüler,” diyor Page.

Page’e göre bu, sessiz bir odada birinin bir poşet cips açtığını ve gürültüyle yediğini duymanıza benziyor. Gürültü herkesin dikkatini çekiyor. “Yarasalar diğer yarasalarin sesli sinyallerine dikkat ediyor ve bu dikkat onlara öğrenmede yardımcı oluyor,” diyor Page. “Yenilebilir ile zehirli arasındaki ayrımı öğrenebiliyor ve bunu diğer yarasalarda gözlemledikleri davranışlardan da sosyal olarak öğrenebiliyor.”