Washington zirvesinden diyaloğu canlandıracak bir kıvılcım: Kuzey Kore nükleer silahlanmasına dur denilebilir

Çin ile Amerika Birleşik Devletleri’nin Washington’daki zirvesinin diplomatik gösteriden ibaret olduğu yönündeki eleştirilere rağmen, ortaya çıkan önemli sonuçlardan biri ABD-Kuzey Kore diyaloğunun canlandırılma ihtimalini canlı tutmuş olması. İki lider arasında görüşülen küresel güvenlik meselelerinden biri de Kuzey Kore’nin nükleer programıydı ve bu konudaki müzakerelerin Washington ile Pyongyang arasındaki ilişkinin yeniden harekete geçirilmesine yönelik pratik bir çıkış yolu arayışı içinde şekillendiği izlenimi veriyor.

Zirve sonrası yayılan açıklamalarda Kuzey Kore’nin nükleer silahtan arındırılması (denuclearization) ifadesine bu kez rastlanmaması, konunun nasıl ele alındığına dair en çarpıcı işaret. Mayıs ayında düzenlenen önceki zirveden farklı olarak, iki lider arasında nükleer programın durdurulmasına yönelik daha pragmatik bir yol izleniminin öne çıktığı değerlendiriliyor.

Diyaloğun yeniden başlatılması için pratik bir çıkış yolu

Nükleer programın durdurulması, uzun süredir tıkandığı değerlendirilen ABD-Kuzey Kore ilişkisinin 2019 yılında Hanoi’de başarısızlıkla sonuçlanan Trump-Kim zirvesinden beri aynı anda harekete geçirilmesine yönelik ilk adımlardan biri olarak görülmekte. Çin’in bu gelişmeye karşı çıkması için belirgin bir sebebi bulunmuyor.

Diyaloğun canlandırılması için ikinci bir pencere de Güney Kore hükümetinin Kuzey Kore nükleer sorunu karşısındaki kademeli yaklaşımından gelebilir. Güney Kore Cumhurbaşkanı Lee Jae Myung, Genel Kurul’a yaptığı hitabında önce Kuzey Kore’nin nükleer ve füze yeteneklerinin daha ileri götürülmesinin durdurulmasını, ardından orta vadede azaltılmalarını ve nihayetinde nükleerden arındırılmış bir Kore Yarımcası hedefini öne sürdü.

Kuzey Kore’nin nükleer programının daha ileri götürülmesinin durdurulması karşılığında bazı yaptırımların hafifletileceğine dair bir takas önerisi sunduk.

Güney Kore Cumhurbaşkanı Lee Jae Myung

Kuzey Kore nükleer sorununun taraflarından biri olan Güney Kore için, nukleerden arındırılmanın nihai hedefinden önce programın durdurulmasını öne sürmek pratik bir öneri taşıyor. Bu yaklaşım, Washington ve Pyongyang’ın müzakerelerden bekleyebileceği gerçekçi bir taban belirleyerek her iki liderin siyasi yükünü hafifletiyor ve diyaloğun yeniden başlatılması için kullanılabilir bir temas noktası oluşturuyor.

Kuzey Kore nükleer silahlanmasına dur deneme penceresi

ABD-Kuzey Kore diyaloğunun şimdi yeniden başlayıp başlamayacağı nihayetinde Kim Jong Un’un stratejik tercihine bağlı. Ancak Kuzey Kore, önündeki diplomatik açılımı tamamen reddedemez. Pyongyang nükleer ve füze yeteneklerini geliştirmeye devam ederse, Güney Kore, Amerika Birleşik Devletleri ve Japonya’nın caydırıcılık çabaları kaçınılmaz şekilde yoğunlaşacak. Sadece Rusya ile işbirliğinin bu stratejik baskıları dengeleyebileği varsayımı da gerçekçi değil.

Kim Jong Un, diyaloğa yönelik başka bir fırsatı değerlendirmekten vazgeçerse, Kuzey Kore’nin üstlenmek zorunda kalacağı güvenlik yükü, beklediği herhangi bir stratejik kazancı aşabilir. Rusya ile işbirliğinin, ABD ile diyagoğun yerini alabilecek kalıcı bir güvence olduğu düşünülmemeli. Pyongyang’ın şu an yaptığı seçimler, ileride kendisi için daha az diplomatik seçenek bırakabilir.

Kuzey Kore’nin nükleer durumunun hem fiziksel hem de yasal olarak kalıcı olarak sabitlendiğini ilan ediyoruz; bu da nükleerden arındırılma ihtimalini etkisiz kılıyor.

Kuzey Kore Dışişleri Bakan Yardımcısı Kim Son Gyong

Pyeongyang’dan gelen son açıklamalar uzlaşımsız bir tavrı yansıtıyor. Dışişleri Bakanlığı’nın yazılı açıklamasında Kuzey Kore, nükleer güçlerini ulusal güvenliğin garantisi olarak görüldüğünü tekrarladı. Bakan Yardımcısı Kim Son Gyong ise Genel Kurul’a yaptığı hitabında ülkenin nukleer silaha sahip bir devlet statüsünün hem fiziksel hem de yasal olarak kalıcı olarak sabitlendiğini ilan ederek, nükleerden arındırılma ihtimalini fiilen reddetti.

Sıkışmadan çıkış: Nükleer programın durdurulması

Kuzey Kore, ilerleyen nukleer ve füze yeteneklerini kullanarak çevre ülkelerden stratejik tavizler çekmeye çalışıyor gibi görünebilir. Ancak nükleerden arındırılma ile Kuzey Kore’nin nukleer silaha sahip bir devlet olarak tanınmasının tek iki seçenek olarak sunulmasıyla bu tıkanıklık aşılmayacak. Pyongyang nukleer yeteneklerini genişletirken nukleerden arındırılma kararlılığını sertleştirirken, nihai hedefin aynı zamanda müzakereler için tek ön koşul olması gerektiğini ısrarla savunmak durumu daha derin bir bataklığa sürükleyebilir ve potansiyel olarak felaketli bir krize davetiye çıkarabilir.

Nükleer programın durdurulmasının işte burada anlamı ortaya çıkıyor. Bu, nukleerden arındırılmanın nihai hedefi ile nükleer tehdidin acil yönetimi arasında pratik bir ara aşama olarak hizmet edebilir. Amaç Kuzey Kore’nin nukleer silaha sahip bir devlet olarak tanınması değil. Önce onun nukleer ve füze yeteneklerinin daha ileri götürülmesini durdurmak, ardından diyagoğun ve müzakereler için alan yaratmak. Nukleerden arındırılmayı nihai hedef olarak korurken önce eldeki tehditle ilgilenmek, yıllardır donmuş olan ABD-Kuzey Kore müzakerelerini canlandırmaya yönelik gerçekçi bir başlangıç noktası sunuyor.

Donıklık ne kadar derinse, barış ve diyagoç için açılım o kadar büyük

Diplomasi kendi paradokslarını taşıyor. Krizin en ağır dönemleri aynı zamanda müzakereye ve uzlaşıya yol açabilir. Amerika Birleşik Devletleri ile Çin arasındaki yoğun stratejik rekabet ortamında, iki ülkenin Kore Yarımcası’ndaki gerilimi azaltıp “ortak güvenlik” ilkesini kurumsallaştırması halinde Kuzey Kore’nin nukleer programının daha ileri götürülmesini durdurmak için stratejik koordinasyona ihtiyaçları var.

Kuzey Kore, güncel ABD-China zirvesinde görüşüldü. Şimdi önemli olan bu tartışmanın, Pyongyang ile diyagoğu yeniden açmaya yönelik gerçek bir ivmeye dönüştürülebilmesi.

Güney Kore de önemli bir rol üstlenebilir. Cumhurbaşkanı Lee’nin Genel Kurul’daki durdurma, azaltma ve nukleerden arındırma kademeli yaklaşımı şimdi daha somut bir diplomatik çerçeveye oturtulmalı. Peki bu durdurma tam olarak neyi kapsar? Kuzey Kore adımlarından sonra hangi karşılıklı önlemler gelir? Ve uyum nasıl doğrulanır? Bu sorular kullanılabilir cevaplar gerektiriyor. Bunlar olmadan, nukleer programın durdurulması bildirimsel bir hedef olarak kalmaya devam edecek; taze ABD-Kuzey Kore diyagoğunun gerçekçi başlangıç noktasına dönüşemeyecek.

America Birleşik Devletleri ve Çin – Rusya da dahil olmak üzere – Kuzey Kore’nin nukleer yeteneklerini sınırsız şekilde genişletmeye devam ederken kolunu kolumu indirerek izmek için geçerli bir gerekçe sunamıyor. Tıkanıklığın aşılması nihayetinde Kim Jong Un’un stratejik hesaplamasında bir değişim, diplomatik hız ayarlayıcısı olarak aktif bir Güney Kore rolü ve Kore Yarımcası’nda barışçıl birlikte yaşama yolu açacak yapıcı ABD-Chin işbirliği gerektirecek.

Muhabir, Seul’deki Sookmyung Kadınlar Üniversitesi Küresel Hizmet Fakültesi’nde misafir profesör ve daha önce Kore Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Ofisi’nin dışişleri ve ulusal güvenlik danışmanıdır.