İşaretli ışık böceği gibi istilacı türlerle sosyal medyada gündemleşen bitkiler, son yıllarda ev bahçecilerinin ağlarına yaydığı sorunlu türler sayesinde “vatandaş bilimi” adı verilen alanda değerli katkılar sağlayabiliyor. Connecticut Üniversitesi Tarım, Sağlık ve Doğal Kaynaklar Fakültesi’nden (CAHNR) yardımcı uzman eğitmen Nick Goltz ile 2023 mezunu Amelia Martin, ulusal bir anket sonrasında bu potansiyeli ortaya koydu ve bulgularını Frontiers in Plant Science dergisinde yayımladı. Araştırma, toplumun yerel uzmanlık ve topluluk hizmetlerine katılmak istediğini, ancak bu alanda sistematik bir eğitim eksikliği bulunduğunu gösteriyor.
İstilacı bitki ve böcek türlerinin son birkaç yılda giderek daha fazla sosyal medya hesabında yer bulması, ev bahçecilerinin bu türleri kendi çevrelerine aktarmaya başlamasıyla gerçekleşti. Cennet ağacı (tree of heaven) ve Bradford armut ağaçları ile yaygınlaşan işaretli ışık böceği (spotted lanternfly) gibi türler, bahçe sahiplerinin sorunlu türler hakkında bilgi paylaşmasını sağladı. Bu viral anlar, topluluk düzeyindeki bitki meraklılarının bilim dünyasına değerli katkılar sağlayabileceğini, ancak eğitim ve bilim temelli bilgilerle daha etkili olabileceklerini gösteriyor.
Ulusal anketle belirlenen boşluklar
Goltz ve Martin, insanların yerel uzmanlık ve topluluk programlarına katılmak istediğini değerlendirmek amacıyla bir anket hazırladı ve dağıttı. Anket, insanların hizmetlere erişimindeki sınırlamaları ve veri raporlamasına katılımındaki engelleri daha iyi anlamayı hedefledi. Goltz, “Hizmetlerimize erişimdeki ve veri raporlamasına katılımdaki sınırlamaları daha iyi anlamaya çalışıyorduk, böylece bitki hastalıklarının ülke genelinde ve bölgemizde nasıl yayıldığını bilebiliyoruz” dedi. Goltz, aynı zamanda Connecticut Üniversitesi’nin George Leigh Minor Bitki ve Toprak Sağlık Merkezi’nde bitki tanı laboratuvarına da yön veriyor.
Anket, bahçe kulüpleri ve benzeri kuruluşların sosyal medya grupları ile uzmanlık bültenleri aracılığıyla dağıtıldı. Goltz, “Zaten çalışmalarımızla tanışan insanlarla bağ kurmak, onların bizimle nasıl bir ilişki kurduklarını anlamak istedik” diye konuştu. “Aynı zamanda bitkilerle ilgilenen ancak üniversiteyle daha önce çalışmamış olabilecek mümkün olduğunca çok insanı yakalamayı da umuyorduk.” Toplamda araştırmacılar 233 yanıt aldı.
Eğitim talebi ve koordinasyon eksikliği
Ankete katılanlar, uzmanlardan ortaya çıkan hastalıkları veya istilacı türleri tanıma konusunda eğitim almak istediklerini belirtti. Goltz, “Bu eğitim için resmi bir sistem yok. Bu bilgileri topluluğa yaymak, bireysel uzmanın, grubun veya kuruluşun topluluğa çıkmasına bağlı” dedi. Bazı bireysel uzmanlık programları bu tür çalışmalar yürütüyor. Örneğin, Connecticut Üniversitesi Uzmanlık Hizmetleri’nin Ev Bahçesi Eğitim Ofisi, işaretli ışık böceği gibi ortaya çıkan zararlıları ve nasıl tanılabileceklerini soran halka düzenli yanıtlar veriyor. Aynı zamanda enteg zararlı yönetimine ilişkin düzenli eğitimler sunuyor; bu yaklaşım çeşitli zararlı yönetim stratejileriyle çevresel ve insan sağlığını öne çıkarıyor.
Toplulukların daha fazla dahil olmasıyla laboratuvarlarımızda test edebileceğimiz örneklerin kalitesini ve miktarını artırabiliriz. Bu, insanların salgınların önünde kalmasına yardımcı oluyor. Yani mevsimin başında sorunlu hastalıkları daha erken kontrol edebilir ya da bir şey bir bölge için yenise, bu topluluk katılımı sayesinde yayılmasını durdurabileceğimizi umabiliyoruz.
Nick Goltz, Connecticut Üniversitesi Bitki Tanı Laboratuvarı Direktörü
Ancak şu anda ulusal bir koordinasyon bulunmuyor. Daha koordine bir yaklaşım geliştirmek, zararlı ve hastalıkların eyalet sınırlarında durmaması nedeniyle ekosistemleri korumaya yardımcı olabilir. Çalışmanın bulguları, zararlı ve hastalık tanıma konusunda eğitim programlarına olan ihtiyaç ve talebi göstererek gelecekteki federal fon başvurularını destekleyebilir. Bu tür çalışmaları destekleyen bir USDA programı vardı ancak yıllar önce sona erdi.
Doğrudan araştırmaya katkı
Ankete katılanlar, ayrıca doğrudan araştırmalara katkıda bulunma isteğini de dile getirdi. Vatandaş bilimi, uzmanlık hizmetlerini ortaya çıkan zararlı ve hastalıklar hakkında daha erken bilgilendirebilir. Bu da bitkilerin daha iyi karantina altına alınmasını ve yayılmanın önlenmesi için istilacı zararlıların yok edilmesini sağlıyor. Çalışma, Amelia Martin ve arkadaşlarının “Citizen science in plant disease surveillance” başlıklı makalesinde, Frontiers in Plant Science dergisinde (2026) yayımlandı.
Araştırmacılar, anketin yalnızca Kuzeydoğu bölgesi dışındaki alanları kapsadığını, bölgede ise daha detaylı ikinci bir anket dağıttıklarını belirtti. Bu çalışmanın sonuçları, yakında yayımlanacak ayrı bir makalede ele alınacak.
1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.