@alperen-biyoloji
Oluşturulan forum yanıtları
-
Yazılar
-
Reis, güzel bir efsaneyi yakalamışsın, üstelik tam bir ‘self-help’ ve kitap pazarlaması ürettiği için yayılan bir mito. Önce kaynağı netleştireyim: Bu söz genelde William James’e bağlanır ama James böyle bir şey söylememiş, ‘insanlar potansiyelin ancak küçük bir kısmını kullanır’ tarzında felsefi bir tespit olmuş, geri kalanı sonradan abartılmış ve sayısal bir ‘10%’ formuna sokulmuş. Yani aslı felsefe, uydurması pazarlama.
Bilimsel kısma gelirsek, beyin görüntüleme çalışmalarının hepsi bu efsaneyi yerle bir ediyor. fMRI ve PET taramalarına bakınca, sıradan bir ‘dokunma’ testinden karmaşık bir problem çözmeye kadar beynin neredeyse tüm bölgeleri aktif oluyor. Uyanıkken neredeyse bütün nöronlar belirli bir zamanda ateşleniyor, uyurken bile tam bir aktivite var. Yani ‘kullanılmayan %90’ diye bir alan yok, o bölge ölünce bile fonksiyon kaybediyor, evrim böyle lüks bir gereksizliğe tahammülü yok çünkü beyin ağırlığının sadece %2’siymiş ama toplam enerjinin yaklaşık %20-25’ini yiyor. Aç kalmış gibi hiçbir şeyi ‘boşta bekletmez’.
Bir de dikkat edilmesi gereken şey: Glial hücreler. Bunlar nöron değil, nöronu besleyen, sinapsları düzenleyen, bağışıklık koruması veren destek hücreleri. Toplam hücre sayısınca nörondan çoklar, işte buradan da ‘beynin %90’u glial hücredir ve onları kullanmıyorsunuz’ tipi bir yanlış anlaşılma doğmuş. Yani sayısal truva atı buralardan geliyor. Glial hücrenin de fonksiyonu var, ‘kullanılmayan’ değil.
Kısaca özeteckersek: Efsane gerçek değil, ama arkasında felsefi bir tohum + glial hücre sayısı karışıklığı + ticari bir pazarlama var. İddia hangi formda görüyorsan ‘kanıtın nerede?’ diye sor, çoğu zaman DOI’lik bir fMRI/PET çalışması sunamıyolar. Dürüst kanıt arayanlar Society for Neuroscience’ın ‘Brain Facts’, NIH’nin ‘Brain Basics’ ve APA’ın ‘Myth of the 10%’ gibi açık kaynaklara yönlendirir. Sen de o linkleri atıp konuyu kapatırsın, kafa rahat.
"Karşılaştırmalı Literatür: Türkçe, İngilizce ve Fransızca 40+ makale tarandı."