Stoisizm yalnızca erkekler için değil: “Erkek dünyası” iddiasının aksine felsefe tüm insanlığa hitap ediyor

Stoisizm felsefesinin son yıllarda çeşitli kitleden takipçi kazanmasıyla birlikte, özellikle “erkân dünyası” (manosphere) olarak adlandırılan çevrelerin bu antik felsefeye gösterdiği ilgi büyük tartışma çekiyor. Amerikan klasik bilimci Donna Zuckerberg, 2018 yılında yayımladığı “Not All Dead White Men” (Ölü Beyaz Erkeklerin Hiçbiri Değil) adlı eserinde, erkeklere yönelik bu derin ilgiden kaygı ile bahsediyor. Zuckerberg’e göre bu çevreler, kadınların stoisizme psikolojik açıdan uygun olmadığı iddiasını ileri sürmek için stoisistik metinlerden alıntılar kullanıyor.

Bu online mecralar, stoisizmin mantığa verdiği önemi kullanarak erkeklerin “üstün rasyonelliğe” sahip olduğunu, kadınların ise duygularla yönlendirildiğini öne sürüyor. Aslında bu çevreler, stoisizmi kadınların manipülatif ve hilesel doğasına karşı kesin bir erkek silahı olarak görüyor. Bu ve buna benzer birçok nedenle, kadınların stoisist olamayacağını savunuyor.

Yanlış anlaşilan soğuk bir zihin yapısı mı?

Bu çevredeki stoisistik fikirlerin yaygınlığı, Zuckerberg de dahil olmak üzere bazıları, bunun yalnızca antik kaynakların mutlak bir çarpıtması olup olmadığını ya da Marcus Aurelius’un “Kendine Düşünceleri” gibi metinlerin yüzeyinin altında rahatsız edici bir şey gizlenip gizlenmediğini sorgulamaya sevk ediyor. Sorunların bir kısmı, stoisisti duygusuz ve kayıfsız biri olarak görme eğiliminin derinlemesine yerleşik olmasıyla ilgili. Stoisistler cesur ve dayanıklı olsa da, muhtemelen yalnızca kendileriyle ilgilenen kişiler olarak betimleniyor. Peki stoisizm gerçekten soğuk ve kayıfsız bir erkekçi zihin yapısı mı? Gerçekten yalnızca erkekler için mi?

Mantık insanı birleştiriyor, ayrıştırmıyor

Yeni kitabım “Stoicism Is Not What You Think” (Stoisizm Düşündüğünüz Şey Değil) adlı eserimde, kısa cevabın tabii ki “hayır” olduğunu savunuyorum. Stoisistler, mantığı insanları tanımlayan temel özellik olarak benimsedi ve tam da bu mantığımız bizi tek küresel insan topluluğunun üyeleri kılıyor. Etnik köken, milliyet ve cinsiyet gibi diğer tüm özellikler, tüm insanların sahip olduğu paylaşılan akıl ile karşılaştırıldığında önemsiz kalıyor. Bu nedenle stoisistlerin erkeklerle kadınlar arasında keskin bir ayrım yapması için bir gerekçe yok.

Mantık insanı birleştiriyor, ayrıştırmıyor

Eğer felsefe, iyi bir yaşam sürmenin nasıl öğrenileceğinin çalışmasıysa, bunun yalnızca insanlığın bir parçasına uygun olduğunu öne sürmek absürt olur. Cesaret, ölçülülük, adalet ve iyi karara verme gibi en önemli erdemler, erkekler için olduğu kadar kızlar için de aynı derecede hayati önem taşıyor ve dolayısıyla her iki cinsiyete de öğretilmeleri gerekiyor.

Roman filozof Gaius Musonius Rufus

Roman stoisistik filozof Gaius Musonius Rufus, milady ilk yüzyılda faaliyet göstermiş ve bu konuyu doğrudan ele almıştır. Kadınların felsefe çalışması gerekip gerekmediğine dair soruya yanıt veren Musonius, kadınların ve erkeklerin dünya hakkında bilgi veren aynı duyulara ve aynı rasyonel kapasitelere sahip olduğunu savunuyor. Her iki cinsiyet de aynı derecede erdemli davranabilir. Eğer felsefe, iyi bir yaşam sürmenin nasıl öğrenileceğinin çalışmasıysa, bunun yalnızca insanlığın bir parçasına uygun olduğunu öne sürmek absürt olur. Musonius, çocuklarını korurken gösterdikleri gibi kadınların “erkân” erdemini gösterdiği pek çok örneği dile getiriyor. Gerçek cesareti görmek istiyorsanız, en yakın doğum kliniğine gidebilirsiniz.

Musonius, kızların erkeklerle aynı eğitimi alması gerektiğini de savunuyor; ki bu, kendi dönemi için radikal bir fikir. Cesaret, ölçülülük, adalet ve iyi karara verme gibi en önemli erdemler, erkekler için olduğu kızlar için de aynı derecede hayati önem taşıyor ve dolayısıyla her iki cinsiyete de öğretilmeleri gerekiyor.

Marcus Aurelius’un “bir erkek ol” sözü ne demek?

Bize, manosphere çevresindeki pek çok kişinin Aurelius’u kararlılıkla okuduğu aktarılıyor. Onun “Kendine Düşünceleri”nde, birinin “bir erkek olması” gerektiğine dair bir sürü pasaj bulunuyor ve bir noktada birini “erkân olmayan” biri olmakla eleştiriyor. Ancak Marcus’un, başkalarının okumasını beklediği bir kişisel gelişim özdeyişleri kitabı yazmadığını, bunun yerine özel bir günlükte kendisiyle konuştuğunu hatırlamak önemli. Marcus kendisine “bir erkek ol” dediğinde, dünyada yaşadığı çevrede yetişkin bir erkek olarak kim olduğuna uygun nitelikleri temsil etmesi gerektiğini söylüyor.

“Bir erkek olma”nın ne anlama geldiği konusunda sorular olsa da, Marcus’un aklında olanın mantıklı, sakin olmak ve tüm insanlığın refahı için hareket etmek olduğu oldukça net. Marcus’u muhtemelen bunu, irrasyonel ve aşırı duygusal bir kadın imajıyla dolaylı karşılaştırmakta kullanmış olabilir; ancak ben onun bunu büyük olasılıkla olgunlaşmamış ve irrasyonel bir gençlikle karşılaştırmakta kullanmış olabileceğini öne sürüyorum.

Marcus kendisine “bir erkek ol” dediğinde, muhtemelen aslında “bir yetişkin ol” demek istiyor. Ayrıca bu pasajlarda Marcus yalnızca “bir erkek ol” demez, genellikle “iyi bir erkek ol” der ve önemli olan sıfat, “iyi”dir. “Erkek” sözcüğü yalnızca Marcus’un kendisine işaret eder. İyi bir erkek kimdir? Tüm insanlığın çıkarları için hareket eden kişidir. İyi bir kadın da tam olarak böyledir.

Bu makale, Creative Commons lisansı altında The Conversation tarafından yeniden yayımlanmıştır. Orijinal makaleyi okuyun.