Son zamanlarda her yerde gördüğümüz “sıkma topları”, aslında stres atma ve konsantrasyonu artırma amacıyla tasarlanmış yeni nesil oyuncaklar. Çocukların yanı sıra yetişkinler de bu oyuncakları koleksiyon yapmaya başlamış durumda. Sosyal medyada, kullanıcılar bu oyuncakları sergiliyor, derecelendiriyor ve hatta ebeveynler çocuklarının bu oyuncaklara olan ilgisiyle eğlenceli videolar çekiyor. Bu paylaşımlar milyonlarca görüntü alıyor.

Ancak bu oyuncaklar neden bu kadar esnek, yumuşak ve “sıkılabilir”? Ve güvenli mi? Cevap, şaşırtıcı derecede karmaşık.

Ebeveynler için bilgiye ulaşmak zor olabilir: Kaliforniya Üniversitesi’nden profesör ve çevre bilimci Deborah Bennett, “Bu oyuncak şirketlerinin ürünlerinde hangi maddelerin olduğunu bize söyleme zorunluluğu yok” diyor.

Peki bu oyuncaklar ne içeriyor?

Popüler “NeeDoh” markasının üreticisi Schylling şirketi, web sitesinde, bu ürünlerin termoplastik kauçuktan yapıldığını ve bazen polivinil alkol (PVA), malt şeker veya su çözünür boyalarla doldurulabileceğini belirtiyor. Şirket ayrıca, her bir ürünün ambalajında kullanılan malzemelerin listelendiğini ve ürünlerin üçüncü taraf laboratuvarlar tarafından test edildiğini söylüyor. Bir diğer popüler marka olan “Tabasquishy”nin web sitesi ise, bu oyuncakların %100 gıda sınıfı silikondan yapıldığını ve bebek emzikleri ile yüksek kaliteli mutfak eşyalarında kullanılan bir malzeme olduğunu belirtiyor.

Bu malzemeler, yumuşak ve esnek olmaları için tasarlanmıştır. Polivinil alkol ise bulaşık deterjanlarında veya bazı ilaçların kaplamalarında bulunan bir polimerdir.

Ancak markasız birçok oyuncakta kullanılan malzemeler hakkında kesin bir bilgiye sahip değiliz. Bu nedenle, bu oyuncakları laboratuvara göndererek analiz ettirmeden içerdikleri maddeleri bilemeyiz.

Peki bu oyuncaklar güvenli mi?

Güvenlik söz konusu olduğunda, genellikle içerik listelerinde belirtilmeyen maddeler sorun yaratabiliyor. Örneğin, Mayıs ayında ABD Tüketici Ürünleri Güvenliği Komisyonu (CPSC), “Funkee Monkee” adlı oyuncaklarda asbest tespit ettiği için geri çağırma kararı aldı. Haziran ayında ise İngiltere’de bir toptancıya bağlı olarak satılan “Squeezy Dumplings” adlı oyuncaklarda aşırı miktarda benzen tespit edilmesi nedeniyle geri çağrıldı. (İlgili toptancı Samsons Cash & Carry, ürünün sadece distribütörü olduğunu ve ithalatını yapmadığını belirtti).

Deborah Bennett, “Çocukların oyuncaklarında benzen bulunmaması gerekiyor çünkü bu bilinen bir kanserojen” diyor. Ayrıca cilt ve göz tahrişine de neden olabilir. Bu nedenle çocukların oyuncaklarında bulunmaması gereken bir madde.”

ABD’de benzer ürünlerde geri çağırma yapılmamış durumda. CPSC’nin sözcüsü Peter Feldman, “Bu geri çağırmalardan haberdarız ancak devam eden soruşturmalar hakkında yorum yapamayız” şeklinde bir açıklama yaptı.

İngiltere’deki geri çağırmanın hemen ardından, Toronto Star gazetesi, farklı oyuncaklarda düşük seviyelerde uçucu organik bileşikler (VOC) tespit etti. Bu kimyasallara maruz kalmanın ne kadar tehlikeli olduğu konusunda kesin bir bilgi yok. Ancak “Really Magical Stuff” markasının ürettiği renkli bir oyuncakta bulunan vinil klorür gibi bazı maddelerin hiçbir seviyede güvenli olmadığı belirtiliyor.

Deborah Bennett, “Vinil klorür genellikle üretim sürecinde çocukların oyuncaklarına bulaşabilir ve kanserojen olduğu bilinmektedir” diyor. Ayrıca benzen gibi diğer kanserojen maddeler de aynı şekilde tehlikelidir.

“Çocukların oyuncaklarında bilinen kanserojenlerin kullanılması kabul edilemez. Daha güvenli birçok alternatif madde bulunmaktadır.”

Peki çocukların oyuncaklarında kanserojenler neden bulunuyor?

CPSC’nin sözcüsü Feldman, “ABD yasalarına göre tehlikeli maddeler içeren tüm çocuk ürünleri yasaktır” diyor. Ayrıca çocuk oyuncaklarının üçüncü taraf testlerinden geçmesi gerekiyor. Bazı tehlikeli ürünler piyasaya sürülmeden önce tespit ediliyor. CPSC, güvenlik standartlarını ihlal eden 55 oyuncak sevkiyatını tespit ederek 355.683 adet oyuncağın tüketiciye ulaşmasını engelledi.

Ancak yapılan araştırmalar, bazı tehlikeli ürünlerin hala piyasaya sürülmeyi başardığını gösteriyor. ASTM International gibi kuruluşlar, kurşun ve ftalat gibi tehlikeli maddeler için yönergeler yayınlıyor, ancak “bir şeyler eksik” diyor, Teksas Üniversitesi’nden çevre bilimci Jorge Gardea-Torresdey.

Gardea-Torresdey, Avrupa Birliği gibi diğer ülkelerin daha sıkı kuralları olduğunu belirtiyor. Geçtiğimiz ay, ABD-Meksika sınırına yakın bölgelerdeki alışveriş merkezlerinden toplanan çocuk oyuncaklarının %78’inde kurşun, nikel veya çinko gibi potansiyel olarak tehlikeli maddeler bulunduğunu gösteren bir çalışma yayınladı.

Peki bu oyuncaklarla ne yapmalıyız?

CPSC’nin uyarısı doğrultusunda, güvenli olmayan oyuncaklardan kaçınmak için “sahte ve taklit” ürünlerden uzak durulmalı. Ayrıca güçlü bir kokuya sahip, yağlı veya çok yapışkan olan, sızıntı yapan veya kolayca yırtılabilen oyuncaklar kullanılmamalı.

Ayrıca bu oyuncakları mikrodalgada ısıtmaya çalışmayın. CPSC, “Oyuncakların online olarak paylaşılan videolarda ısındığında genleştiği, dokusu değiştiği veya patladığı gösterilmektedir. Bu tür deneyler tehlikelidir ve asla denenmemelidir.” uyarısı yaptı.

Bu makale için iletişime geçilen bazı şirketler (Tabasquishy, A&A Global, Top Trenz ve Squeezy), ürünleri hakkında bilgi sağlamadı. “Really Magical Stuff” markası ise ürünlerinin kontamine olup olmadığına dair bir açıklama yapmadı. Bu bilgiler elde edildiğinde makale güncellenecektir.

Kaynak: Scientificamerican