İstilacı Türleri Yemek Mantıklı mı? Bir Ekologdan Cevap
Virginia Tech Üniversitesi’nde istilacı bitki ekolojisi profesörü olan Jacob Barney, “Tanımlamaya göre, istilacı türler bir şekilde zararlıdır” diyor. Bu nedenle, bunları yediğimizde, “o zararı olumlu bir şeye dönüştürüyoruz.” Ancak, istilacı türleri tüketmenin ne kadar olumlu bir etki yarattığı değişkenlik gösterebilir.
İnsanlar nereye giderse gitsin, hem bilinçli olarak hem de kazara başka yerlerden bitkileri ve hayvanları getirirler. Ancak, tüm tanıtılan türlerin yeni ortamlardaki etkisi aynı değildir. Tanıtılan bir türün sadece istilacı olarak kabul edilmesi için, yerel türlere tehdit oluşturması gerekir; örneğin, sınırlı kaynaklar için onlarla rekabet etmesi durumunda. Neyse ki, bu çevre üzerindeki potansiyel etkiler konusunda endişe duyanlar için, birçok istilacı bitki ve hayvan türünün aslında oldukça lezzetli olduğu ortaya çıkıyor.
Her dönem sonunda, Barney öğrencilerini sınıfa getirmeleri gereken istilacı içerikli yemekler hazırlamalarını ister. “Yediğimiz şeyleri incelediğimizi söyleyebiliriz” diyor. Geçen dönemde sunulanlar arasında, birçok çöl bölgesinde yaygın olan kaktüs meyvesiyle yapılan kurabiyeler ve yabani domuzlardan yapılan sosisler vardı; Barney, bu sosislerin “lezzetli” olduğunu belirtiyor. Öğrenciler, en yaratıcı ve en lezzetli yemekleri seçiyor. Bu kez, hem yaratıcılık hem de tat konusunda ödülü kazanan yemek, ıspanak yerine istilacı kudzu bitkisinin yapraklarını kullanarak yapılan bir ıspanak-artıç dip sosu oldu.
Bazı durumlarda, istilacı türler, lezzetli oldukları için tanıtılmıştır. Barney, Kaliforniya’da yetiştirilen ve artık yaygın olan Akdeniz zeytin ağacını buna örnek gösteriyor. Ayrıca, farklı nedenlerle tanıtılan ancak daha sonra yemek olarak kullanılan birçok istilacı tür de vardır. Kudzu bitkisi de bunlardan biridir. Amerika Birleşik Devletleri’ne süs bitkisi olarak getirilen kudzu, kontrol edilemeyen büyümesi nedeniyle “Güney’i yiyen asma” olarak bilinir. Ancak, anavatanı olan Asya’da, kudzu yaprakları sebze olarak yenir ve patatesimsi kökleri ise geleneksel Japon kuzumochi tatlısının yapımında kullanılır.
Barney, Chesapeake Körfezi bölgesinde zarar veren istilacı mavi yayın balığının, şu anda gıda olarak kullanılmak üzere endüstriyel bir şekilde avlanmaya çalışıldığına dikkat çekiyor. “Bu tür büyük ölçekli ticari operasyonların önemli bir etki yaratabileceğini düşünüyorum.” İstilacı bir türün büyük ölçekli bir şekilde tüketilmesi, bireylerin ara sıra yaptığı avlamadan çok daha büyük bir fark yaratır.
Ancak, bu tür çabalar hala nadirdir ve tüm istilacı türlerin yenilebilir olarak kabul edilmediği veya yenebilir oldukları bilinmemektedir. Bu durum bazen çevrecilerin yaratıcı pazarlama stratejileri uygulamasına yol açmıştır. Örneğin, Illinois’ta, “copi” adı verilen (yüksek sayıları nedeniyle) Asya yayın balığı, 2021’den beri, yayın balığının kötü bir gıda olarak algılanması nedeniyle tanıtılmıştır.
Florida’da, Reef Environmental Education Foundation (REEF), 2009’dan beri “Lionfish Derbies” etkinliklerini düzenlemektedir; burada dalgıçlar, avladıkları istilacı aslan balığının sayısına göre yarışırlar. Bu etkinliklerin sonunda, ücretsiz aslan balığı tadımları yapılır. REEF’e göre, “tadımlar, halka aslan balığının ne kadar lezzetli olduğunu gösterme ve yerel restoranlarda aslan balığının tüketimini teşvik etme fırsatı sunar. Derbiler ayrıca, Atlantik aslan balığı istilasının dikkatini çekmeye yardımcı olur ve ticari aslan balığı pazarının geliştirilmesini destekler.”
Bu, hepimizin istilacı türleri yemeye başlarsak, bunların tamamen yok olacağı anlamına mı gelir? Kesinlikle değil. Barney, “Genel olarak meraklı olan veya farklı bir şey denemek isteyen insanlar için, istilacıları yemenin çevre üzerindeki etkisi muhtemelen küçük ve ihmal edilebilir” diyor. Ancak, bu, istilacı türleri yemenin nedenini sadece bununla sınırlamamamız gerektiği anlamına gelmez.
Büyük ölçekli bir şekilde avlanan mavi yayın balığı gibi bir istilacı türün gıda olarak kullanılması önemli bir fark yaratabilirken, istilacıları yemek, diğer stratejiler kadar etkili olmayacaktır. İstilacı türlerin tamamen yok edilmesi genellikle sadece daha izole ortamlarda mümkündür; örneğin, küçük adalarda. Örneğin, Texas’taki yapay göl olan Lake Waco’dan istilacı zebra midyeleri 2021 itibarıyla başarılı bir şekilde çıkarılmıştır, ancak Mississippi Nehri gibi büyük su kütlelerinde hala bir sorun teşkil etmektedir. Çoğu durumda, istilacı türler burada kalmaya devam edecektir ve ortadan kaldırma çabaları, sayıları kontrol altında tutarak etkilerini en aza indirmeye odaklanır.
Yenilebilir istilacı türlerin ticari olarak satılması genellikle küçük ölçekli ve yereldir. Bölgenizde hangi istilacı türlerin bulunduğunu öğrendikten sonra, bunları restoran menülerinde ve yerel pazarlarda arayabilirsiniz. Ancak, bir istilacı türü tatmak için en iyi yol, izin verildiği sürece kendiniz avlamaktır. “Forager Chef” Alan Bergo gibi uzmanlar, hem yerel hem de yabani kaynaklı bitkileri nasıl yemeğinize dahil edeceğinize dair bilgi sağlar.
Barney, yeni başlayan avcıları “herhangi bir şeyden vahşi doğadan topladığınızda, tanımlama en önemli adımdır” konusunda uyarır. Türlerin tanımlanması için iNaturalist ve Seek uygulaması gibi kaynakların kullanılması önerilir. iNaturalist kullanıcıları, gördükleri türleri ortak bir küresel haritaya yükleyebilirler. Bu, istilacı türlerin yayılmasını inceleyen bilim insanları gibi Barney’nin çalışmalarına değerli veriler sağlar.
Barney’den en sevdiği yenilebilir istilacı tür sorulduğunda, “sonbahar asması”nı önerir. Bu gümüşi renkli çalı, Asya kökenlidir ve Doğu Amerika Birleşik Devletleri’ndeki açık otlak alanlarında yaygındır. Barney, “Çok lezzetli meyveler verir” diyor. Sonbahar asmasının küçük kırmızı meyveleri taze olarak acıdır, ancak posası şekerle karıştırılarak reçel ve soslar yapılabilir.
İstilacı türleri yemek, yok etme konusunda değil, farkındalık yaratma konusudur. Barney, “Bir kez gözleriniz açıldığında, o ortamdaki istilacı bitki ve hayvanların sayısını artık görmezden gelemezsiniz” diyor. Belki de tüm istilacı türleri bir gün ortadan kaldırabileceğiz. Ancak bazılarını yemek, çevremizi tamamen farklı bir şekilde görmemizi sağlayabilir.
