Şehirler vergi mülkilerinin büyük kısmını spor stadyumlarına harcıyor, ancak ekonomi neredeyse hiçbir zaman mantıklı çıkmıyor

Amerikalılar spora büyük bir tutku besliyor; ancak liglerin ve takımların her seferinde yeni tesisler istediklerinde bu tutkunun vergi mülkilerini o tesisleri karşılamaya zorlaması ciddi bir gözden geçirmeyi hak ediyor. Arkasında yatan konu oldukça büyük paralar: 2025 yılı için NFL’in yaklaşık 14,5 milyar dolar gelir elde ettiği bildirilirken, MLB’nin ve NBA’in neredeyse 12 milyar dolar kazandığı belirtiliyor. Bu rakamlar göz önüne alındığında, liglerin ve takımların daha büyük ve gösterişli tesisler kurmaya çalışması şaşırtıcı değil; ancak böyle projeler kocaman bütçe gerektiriyor.

Başkanlık Takımı’nın (Washington Commanders) barındırması planlanan stadyumun yaklaşık 4 milyar dolar maliyetinde olması beklenirken, Los Angeles‘taki SoFi Stadyumu’nun 2020’de tamamlanmasıyla tarihin en pahalı NFL stadyumu olmasını sağlayan 6,75 milyar dolarlık fiyat etiketi dikkat çekiyor. Öte yandan, gelir elde eden lig ve takımların yeni tesislerin inşaat maliyetinin tamamını karşılaması nadir görülüyor; asıl olarak yeni spor stadyumlarının finansmanı devlet veya yerel hükümetlerden geliyor, yani faturanın büyük kısmını genellikle vergi mülkileri ödüyor. 1970 ile 2020 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’daki vergi mülkileri, spor salonlarının inşaatına yaklaşık 33 milyar dolar ayırdı; bu da toplam maliyetin yüzde 73’üne denk geliyor.

Liglerin ve takımların standart yaklaşımı: Hem havuç hem de sopa

Ligler ve takımların uyguladığı yaygın yöntem, devlet ve yerel yetkililere hem avantajlar sunmak hem de tehdit etmek oluyor. Karar vericilere ve kamuoyuna istihdam, sürdürülebilir ekonomik büyüme, iyileştirilmiş altyapı, artan vergi gelirleri ve yükselen gayrimenkul değerleri vaat ediliyor; ancak halk parasının karşılığını alamayacağı durumlarda takımlar genellikle taşınmayla tehdit ediyor—muhtemelen bu övülen ekonomik faydaları da beraberinde götürerek.

Economist olarak kamu politikalarını analiz ederken sahanın iki tarafında da hareket etmek zorundayız; ancak spor hayranları ve vergi mülkileri olarak, özel spor stadyumlarının halk parasıyla kullanımının ekonomisini anlama konusunda doğrudan bir çıkarımız var. Vaat edilen faydaların aşırı abartıldığını düşünüyoruz.

Vergi dolarlarının nereye gittiği

Bu halk finansmanı anlaşmalarının savunucuları daha geniş ekonomik faydalar vaat ediyor; ancak tarih, kamu kesiminin başlangıç sübside’sini neredeyse hiçbir zaman geri alamayacağını gösteriyor. 1970’lerden 2020’lerin başına kadar uzanan dört on yıllık bir spor stadyumunun ekonomik etkilerini incelediği bir analizde, araştırmacılar vergi mülkileri veya topluluklar için kişi başına gelirdeki artışlar dahil olmak üzere neredeyse hiç ekonomik fayda bulamadı. Diğer araştırmalar, işgücü büyümesindeki etkilerin de benzer şekilde önemsiz olduğunu ortaya koydu.

Bir çalışmadan diğerine aynı hikaye anlatılıyor: Vaat edilen patlama hiçbir zaman gerçekleşmiyormuş gibi görünüyor. Stadyumların yeni işletme açılışları üzerinde sistematik bir etkisi olmadı; gayrimenkul değerlerine gelince kanıtlar en iyi ihtimalle karışık. Bazı akademisyenler hiç etkiler bulurken, diğerleri stadyumlar etrafındaki gayrimenkul değerlerinin arttığını ancak yalnızca takımlar ayrıldıktan sonra olduğunu belirtti.

Bu tür projelerden kaynaklanan herhangi bir fayda, her zaman kamu için yaşanan devasa maliyetlerin gölgesinde kaldı.

Vergi gelirleri vaati ve gerçeklik

Liglerin ve takımların sık sık öne sürdüğü başka bir iddia da yeni stadyumların daha büyük bir vergi tabanı ve artan vergi gelirleri doğuracağı. Ancak kayıtlar, yeni tesislerin karar vericilere çalışmak için daha büyük bütçeler bırakamadığını gösteriyor.

Atlanta’daki Truist Park’ın, Atlanta Braves’in 2017’deki yer değiştirmesinin mali etkilerini incelediği bir çalışma bu konunun tipik bir örneği. Beyzbol stadyumunu barındıran ilçe, stadyum açıldıktan bir yıl sonra küçük de olsa bir vergi artışı gördü; ancak çevre ilçelerde de benzer bir artış yaşandı.

Başka bir ifadeyle, stadyumun hiçbir etkisi yoktu. Önemlisi, vergi gelirlerindeki artışın stadyumu inşa etmek ve işletmek için yapılan halk sübside’sini karşılayamamasıydı. Aslında, artan vergi gelirleri ekstra halk borcunun hizmetinin maliyetini ve diğer kalan giderleri karşılayamadığı için vergi mülkileri yılda yaklaşık 15 milyon dolar kaybediyordu.

Dikkate alınması gereken olumsuz yanlar

Yeni spor stadyumlarının, savunucularının iddia ettiği gibi, çevrelerindeki topluluklara başka türde maliyetler yüklediği söylenemez; ancak biz bu tesislerin oyun günlerinde kesinlikle trafik oluşturduğunu, ama ekonomik büyümeyi tetikleyen türden bir trafik olmadığını savunuyoruz.

Araştırmacılar, yakın topluluklarda olumsuz dışsal etkiler potansiyeli buldu: yerlilerin ve işletme sahiplerinin mülklerine ulaşmasını zorlaştıran yoğunluktan daha yüksek kirlenmeye ve suç artışlarına kadar uzanan bu etkiler mevcut.

Bir ödünleşim sorusu

Bu bulgular şaşırtıcı gelebilir. Sporları bireysel olarak ya da televizyonda izlediğinde, dolu stadyumlar, yemek alan ve yeni takım ürünleri satın alan insanları görürsün.

O halde bu projeler vaat edilen ekonomik faydaları neden veremiyor? Cevap iki basit ilkenin içinde yatıyor: Kaynaklar—taşınabilir gelir gibi—kısa ve ödünleşimler önemli.

Yeni stadyumlarda para harcanan kişiler genellikle yerel ekonomiye nakit getiren şehir dışı ziyaretçiler değil. Genellikle oradaki yerliler oluyor, yani sadece eğlence paralarını bir etkinlikten başka bir etkinliğe aktarıyorlar.

Stadyumda 500 dolar harcanan bir aile, 500 dolarlık yeni ekonomik aktivite yaratmıyor. Bir restoranda yemek yemek, müze ziyaret etmek ya da başka bir eğlence etkinliğine gitmek yerine futbol maçını bireysel olarak izlemeyi seçiyor.

Tüketçiler genellikle bütçe içinde yaşadığı için stadyum, paralarını nereye harcadıklarını değiştirebilir; ancak ne kadar para harcadıklarını değil. Bu da topluluklarında net bir artıştan çok bir kayma üretiyor. Aynı ilke, stadyum inşaatı için ayrılan vergi dolarlarına da uygulanır. Yollar, okullar, acil durum hizmetleri veya vergi iadeleri için kullanulamayan bu halk parasıdır; bazı ekonomik aktivite yaratılsa bile, o yeni stadyum paranın başka yerde harcanmasından daha büyük fayda sağlamaz.

Bu projelerin başarısız olmasının bir diğer nedeni de savunucularının sürekli olarak faydaları abartmasıdır. Bu projeler kamuoyuna ve karar vericilere satmak için kullanılan “ekonomik etkili analizler” meşhur derecede kusurludur. Sık sık kendileri spor takımları tarafından yürütülen bu analizlerin dayandığı varsayımlar, kibarca ifade etmek gerekirse, kahramancadır.

Sonsuz hikaye

Halk finansmanlı spor stadyumlarının ekonomik gerçekliklerini anlamak, ülkenin dört bir yanındaki devlet ve yerel hükümetler için vergi mülkileri açısından önemlidir.

NFL’in Buffalo Bills takımı, 2,1 milyar dolarlık maliyetle yeni bir stadyumu açtı; bunun 850 milyon doları vergi mülkilerinden geldi. Tennessee Titans, halk finansmanıyla 1,2 milyar dolar içeren 2,1 milyar dolarlık futbol stadyumu inşa ediyor; NBA’in Portland Trail Blazers takımıysa takımın şehirden ayrılmaması için yüzlerce milyon dolar harcıyor.

Benzemer kaygıları öne süren Tampa, Florida yetkilileri, Rays’in yeni 2,3 milyar dolarlık beyzbol stadyumu için halk katkıları olarak 967 milyon dollar taahhüt etti. Chicago Bears ise futbol takımını Illinois sınırının ötesine taşıyarak tehdit ediyor; çünkü Indiana, Hammond’daki yeni bir stadyum için 1 milyar dolar halk finansmanı teklif ediyor.

Bu yalnızca başlangıç. Profesyonel stadyumların yaklaşık 30 yıl dayanmasıyla, 1990’larda inşa edilen tesislerin yerini almak ya da yenilemek için önümüzdeki yıllarda bir inşaat dalgasının beklenmesi gerekiyor. Mevcut stadyumların çoğu mimari açıdan sağlam olmasına rağmen, şehirler ve eyaletler parlayan yeni stadyumları desteklemek için milyarlarca dolar halk finansmanı ayırmaya baskıyla karşı karşıya.

Daha geniş konut ve yaşam maliyeti kaygıları ile zorlanan halk bütçeleri nedeniyle ortaya çıkan sıkışıklık göz önüne alındığında, soru şudur: Meclis üyeleri liglerin ve takımlarının yolunu izlemeye devam edecek mi, yoksa topluluklarına gerçek maliyetle ilgilenmeye başlayacak mı?

Başkanlık Takımı’nın (Commanders) anlaşması üzerindeki 2025 tartışmaları sırasında bunu özetledi: Washington, D.C. meclis üyesi Charles Allen, D.C. bütçesinin milyonlarca dolarlık kesrilerle karşı karşıya olduğunu belirterek, “Ve yine de 25 ila 30 kez kullanılacak bir stadyum inşa etmek için milyarın üzerinde doları nereden bulacağım? Gerçekten ödünleşimlerimiz hakkında kendimize sormalıyız.”

Bu makale Creative Commons lisansı altında The Conversation’dan yeniden yayınlanmaktadır.