Şampiyon sürücü Jackie Stewart, demansla mücadelesini Japonya’ya taşıdı

Üç kez Formül 1 Dünya Şampiyonu olan şampiyon sürücü Sir Jackie Stewart OBE, demansla mücadele etmek amacıyla kurduğu “Race Against Dementia” (Demansla Mücadele) yardım kuruluşunun organizasyonuyla katıldığı yarışlarla Japonya’daki kampanyasını sürdürüyor. Stewart, 60 yıl önce kazandığı Fuji 200 yarışı sonrası ilk kez döndüğü ülkenin ünlü Fuji Speedway pistinde yeşil bayrağı kaldırarak son yarışın startını verdi.

Dün düzenlenen iki yarıştan ilkinde, Toyota Racing’in #8 numaralı aracıyla Ryo Hirakawa, Sebastian Buemi ve Brendon Hartley’ninden oluşan ekip, 6 saatlik FIA Dünya Dayanıkllık Şampiyonası (WEC) yarışında kazanırken, üçüncü BMW M Team WRT ekibini 6.415 saniye farkla geride bıraktı. Yarışı belirleyen kritik anlarda Alpine Endurance Racing’in #36 numaralı aracıyla olan mücadele 0.591 saniyelik farkla sonuçlandı.

Fuji’de Toyota’nın liderliği

Eylül ayının sonlarında “Fuji’nin 6 saati”ni kazanan Toyota’nın #8 numaralı ekibi, 2026 WEC Hypercar yarışında sekiz turun ikisinin kaldığı şu anda genel sıralamada önde geliyor. Dünyaca ünlü ana etkinlik olan Le Mans’ın 24 saati, bu yıl Haziran ayının ortalarında düzenlendi.

Demansla mücadele ise daha uzun vadeli bir meydan okuma niteliği taşıyor. Otomobil yarışlarında güvenliğin en büyük savunucularından biri olarak bilinen Stewart, eşi Lady Helen Stewart’ın sendrom teşhisi konulmasının ardından 2016 yılında kayıtlı yardım kuruluşu Race Against Dementia’yi kurdu.

Eğer spora bırakabileceğim bir miras varsa, bunun güvenlik alanında görüleceğini umuyorum. Çünkü Grand Prix yarışlarına geldiğimde, önlem olarak adlandırılan ve güvenlik önlemleri diabolik (çirkin) düzeydeydi.

Sir Jackie Stewart

Kendisinin de 1966 yılında neredeyse öldürücü bir kazaya karışması ve beş yakın arkadaşını ile pek çok yarış arabada kaybetmesi, Stewart’ın bu konudaki hassasiyetini artırıyor.

Demans hakkında bilinenler

Demans; hafıza, dil, problem çözme ve günlük yaşamı etkileyecek kadar ciddi diğer düşünme yeteneklerinin kaybını ifade eden genel bir terim olarak tanımlanıyor. En yaygın nedeni Alzheimer hastalığı olmakla birlikte, demansın çeşitleri de bulunuyor.

Race Against Dementia’nin verdiği bilgilere göre, dünya çapında 55 milyondan fazla kişi demans yaşıyor ve bu sayının 25 yıl içinde 152 milyona çıkması tahmin ediliyor. Her üç saniyede bir dünyada yeni bir demans vakası ortaya çıkıyor.

Demans, hafızayı, bağımsızlığı ve kimliği etkileyerek hem ailelere hem de topluma büyük bir yük bindiriyor. Yalnızca Birleşik Krallık’ta demans şu anda yılda 42,5 milyar sterlin (yaklaşık 56,1 milyar dolar) maliyet oluşturuyor ve bu rakamın 2040’a kadar iki katından fazla büyümesi bekleniyor.

Firmül 1 zihniyetinin tıp araştırmalarına uygulanması

Demansla mücadelede Formül 1’in disiplininden yararlanılıyor. Race Against Dementia, demans araştırmalarında Formül 1’in hassaslığı, ekip çalışması ve problem çözme becerilerini uyguladığını belirtiyor.

Racing arabamdaki herhangi bir sorun olduğunda tüm ekip bunu çözmek için çalışır – hızlıca. Bu problem çözme zihniyetinin tıp araştırmalarına uygulanması gerekiyor.

Sir Jackie Stewart

Birleşik Krallık merkezli yardım kuruluşu, 2016 yılından bu yana demansı teşhis etmenin, tedavi etmenin ve önlemenin yeni yollarını araştıran 50’den fazla projede çalışan yaklaşık 90 araştırma bilimcisini destekliyor. Kuruluş, kurumsal katılıkların kutunun dışında düşünme isteklerini zayıflatmaması için erken dönem araştırmacılara beş yıllık burslar sağlıyor.

Kuruluş ayrıca hızlı problem çözme ve ekip çalışmasına odaklanan uluslararası konferanslar düzenledi; demans araştırmacılarıyla Formül 1 uzmanları arasında strateji toplantıları gerçekleştirdi. Bu çalışmalar Birleşik Krallık, Avrupa, Güney Afrika, Avustralya, Amerika Birleşik Devletleri ve artık Japonya’da sürdürülüyor.

Son gelişmeler

Kuruluş, Eylül ayının 25’inde Fuji Speedway Otel’i düzenlenen “Fuji 60 – Racing for Memory” (Hafıza için Yarış) başlıklı bir gala akşam yemeğinde QR kodu üzerinden bir yardım müzayedesi açtı. Müzeyede yarış tutkunları için ev dekorasyon ürünlerinin de arandığı listede, Toyota’nın #7 numaralı aracında yarışan Nyck de Vries’in bağışladığı kaza kaskı, iki yarış tulumu, Peugeot Hypercar’ın bir arka gövde paneli ve Japonya merkezli RAYS Engineering tarafından üretilmiş yüksek performanslı alaşımlı tekerlek gibi öğeler yer aldı.

Demans, nüfusunun %30’u 65 yaşından büyük, %10’dan fazlasının 80 yaşından büyük ve 100 yaşını aşanların sayısı 100.000’i geçen Japonya’da ciddi ve büyüyen bir sorun olarak öne çıkıyor.

Japon hükümeti ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) istatistiklerine göre, Japonya’da demans yaşayan kişi sayısı şu anda 5 milyona yaklaşırken, nüfusun ancak %4’ünü oluşturuyor ve sayı düzenli olarak artıyor. Japon Tıp Araştırmaları ve Gelişimi Ajansı (AMED), bu rakamın 2040’a kadar 9 milyona ulaşmasını bekliyor.

Japon hükümeti, demans yaşayan kişiler için topluluk destek sistemini 2005 yılında başlattı. Bir yıl sonra ise Ken Watanabe’nin başrolü üstlendiği Memories of Tomorrow (Ashita no Kioku) filminin yayımlanmasıyla Japonya’da demansa dair kamu bilincinde büyük bir adım atıldı.

“The Last Samurai” (Son Samuray) filmiyle en tanınan Watanabe, bu sefer Alzheimer teşhisi konulan bir Japon iş insanını canlandırıyor. Yıllardır sıkça gittiği Tokyo’daki yerleri ve işinin ayrıntılarını unutuyor; işini kaybediyor ve sonunda kendi eşini bile tanıyamıyor. Memories of Tomorrow, eleştirmenlerce olumlu karşılandı ve gişede başarılı oldu.

AMED, bilişsel bozukluğun ve demansın teşhisinde, genetik ile diğer klinik araştırmalarda ve ilaçların, tedavi tedbirlerinin ve önleme stratejilerinin geliştirilmesinde araştırma bursları sağlıyor. Bu çabaya başka Japon hükümeti kuruluşları, üniversiteler ve ilaç şirketleri de katılıyor.

Race Against Dementia, Japonya’da nispeten yeni bir isim; 2025 yılının Nisan ayında Formül 1’in Japon Grand Prix’i öncesinde başlattığı topluluk içi yardım çalışmalarını sürdürüyor. Henüz Japonya’da yerleşik araştırma asistanı bulunmayan kuruluş, motorsporları ile ilgili medya ve diğer kurumlarla iş birliği yaparak Japon bilim insanlarıyla ve tıp araştırma örgütleriyle bağlantı kurmaya çalışıyor.

Japonya’da demans yaşayan kişi sayısı arttıkça, yardım kuruluşunun problem çözme konusundaki dinamik yaklaşımı, ortaklıkları ve araştırma burslarına dair ilgi de artmalıdır.