- MM
- MI
- SK
- HM
- FM
- MI
- IS
- RM
- HN
Muhammad Majeed 1
Muhammad Irfan Ahamad 2,3
Syed Kashif Ali 4,5

Hassien M. Alnashiri 6
Farzana Munir 7
Muhammad Imran Kanjal 8
Imran Siddique 9,10
Rana Muhammad Zulqarnain 11,12
Hamza Naveed 13
1. Botanik Bölümü, Gujrat Üniversitesi, Gujrat, Pencap, Pakistan
2. Coğrafi Bilimler Okulu, Karbon Nötr Gelecek Teknolojileri Okulu, Fujian Normal Üniversitesi, Fuzhou, Çin
3. Çevre ve Kaynak Bilimleri Fakültesi, Karbon Nötr Modern Sanayi Fakültesi, Fujian Normal Üniversitesi, Fuzhou, Çin
4. Fiziksel Bilimler Bölümü, Kimya Anabilim Dalı, Fen Fakültesi, Cazan Üniversitesi, Cazan, Suudi Arabistan
5. Mühendislik ve Teknoloji Araştırma Merkezi, Cazan Üniversitesi, Cazan, Suudi Arabistan
6. Biyoloji Bölümü, Fen Fakültesi, Cazan Üniversitesi, Cazan, Suudi Arabistan
7. Ekonomi Okulu, Bahauddin Zakariya Üniversitesi, Multan, Pakistan
8. Jiangxi Eyaleti Çevre ve Enerji Katalizi Ana Laboratuvarı, Kimya ve Kimya Mühendisliği Okulu, Nanchang Üniversitesi, Nanchang, Çin
9. Matematik Bölümü, Fen Fakültesi, Medine İslam Üniversitesi, Medine, Suudi Arabistan
10. Teorik Fizik Merkezi, Hazar Üniversitesi, Bakü, Azerbaycan
11. Matematik Bölümü, Saveetha Mühendislik Okulu, SIMATS Thandalam, Chennai, Tamilnadu, Hindistan
12. Jadara Araştırma Merkezi, Jadara Üniversitesi, Irbid, Ürdün
13. Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, Biruni Üniversitesi, İstanbul, Türkiye
Makale metrikleri
Özet
Pakistan’ın Pencap eyaletindeki Jhelum Bölgesi’nde yabani çalı bitki örtüsünün mekansal (habitat tabanlı) ve mevsimsel (fenolojik) dağılım örüntüleri, çeşitli abiyotik faktörlerden önemli ölçüde etkilenmektedir. Bu çalışma, Jhelum bölgesindeki çalıların taksonomik zenginliğini ve habitat özellikleri ile çevresel gradyanlarla ilişkili dağılım örüntülerini incelemeyi amaçlamıştır. 2019’dan 2021’e kadar rastgele oluşturulmuş 120 tranşek kullanılarak saha araştırmaları yürütülmüş ve bitki örtüsü verileri sınıflandırma ve düzenleme yöntemleriyle analiz edilmiştir. Çalışma alanında 15 familyaya ait 28 çalı türünün bulunduğu tespit edilmiştir. En baskın familya %17,86 ile Solanaceae iken, bunu %14,29 ile Apocynaceae ve Leguminosae takip etmiştir. Nanofanerofitler (%89,29) baskın yaşam formu olup, bunu %7,14 ile Kamaeofitler ve %3,57 ile Megafanerofitler izlemiştir. Yaprak boyutu spektrumunda Mesofil (%28,57) ardından Nanofil (%25) görülmüştür. Gözlemlenen çalıların çoğunun fenolojisi Ağustos-Eylül (%25,00) ve ardından Mart-Nisan (%21,43) aylarında yoğunlaşmıştır. Yüksek tür çeşitliliği (yaklaşık 27 tür) ve zenginlik (H’ = 3,26; d = 7,67) ile karakterize edilen ekosistemler orman ve tepelik alanlardayken, tarım arazileri ve ev bahçeleri en düşük çeşitlilik seviyelerine (beşten az tür; H’ = 1,10; d = 1,82) sahipti. Hiyerarşik Küme Analizi (HCA), üç büyük ekolojik kümeyi ortaya koymuştur: Küme 1 – Kuru ve kuraklık koşullarına uyum sağlamış türler (Fagonia indica, Capparis decidua), Küme 2 – Nem bağımlı ve bozulmuş habitat türleri (Ipomoea carnea, Lantana camara) ve Küme 3 – Orman ve tepelik bölge türleri (Datura metel, Dodonaea viscosa); bu türler gölgeli ve istikrarlı mikroiklimlerle ilişkilidir. İklimsel kısıtlamalar, en yüksek çiçeklenmenin ilkbahar ve muson mevsimlerinde, en düşükün ise kış ve yaz aylarında gerçekleşmesiyle kendini göstermiştir. İlk iki temel bileşen, toplam varyasyonun %43,39’unu açıklayarak habitat ve mevsimsel özelliklerle ilişkili ana örüntülerin bir kısmını yakalamıştır. Shannon çeşitliliği, Simpson çeşitliliği ve zenginlik ölçütleri dahil olmak üzere çeşitlilik endeksleri, orman habitatlarında tarım habitatlarına kıyasla daha yüksek çeşitlilik olduğunu göstermiştir. Bu sonuçlar, ekolojik dengeyi korumak ve biyolojik çeşitliliğin değişen iklim koşullarına karşı dayanıklılığını artırmak için ormanların korunmasına, restorasyonuna ve kentsel alanlarda ağaçlandırılmaya odaklanılması gerektiğini göstermektedir.
1 Giriş
Bitki örtüsü bileşimindeki ve türlerin bir arada varoluşundaki değişimler, herhangi bir bölgede türlerin hayatta kalmasını etkileyen çevresel koşulların ve faktörlerin göstergeleri olarak hizmet eder (García-Cervigón ve diğerleri, 2021; Kim ve Ohr, 2020). Bitki örtüsü bileşimi ve dağılım örüntüleri, iklimsel, edafik, topografik ve antropojenik faktörlerin birleşik etkisini yansıtır; bu da onları ekosistem koşullarının önemli göstergeleri haline getirir (He ve diğerleri, 2024; Kumar ve Khanduri, 2024; Song ve diğerleri, 2024). Son yıllarda küresel değişimin artmasıyla birlikte, bitki örtüsü çalışmaları ekolojik koruma ve iklim değişikliği açısından önemleri nedeniyle giderek daha kritik hale gelmiştir (Afuye ve diğerleri, 2021; Lu ve Jiang, 2023). Kara ekosistemlerinin merkezi bir bileşeni olarak bitki örtüsü, çeşitli karmaşık biyocoğrafsal ve jeofiziksel süreçler aracılığıyla enerji akışında ve besin döngüsünde hayati bir rol oynar (Zhao ve Riaz, 2024; Singh, 2024). Bitki örtüsündeki uzun vadeli değişiklikler aynı zamanda havza hidrolojisini ve yama stabilitesini de değiştirerek bitki örtüsü dinamiklerini daha geniş peyzaj süreçleriyle ilişkilendirir (Chen ve diğerleri, 2025).
Kurak ekosistemler, dünya kara yüzeyinin yaklaşık %40’ını kaplar ve bölgesel ekolojik denge ile ekonomik sürdürülebilirlikte kilit bir rol oynar. Kurak ortamlar çevresel değişikliklere karşı son derece hassastır ve düşük yağış, yüksek tuzluluk ve besin açısından fakir topraklar gibi aşırı koşullarla karakterize edilir; bunların hepsi besin döngüsünü yavaşlatır (Zalibekov ve diğerleri, 2020; Wang ve diğerleri, 2021a; Eckardt ve diğerleri, 2022). Kurak bölgelerdeki başlıca bitki grubu olan çalılar, bu zorlu iklimlerde hayatta kalmak için su depolayan yapraklar veya balmumu benzeri yüzeyler gibi benzersiz adaptasyonlar geliştirmiştir. Bu çalılar, kurak peyzajlarda ekolojik işlevlerin sürdürülmesinde temel bir rol oynar (Bhushan, 2020; Ezcurra ve diğerleri, 2020).
Temel Bulgular ve Genel Değerlendirme
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki referansı görüntüle
YinebebM.LulekalE.BekeleT. (2023). Kuzeybatı Etiyopya’daki kurak afromontane orman parçalarındaki bitki topluluğu yapısındaki ekolojik belirleyiciler. BMC Ecology Evolution23 (1), 68. 10.1186/s12862-023-02176-0
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki referansı görüntüle
YuP. E. N. G.QiuyingZ. H. A. N. G.YuanzhanC. H. E. N.NingX. U.YunfengQ. I. A. O.ChaoT. I. A. N.ve diğerleri (2021). Direnç, adaptasyon ve rejim değişimleri düşüncesi: kurak bölge sosyo-ekolojik sistemine bir bakış açısı. J. Resour. Ecol.12 (3), 376–383. 10.5814/j.issn.1674-764x.2021.03.007
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki referansı görüntüle
ZafarZ.ZhaY.FahdS.JiY. (2024). Şehirleşme, bitki örtüsü kaybı ve yüzey ısı adası arasındaki etkileşim: Pakistan’dan iki on yıllık ampirik kanıtlar. Theor. Appl. Climatol.155 (12), 9911–9928. 10.1007/s00704-024-05214-z
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki referansı görüntüle
ZalibekovZ. G.MamaevS. A.KotenkoM. E.MagomedovR. A. (2020). Dünya’nın kurak toprakları için araştırma stratejisinin geliştirilmesindeki öncelikler. Arid. Ecosyst.10 (3), 171–180. 10.1134/S2079096120030117
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki referansı görüntüle
ZaminM.AdnanM.BegumS.MuradW.KhanS. (2025). Bitki Ekolojisi ve Korunması: Kuzey Pakistan’daki Kohat Bölgesi’nin korunan ve korunmayan alanlarındaki bitki tür zenginliği ve korunma durumu. Ann. For. Res.68 (1), 1–20. 10.15287/afr.2025.3322
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki referansı görüntüle
ZhangL.GaoY.LiJ.ZhangC.LiM.HuZ.ve diğerleri (2022). Otlatma bozulmasının iki çöl çalısının mekansal dağılım örüntüsü ve türler arası ilişkisi üzerindeki etkileri. J. For. Res.33 (2), 507–518. 10.1007/s11676-021-01353-5
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki referansı görüntüle
ZhaoS.RiazM. (2024). “Tropikal yağmur ormanlarında bitki-toprak etkileşimleri ve besin döngüsü dinamikleri,” içinde Çevre, İklim, Bitki ve Bitki Örtüsü Büyümesi (Cham: Springer Nature Switzerland), 229–264. 10.1007/978-3-031-69417-2_8
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki referansı görüntüle
ZhaoY.WangH.SongB.XueP.ZhangW.PethS. ve diğerleri (2023). Süreç tabanlı hidravlik modellemedeki belirsizliğin karakterizasyonu: yarı kurak İç Moğolistan bozkırında bir örnek vaka. Geoderma440, 116713. 10.1016/j.geoderma.2023.116713
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki referansı görüntüle
ZhaoF.ZhuS.ZhangM.LuoJ.LuoX.ZhaoZ. ve diğerleri (2026). Google Earth Engine ve örnek göçü kullanılarak Bangladeş’te uzun vadeli sulak alan alt sınıf çıkarımı. Commun. Earth and Environ.7 (1), 535. 10.1038/s43247-026-03532-w
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki referansı görüntüle
Özet
Anahtar Kelimeler
abiyojenik gradyanlar, kurak arazi ekosistemleri, habitat ilişkisi, Jhelum bölgesi, ordinasyon analizi, mevsimsel fenoloji, çalı bitki örtüsü, tür çeşitliliği
Atıf
Majeed M, Ahamad MI, Ali SK, Alnashiri HM, Munir F, Kanjal MI, Siddique I, Zulqarnain RM ve Naveed H (2026) Pakistan’ın Pencap eyaletindeki Jhelum bölgesinde abiyojenik gradyanlar boyunca yabani çalı bitki örtüsünün mekansal ve mevsimsel dağılım örüntüleri. Front. Environ. Sci. 14:1912941. doi: 10.3389/fenvs.2026.1912941
Alındı
18 Haziran 2026
Revize edildi
18 Eylül 2026
Kabul edildi
21 Eylül 2026
Yayınlandı
10 Kasım 2026
Cilt
14 – 2026
Prashant Sharma, Araştırma Merkezi, Hindistan
Madhab Behera, Orissa Tarım ve Teknoloji Üniversitesi, Hindistan
Ghani Subhan, Çin Bilimler Akademisi Üniversitesi, Çin
Vivek Chauhan, Hindistan Orman Araştırma ve Eğitim Konseyi (ICFRE), Hindistan
© 2026 Majeed, Ahamad, Ali, Alnashiri, Munir, Kanjal, Siddique, Zulqarnain ve Naveed.
Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazarların ve telif hakkı sahiplerinin belirtilmesi ve bu dergideki orijinal yayına kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak atıfta bulunulması koşuluyla, diğer platformlarda kullanılması, dağıtılması veya çoğaltılmasına izin verilmektedir. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltmaya izin verilmemektedir.
Yazışma: Muhammad Irfan Ahamad, irfan@stumail.nwu.edu.cn
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.


Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔




İlk yorumu siz yazın
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.