Bilim insanları, verileri takip etmek zorundadır, hatta bu veriler mantıklı görünmese bile.
Kanada’daki Simon Fraser Üniversitesi ve British Columbia Üniversitesi’nden araştırmacılar, yakın zamanda Kanada’nın Kuzey Kutbu bölgesindeki nehirlerin akışını analiz ederken kendilerini böyle bir durumun içinde buldular.
Araştırmacılar, donmuş zeminin aşınmayı yavaşlattığı düşüncesiyle başladılar. Donan zeminin içindeki buzun, çevresindeki sedimentleri kil gibi tutarak yerinde sabitleyeceği varsayımı üzerine kurulu bir hipotezdi bu.
Ancak, saha kayıtları farklı bir durumun olduğunu gösteriyordu: Kuzey Kutbu’ndaki yeni nehir kanallarının şaşırtıcı derecede hızlı bir şekilde oluşabildiği ve aşınmanın aslında ılıman bölgelerdeki aşınmayı bile geçebileceği ortaya çıkmıştı.
Kontrollü laboratuvar deneylerinde, araştırmacılar şaşkınlıkla bunun da doğru olduğunu gördüler.
Aşınma hızı, donmamış zeminde beklenen hızdan yaklaşık 10 kat daha yüksekti; bu durum, aşınma konusundaki mevcut bilgileri tamamen değiştiren bir bulguydu.
“Literally, tam tersi bir şey göreceğimizi bekliyorduk,” diyor Simon Fraser Üniversitesi’nden çevre bilimci Jonas Eschenfelder. “Sonuçları tekrar tekrar kontrol ettik; hatta hocamızın bile sonuçlara inanması zaman aldı.”
Laboratuvarda, 120 santimetre (47,2 inç) uzunluğunda ve 2 santimetre (0,8 inç) genişliğinde, eğimli bir açıyla yerleştirilmiş cam kenarlı bir ‘kanal’ inşa edildi. Kanalın içinde, nehir çakıllarını temsil eden cam parçacıklar kullanıldı.
Donmuş suyun hem donmuş hem de donmamış sediment yatakları üzerinde test edildiğinde, şaşırtıcı aşınma sonuçları ortaya çıktı. Daha önce sahadaki tuhaf anomaliler olarak kabul edilen durumlar, tekrar tekrar gözlemleniyordu.
“Sonuçları gördük, kendimize baktık ve ‘bu doğru olamaz’ dedik,” diyor Simon Fraser Üniversitesi’nden çevre bilimci Shawn Chartrand. “Bazı meslektaşlarıma e-posta gönderdim; onlar da bana inanmadı. İkinci bir deney yaptık; sonuç aynıydı.”
Araştırmacılar, parçacıkların ve suyun hareketini simüle eden matematiksel modeller geliştirdiler. Ayrıca, bulgularını test etmek için Tallurutit (Devon Adası) adlı Arktik adasına gittiler.
Burada gözlemlenen durum şu şekilde açıklanabilir: Zemin tamamen donduğunda, beklenen şekilde aşınma sınırlıdır; hiçbir şey hareket edemez. Ancak, mevsimsel erime başladığında, yüzeydeki sedimentler erirken daha derinlerdeki donmuş zemin hala sağlam kalır.
Akarsu, kalan permafrosttan aşağıya inemediği için farklı yönlere ayrılır ve daha fazla kum ve toprak parçacığıyla birlikte hareket eder. Bu durum, bu çalışmada gözlemlenen hızlanmış aşınmayı açıklar.
“Bazen, işlerin nasıl çalıştığını düşündüğünüzü düşünürsünüz, ancak bazen de böyle olmaz,” diyor Chartrand.
Bu bilgi, araştırmacıların iklim değişikliğinin devam ettiği ve binlerce yıldır donmuş olan bir bölgede ne olacağını anlamak ve tahmin etmek için hayati öneme sahiptir. Ayrıca, buzun kaybolmaya başladığı bu ortamda daha fazla nehir sisteminin ortaya çıkması beklenmektedir.
Araştırmacıların önerdiği gibi, Kuzey Kutbu “uyanıyor” ve bu uyanış, daha fazla nehir sisteminin oluşmasını içeriyor.
Olası sonraki adımlar arasında, yıl boyunca farklı sıcaklık koşullarında Kuzey Kutbu’da daha ayrıntılı saha kayıtları alınması ve hızlanmış aşınma sürecinin doğrulanması yer alabilir.
“Kuzey Kutbu, jeopolitik, çevresel kaygılar ve altyapı projeleri açısından giderek daha önemli bir yer haline geliyor,” diyor Eschenfelder. “Ancak, bu bölgenin iklim değişikliğiyle nasıl etkileşimde bulunduğunu henüz tam olarak bilmiyoruz.”
“Bilimsel çalışmalarımız, bu boşluğu doldurmaya çalışıyor; böylece gelecekteki koşulları tahmin edebilir ve manzaranın nasıl değiştiği konusunda sorulara cevap verebiliriz.”
Bu araştırma, Communications Earth & Environment dergisinde yayınlandı.
Bu makale, Peter Dockrill tarafından kontrol edilmiş ve Peter Dockrill tarafından düzenlenmiştir. Sürecimize özen göstersek de, biz de sadece insanlarız. Eğer bir hata fark ederseniz, lütfen bize bildirin.
