MACS J0308.9+2645’in renkli görüntüsü, SN Ares’in çoklu görüntülere sahip ev sahibi galaksisindeki tespitini gösteriyor. Her bir renk kanalına katkıda bulunan filtreleri açıklayan bir etiket sol üstte yer alırken, görüntünün yönü ve ölçeği sağ altta gösterilmektedir. SN Ares’in ev sahibi galaksisinin üç görüntüsü için kesitler sunulmuş olup, 1.1 ve 1.2 numaralı görüntülere ilişkin tahmini zaman gecikmeleri belirtilmiştir. Görüntü 1.3, SN Ares’in keşfedilen görüntüsünü içermekte olup, büyük yıldız oluşumlu ev sahibi galaksisini ve parlak, yakındaki ön plan yıldızını vurgulamaktadır. Kaynak: Conor Larison ve diğerleri, arXiv (2026). DOI: https://doi.org/10.48550/arXiv.2610.33161
Devasa bir galaksi kümesinin neden olduğu kütleçekimsel merceklenme ve James Webb Uzay Teleskobu‘ndan (JWST) gelen yüksek çözünürlüklü görüntüler sayesinde astronomlar, evren 4,9 milyar yaşındayken patlayan bir yıldızı keşfettiler. 23 Ekim’de arXiv ön baskı sunucusunda yayımlanan keşif makalesi, SN Ares’in diğer bozulmuş görüntülerinin ne zaman ulaşacağına dair bir tahmin sunuyor.
Devasa bir galaksi kümesi, aramızda ve uzak bir galaksi arasında yer aldığında, bu kümenin kütleçekimi doğal bir mercek görevi görerek arka plandaki galaksiden gelen ışığı büküp büyütür. Buna kütleçekimsel merceklenme denir ve aynı galaksinin birden fazla görüntüsünün oluşmasına neden olabilir. Farklı ışık ışınları hafifçe farklı yollar izlediğinde, görüntüler farklı zamanlarda, bazen saatler, bazen de on yıllar arayla ulaşır. Çoklu görüntülü merceklenmenin ünlü örnekleri arasında Einstein Çaprazı, Erimiş Halka ve Gülümseyen Yüz bulunur.

Bu çalışmada, Uzay Teleskopu Bilim Enstitüsü’nden Conor Larison liderliğindeki astronomlar, yaklaşık 8,8 milyar yıl önce meydana gelen bir süpernovanın keşfini bildirdiler. SN Ares’i Ağustos 2025’te, MACS J0308.9+2645 galaksi kümesi alanından alınan JWST’nin yakın kızılötesi görüntülerinde tespit ettiler.

JWST spektroskopisi, bir yıldızın patlamadan önce dış hidrojen katmanının büyük bir kısmını kaybettiğinin belirgin işaretleri olan helyum ve hidrojen özelliklerini ortaya çıkardı; bu, Tip IIb süpernova olarak adlandırılan bir kategoridir. Araştırmacılar, bunun “spektroskopik olarak tanımlanmış sınıfının en yüksek kırmızıya kayma değerine sahip üyesi” olduğunu belirtiyor.
SN Ares’in keşif anındaki JWST görüntüsü: üstte bilimsel görüntüler, ortada şablon görüntüler ve altta farklar gösterilmektedir. Kaynak: arXiv (2026). DOI: 10.48550/arxiv.2610.33161
Şimdilik astronomlar Ares’in yalnızca bir büyütülmüş görüntüsünü görebiliyorlar. Ancak üç mercek modeli kullanarak yaptıkları analiz, bu süpernovanın iki görüntüsünün daha henüz bize ulaşmadığını ortaya koydu. Tahminlere göre bu görüntüler sırasıyla yaklaşık 73 ve 76 yıl sonra ortaya çıkacak. 70 yıllık bir zaman dilimi varsayıldığında, ekip makalesinde, “SN Ares sisteminin, şimdiye kadar keşfedilen merceklenmiş süpernova sistemleri arasında en yüksek tahmini gecikmelere sahip olduğu” belirtiyor.
Bu görüntülerin ulaşmasındaki gecikme, uzayın geometrisine bağlıdır. Ancak uzay aynı zamanda genişlemektedir; galaksiler bizden uzaklaşmakta ve ışık esnemektedir. Dolayısıyla görüntülerin ulaşma zamanları arasındaki gecikmeyi ölçmek, evrenin genişleme hızı olan Hubble sabitini belirlemeye de yardımcı olur.
Araştırmacılar, “Bu gecikmeler ile geometrik mesafe arasındaki doğrudan ilişki nedeniyle, görüntülerin ulaşma zamanlarındaki sapmanın ölçülmesi, evrenin yerel genişleme hızı olan H0 gibi kozmolojik parametreler üzerinde kısıtlamalar getirir,” diye açıklıyor.
Eğer astronomlar 70 yıl sonra bu görüntünün geri dönüşünü yakalayabilirlerse, gecikme son derece hassas bir şekilde ölçülebilir. Bu da evrenin genişleme hızının en hassas tekil ölçümlerinden birini sağlayabilir.
Ekip, 2027’nin başlarında ek spektroskopik kırmızıya kayma ölçümleri yapmayı planlıyor. Bu, araştırmacıların mercek özelliklerini daha iyi anlamasına ve gecikme tahminlerini iyileştirmesine yardımcı olacak.
Çalışma aynı zamanda kütleçekimsel merceklenmenin nesiller boyu nasıl işlediğini gözlemlemek için nadir bir fırsat sunuyor. Araştırmacılar, 70 yıl sonra evren biliminin nasıl olacağını tahmin edemediklerini, ancak SN Ares’in yeniden ortaya çıkmasının bilimsel açıdan zengin bir olay olacağından ve beklemeye değer olduğundan emin olduklarını söylüyorlar.
Bu makale, yazarımız Shreejaya Karantha tarafından sizin için yazıldı, Gaby Clark tarafından düzenlendi ve Robert Egan tarafından doğrulanıp incelendi; özenli bir insan emeğinin sonucudur. Bağımsız bilim gazeteciliğini sürdürmek için siz okuyucularımıza güveniyoruz.
Bu haberler sizin için önemliyse, lütfen bir bağış yapmayı düşünün (özellikle aylık bağış). Teşekkür olarak reklamsız bir hesaba sahip olacaksınız.
Conor Larison ve diğerleri, SN Ares: z=1.276’da Güçlü Bir Şekilde Merceklenmiş Tip IIb Bir Süpernova ve 70 Yıllık Tahmini Zaman Gecikmesi, arXiv (2026). DOI: 10.48550/arxiv.2610.33161
Bu haberin arkasında kimler var?
Shreejaya Karantha, Hindistan merkezli bir bilim yazarı ve astronomi iletişimcisidir; odak noktası astrofizik ve erken evrendir.
Tam profil →
İngilizce alanında yüksek lisans, 2021’den beri yükseköğretim ve sağlık içeriği deneyimine sahip bir metin editörü. Güvenilir bilim haberlerine kendini adamıştır.
Tam profil →
Matematiksel biyoloji alanında lisans, yaratıcı yazarlık alanında yüksek lisans. Bilim ve dil üzerine benzersiz bakış açılarına sahip, çok seyahat etmiş biridir.
Tam profil →

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔




1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.