Koruma tek başına yeterli değil: Entegre koruma peyzajları belirleyici rol oynuyor

Credit: Richard Pan from Pexels

Monash Üniversitesi’nde yürütülen yeni araştırmalar, ülkelerin ulusal parklar ve korunan alanların sınırlarının ötesine bakarak ve bu alanların birbirine nasıl bağlandığına odaklanarak koruma ağlarını nasıl güçlendirebileceklerini ortaya koydu.

Dünya, 2030’a kadar kara ve denizin %30’unu koruma taahhüdüne doğru yarışırken, araştırmacılar yalnızca daha fazla korunan alan eklemenin biyoçeşitliliği güvence altına almak için yeterli olmayacağı uyarısında bulunuyor.

Koruma, resmi korma alanlarının ötesinde

Araştırmacılar, resmen belirlenmiş korunan alanların dışında, biyoçeşitlilik için sürdürülebilir, olumlu sonuçlar sunan diğer etkili alan temelli koruma önlemlerini (OECM’ler) inceledi.

Araştırmacılar, bu alanların %27’sinin zaten resmen korunan alanlara bitişik olduğunu, böylece mevcut korma alanlarını büyütme, birbirinden izole olmuş yaşam alanlarını bağlama, korunan alanları çevresindeki baskılardan koruma ve parçalanmış koruma alanlarını daha büyük ağlarda birleştirme işlevi gördüğünü tespit etti. Buna karşılık, %67’si yakında yer alarak koruma ağlarını güçlendirmek için önemli fırsatlar sunuyor.

Monash Üniversitesi biyoçeşitlilik bilimci ve ortak yazar Carly Cook, Biyolojik Bilimler Fakültesi’nden doçent, bulguların küresel koruma planlamasında temel bir zorluğu ortaya koyduğunu belirtti.

“Gezegenin %30’unu koruma önemli bir hedef, ancak bu sayı tek başına biyoçeşitliliği etkili bir şekilde korumuyor olup olmadığımızı söylemiyor,” dedi Cook.

“Kara veya denizin ne kadarının korunduğuna bakmanın ötesine geçip bu alanların türleri ve ekosistemleri desteklemek için birbirleriyle uyumlu çalışıp çalışmadığını sormalıyız. İşlevsel koruma ağları yaratmak istiyorsak, doğayı nerede koruduğumuz ve bu alanların birbirine nasıl bağlandığı, muhtemelen ne kadarını koruduğumuzdan daha önemli olabiliyor.”

İzole olmuş korunan alanları birleştiren az sayıda alan var

Araştırmacılar, OECM’lerin resmen korunan alanlara bitişik olmasıyla, çalışılan ülkelerdeki mevcut koruma ağlarına yaklaşık 1,4 milyon kilometrekare (540.000 mil kare) katkı sağladığını tespit etti.

Ancak, doğrudan birbirinden izole korun alanlarını birbirine bağlayan yalnızca %2 oranında bir alan bulunuyor; bu da daha stratejik koruma planlaması için kullanılmamış büyük bir potansiyelin var olduğunu gösteriyor.

Cook, bulguların hükümetlere koruma yatırımlarının karşılık vermesini sağlayacak pratik bir çerçeve sunduğunu belirtti.

“Araştırmamız, ulusal parklar ve koruma alanları dışında kalan bölgelerin, korumaya yalnızca belirli bir hektar eklemekten çok daha büyük bir rol oynayabileceğini gösteriyor. Bu bölgeler var olan korun alanlarını büyütmeye, birbirinden izole alanlar arasındaki boşlukları doldurmaya ve peyzajlar ile deniz peyzajları boyunca daha bütüncül koruma ağları oluşturmaya yardımcı olabilir.

“Ancak bu yararlar kendiliğinden gerçekleşmiyor. Hükümetlerin hangi bölgeleri tanıyıp korumaları gerektiğine ve bu bölgelerin daha geniş koruma ağına nasıl katkı sağladığına dair stratejik düşünmesi gerekiyor.”

Araştırma, ayrıca daha önce izole olmuş 1.028 koruma alanı veya koruma alanı grubunun, OECM’lerin dahil edilmesiyle 242 daha büyük küme içinde birleştirilebileceğini ortaya koydu.

2030 hedefi öncesinde ilerleme yeniden değerlendiriliyor

2030 biyoçeşitlilik hedefine dört yıldan az bir süre kala Cook, araştırmnın ülkelerin koruma ilerlemesini ölçme biçimini yeniden düşünmeleri için önemli bir fırsat sunduğunu söyledi.

“Risk, korumanın bir sayı oyunu haline gelmesi; başarının, bu korumanın aslında ne başardığı yerine gezegenin ne kadarlık bir oranını koruduğumuzun yüzdesiyle ölçülmesi,” dedi Cook.

“Korumaya dair çok daha akıllı davranma fırsatımız var: var olan korun alanlarına dayanmak, bağlantıları güçlendirmek ve zaten önemli biyoçeşitlilik yararları sağlayan, bunlar resmi koruma alanları olmasalar bile bölgeleri tanımak. Biyoçeşitlilik kaybını durdurmaya ciddi anlamda ciddiyseniz, ağlar olarak işlev gören, harita üzerinde büyüyen bir noktalar toplulundan çok koruma ağlarına ihtiyacımız var.”

Araştırma, hükümetlerin 2030 hedefine ulaşırken ek koruma alanlarının var olan ağları nasıl güçlendirebileceğini değerlendirmek için bir çerçeve sağlıyor.

Roshan Sharma ve arkadaşları, “Other effective area-based conservation measures may enhance global conservation networks,” Nature Ecology & Evolution (2026). DOI: 10.1038/s41559-026-03222-y

Dergi bilgileri:
Nature Ecology & Evolution

biyoçeşitlilik
yaşam alanı parçalanması
korunan alanlar

Bu hikayenin arkasında kim var?

Swati Mestri, Elektronik Mühendisliği alanında lisans derecesine sahiptir ve 2019’dan içerik editörü olarak çalışmaktadır. Teknoloji, sağlık ve malzeme biliminde araştırma belgelerini düzenleme deneyimine sahiptir ve özellikle teknoloji ile uzay konularına ilgi duymaktadır.

Profilin tamamı →

Matematiksel biyoloji alanında lisans, yaratıcı yazım alanında yüksek lisans. Bilim ve dil hakkında benzersiz bakış açılarına sahip, geniş bir yolcu.

Profilin tamamı →

Atıf

:
Korumak yeterli değil—bütünlüklü koruma peyzajları oluşturmak kritik öneme sahip (26 Ekim 2026)
26 Ekim 2026 tarihinde erişildi
https://phys.org/news/2026-10-isnt-landscapes-key.html adresinden

Bu belge telif hakkına tabidir. Özel çalışma veya araştırma amacıyla yapılan adil kullanım dışında, hiçbir kısmı yazılı izin olmadan çoğaltılamaz. İçerik yalnızca bilgi amaçlı sağlanmaktadır.