Kırmızı Taç Çürümesi Nedir? Uzmanlar, Soya Fasulyesinde Ortaya Çıkan Patojeni Açıklıyor

Soybean’lerde taç çürüklüğü, Calonectria ilicicola mantarının yol açtığı bir hastalık olup, etkilenen bitkilerde ilk olarak kızılımsı bir gövde biçiminde görülebilir. Hastalık 2018’den beri Illinois ve ABD’nin orta batı bölgesinde yayılmakta ve 60’a kadar verim kaybına yol açabilmektedir. Kaynak: Boris Camiletti/Illinois Üniversitesi Urbana-Champaign

Kızılımsı taç çürüklüğü, soybean’lerde bir mantar hastalığıdır ve orta batı bölgesinde yeni değildir. Illinois’de ilk kez 2018’de raporlanan hastalık, artık eyalet genelinde ve bölgede hızla yayılmaktadır. Boris Camiletti, Illinois Urbana-Champaign Üniversitesi’nde bir bitki patoloğu olarak, bu yıkıcı hastalığı anlama ve onunla mücadele etme çabasını, Crop Protection Network (Tarım Koruması Ağı), Illinois Soybean Birliği, United Soybean Board (Ulusal Soybean Kurulu) ve çevre eyaletlerdeki araştırmacılarla birlikte yönetmektedir.

Kızılımsı taç çürüklüğü nedir?

Kızılımsı taç çürüklüğü, Calonectria ilicicola adlı bir mantarın yol açtığı bir hastalıktır (eskiden Cylindrocladium parasiticum olarak bilinirdi). Mantar toprakta yaşar ve kökleri saldırır.

“Toprakla yayıldığını biliyoruz, bu nedenle toprağa yapışmış olabilecek herhangi bir toprak hareketi veya makine, hastalığı bu şekilde yayıyor,” dedi Camiletti, Illinois Üniversitesi Tarım, Tüketici ve Çevre Bilimleri Fakültesi’ne bağlı Tarım Bilimleri Bölümü’nde yardımcı doçent ve Illinois Extension uzmanıdır.

Enfeksiyon, topraktaki mikrosklerotia olarak adlandırılan küçük, sert yapıların çimlenerek mantarın vejetatif gövdesi olan hifleri çıkarmasıyla başlar. İpliksi hifler ardından kök hücrelerine nüfuz eder ve bitkiye doğru ilerleyerek, sonunda bitki dokusunu öldüren toksinler üretir.

Mikrosklerotia son derece dayanıklıdır ve Camiletti’ye göre birkaç yıl toprakta kalabilir. Yakındaki kökler çimlenmelerini uyandırabilir ve sıcak, nemli koşullar genç soybean köklerinin enfekte olmasını kolaylaştırır.

Kızılımsı taç çürüklüğü belirtileri

Kızılımsı taç çürüklüğü, genellikle ilk olarak taç olarak bilinen ve köklerin gövdeyle birleştiği, toprağın hemen altında kalan bölgede görünür hale gelir. Taç ve alt gövde kızılımsı bir renk alabilir; ayrıca beyaz lekeler veya perithecia olarak bilinen küçük tuğla kırmızısı spor üreten kürecikler gibi mantar yapılarıyla birlikte görülebilir.

Hastalık bitkinin yaşamının erken döneminde başlayabilir ve sezon boyunca sürebilir veya kötüleşebilir. Kızılımsı bir gövde, soybean’de vejetatif aşamalarda (V2 gibi erken bir aşamada) görülebilir; ancak yaprak belirtileri genellikle R3 ile R5 arasında gerçekleşen üreme fazlarında gözlemlenebilir. Venlerin arasında başlayan kloroz, yani sararma, nekroze, yani yaprak ölümüne yol açar. Şiddetli enfeksiyonlar 60%–70 oranında verim düşüşüne neden olabilir.

“Bu hastalık, ani ölüm sendromu ve kahverengi gövde çürüklüğü gibi daha geleneksel hastalıklarla veya triazol gibi bazı fungisitlerden kaynaklanan hasarla neredeyse özdeş yaprak belirtileri üretebilir,” dedi Camiletti. “Bunun, bu hastalığı erken tespit etmemizi engelleyen faktörlerden biri olduğunu düşünüyoruz. Yalnızca yaprak belirtilerine dayanarak, başka bir şeyle uğraşıyormuş gibi düşünebilirsiniz, ancak aslında bu kızılımsı taç çürüklüğüdür.”

Camiletti, yaprak belirtileri diğer hastalıklarla yakından benzediği ve perithecia gibi karakteristik yapıların ancak sezonun sonunda görünür olabileceği için, şüpheli tüm bitkilerin test edilmesi gerektiğini söylüyor.

Bitkinizin enfekte olup olmadığını öğrenmek için, bir örnek Illinois Extension Bitki Kliniğine gönderin.

Orta batı bölgesinde ve çiftliklerde kızılımsı taç çürüklüğünün haritalandırılması

2018’de Illinois’ın Pike County’nde ilk kez doğrulanan kızılımsı taç çürüklüğü, eyalet genelinde 51 countyye yayıldı ve Indiana, Iowa, Kentucky, Missouri, Nebraska, Ohio ve Wisconsin’de tespit edildi.

“Hastalığın orta batı bölgesinde yayıldığını biliyoruz, ancak haritaların gösterdiğinden çok daha yaygın olması muhtemel. Açıklayamadığımız bazı boş alanlar var. Büyük ihtimalle bu countylerden gelen gözlemleri kaçırıyoruz,” dedi Camiletti. “Hastalığı bulmak için tarama ve tarama çalışmalarımızı iyileştirmemiz gerekiyor, çünkü büyük ihtimalle orada.”

Çiftlikler içinde hastalık görülme sıklığı alanlar arasında belirgin biçimde değişebilir.

“Hastalı bir alanı sağlıklı bir alanla karşılaştırırsanız, 60%–70 oranında verim düşüşü görebilirsiniz. Sonuçta, toplam verim düşüşü bu alanların ne kadar büyük olduğuna bağlıdır,” dedi Camiletti.

Kızılımsı taç çürüklüğünü baskılayıcı ürünler ve uygulamalar

Camiletti, soya fasulyesinde taç çürüklüğünü kontrol etmenin kesin bir yolu olmadığını söylese de, yardımcı olabilecek ürün ve uygulamalar mevcut.

Belirtili bitkileri izlemek ve test etmek yanı sıra, enfekte toprağın hem saha içi hem de sahalar arasında taşınmasından kaçınmak ve enfekte olduğu bilinen sahaları en son ekmek önemlidir. Ayrıca ekipmanların saalar arasında temizlenmesi de iyi bir fikir, diyor Camiletti.

Bu kültürel yönetim uygulamalarının aksine, tarla dönüşümünün farklılık yaratması daha az olasıdır.

“Çok sayıda çiftçinin hastalığı atlatmaya çalışarak iki, üç yıl ardışık mısır ekimini denediğini gördüm,” diyor Camiletti. “Maalesef, tarla dönüşümünü taç çürüklüğüyle mücadele etmenin bir yolu olarak destekleyecek güçlü bir kanıt yok. Çünkü inokülüm birkaç yıl toprakta kalabilir. Ve ardışık mısır ekimi mısırda başka sorunları da tetikleyebilir.”

Birkaç tohum işlemesi, ektikten sonraki ilk birkaç hafta içinde hastalığı baskılamak için onaylanmış. Camiletti, kuzey merkezî bölgeyle ilgili ayrıntılar için üreticileri Koruma Altına Alım Ağı’nın 2026 mantar ilacı etkinlik kılavuzuna yönlendiriyor.

“Farklı soya fasulyesi çeşitlerinde dirençte çok çeşitlilik görüyoruz. Bu yüzden çiftçilere her zaman yaptığımız başka bir öneri, tohum satıcılarından bu hastalık için derecelendirmeleri olup olmadığını ya da kaçınmaları gereken çeşitlerle ilgili bilgilerinin olup olmadığını sormak,” diyor Camiletti. “Araştırmalarımızda ayrıca tohum işlemleri ile farklı soya fasulyesi çeşitleri arasında etkileşimler de görüyoruz.”

Daha fazla araştırma

Camiletti ve ortakları, üreticilere en iyi şekilde yol göstermek için soya fasulyesi çeşitlerini ve tohum işlemlerini test ediyor. Ayrıca, çiftçilerin taç çürüklüğü ve diğer mantar soya hastalıklarıyla mücadele için tedaviler hakkında bilinçli ekonomik kararlar vermelerine yardımcı olacak bir proje başlatıyor.

Bu hastalıkların parçalı yapısı nedeniyle, çiftçiler genellikle bir sahanın ne kadarının etkilendiğine ve daha yüksek maliyetli tohum işlemleri ve girdilerin ekonomik olarak gerekçelendirilmediğine dair bilgi eksikliği yaşıyor. Illinois ACES Toprak-İşletimi İnisiyatifi’nin bir parçası olan yeni proje, üreticilerin hastalık yönetim yatırımlarını daha etkili biçimde hedeflemelerine yardımcı olacak bir karar destek sistemi oluşturmak için uydu görüntüleri, saha verileri ve makine öğrenimini birleştirecek.

Koruma Altına Alım Ağı aracılığıyla ekip, iki pratik araç sunacak: sahaların etkilenen kısımlarını haritalayan bir Hastalık-Alanı Tahmin Edici ve tedavi kararlarını hastalığın yaygınlığı, risk, girdi maliyetleri, tarım fiyatları ve beklenen getiriler temelinde değerlendiren bir Getirili Hesaplayıcı.

“Uzantı profesyonellerinden, sektör ortaklarından ve üreticilerden oluşan bir ekibi bir araya getirerek, bölgede daha kesin ve ekonomik açıdan sağlam soya hastalık yönetim önerileri sunmayı umuyoruz,” diyor Camiletti.

bezelye

University of Illinois at Urbana-Champaign tarafından sağlanmıştır

Bu hikayenin ardındaki kimler?

BSc Yaşam Bilimleri & Ekoloji. Petrol, gaz ve yenilenebilir sektörlerde ilaç haberleri deneyimiyle mikrobiyoloji laboratuarı geçmişi.

Profilin tamamı →

Araştırma deneyimine sahip fizik yüksek lisansı. Uzun süreli bilim habarı meraklısı. Science X’in editöryal başarısında anahtar rol oynar.

Profilin tamamı →

Atıf

:
Taç çürüklüğü nedir? Uzman, ortaya çıkan soya patojenini açıklıyor (2026, 23 Ekim)
23 Ekim 2026’da alındı
https://phys.org/news/2026-10-red-crown-expert-emerging-soybean.html adresinden

Bu belge telif hakkına tabidir. Özel çalışma veya araştırma amacıyla yapılan adil kullanım dışında, içerik yalnızca bilgi amaçlı sağlanmıştır ve yazılı izin olmadan hiçbir kısmı çoğaltılamaz.