Geleceğe Potansiyel Bir Bakış’: Kanada’da Ev Boyutunda Buz Bloklarıyla ‘Kalıcı Buzul Toprak Kaymaları’ Yaşandı

Kuzey enlemlerini etkileyen yeni bir heyelân türü ortaya çıktı ve küresel ısınma sürdükçe bu olay daha fazla bölgeyi etkileyebilir.

Permafrost (kalıcı donmuş toprak) ayrılma heyelânları olarak adlandırılan bu kaymalar, nispeten ince permafrost içeren bölgelerde görülüyor ve bu ortamlarda orman yangınlarının uzun vadeli bir sonucu gibi görünüyor; bu bulgu, 23 Eylül’de Geophysical Research Letters dergisinde yayımlanan bir çalışmada aktarılıyor. Çalışmanın lideri Joseph Young, bu tür kaymaların bölgede daha önce gözlemlenmediğini ve son 10.000 yıl veya daha fazlası boyunca benzerinin görülmemiş olabileceğini söyledi; Young, çalışmayı Alberta Üniversitesi’nde doktora derecesinin bir parçası olarak tamamladı.

“Uzun süre istikrardı, sonra da sanki bir anahtar çevrilmiş gibi oldu, özünde,” Young, Live Science’a söyledi.

Son Videolar

Live Science

Young ve meslektaşları, Kanada’ın Kuzey Batı Toprakları’nda saha gözlemleri yaparken, uzun süredir istikrarlı permafrostun (yıl boyunca donmuş kalan çökelti) bulunduğu vadelerde büyük heyelân izleri dikkatini çekti. Değişiklikleri haritalamak için uydu görüntülemeyi kullanmaya ve saha çalışmalarını sürdürmeye başladılar; bu çalışmalar kaymaların sıradan bir permafrost erimesi olmadığını ortaya koydu.

“Genellikle permafrostta her şey erir ve bir çamur kıvamında, çamur gibi yamaçtan aşağı hareket eder,” Young söyledi. “Ancak bu büyük heyelânlarda, enkazın içinde donmuş malzeme blokları bulduk.”

Bu bloklardan bazıları 33 feet (10 metre) boyundaydı; iki katlı bir ev boyu. Araştırmacılar, yamaçlardaki permafrostun derinliğini belirlemek için toprağa elektrik akımı verdiler.

İki heyelâna odaklandılar. Biri, Johnson River Vadisi’nde 2017 yılında meydana geldi ve 636 milyon feet küp (18 milyon küp metre) toprak ve kayayı hareket ettirdi. Diğeri ise Redstone River Vadisi’nde 2018 yılında neredeyse 159 milyon feet küp (4.5 milyon küp metre) enkazı kaydırdı. Daha küçük heyelân üçte dört mil (1.2 kilometre) uzunluğunda bir iz bırakırken, daha büyük olanı yamaçtan neredeyse 2 mil (3.2 km) derinliğinde bir çentik açtı.

Araştırmacılar, ardından topladıkları verileri kullanarak bu buzul kaymaların nasıl oluştuğuna dair bir model kurdu. Bu alandaki kalıcı donma, izlemeye 1980’de başlandığından bu yana her on yılda yaklaşık 0,54 Fahrenheit (0,3 Celsius) ısınmış; ayrıca 1995’te bölgede ciddi orman yangınları yaşanmış.

Araştırmacılar, kalıcı donmanın yukarıdan çamurlu bir karışıma dönüştüğü yukarıdan aşağı erime süreci yerine, kaymaların yangın kaynaklı erime ve ısınan sıcaklıkların birleşimiyle, yamaçların üst kısmında çatlaklara yol açarak oluştuğunu buldu. Bu çatlaklar erimenin daha derinlere sızmasına, sonunda kalıcı donman tabakasının tabanını eritmesine olanak tanıdı. Bu yayılma, 66 fit (20 m) derinliğe nüfuz etmek için 20 yıl alabilir ve Johnson Nehri ile Redstone Nehri vadilerinde tam olarak da böyle olmuş.

“’95’te bir yangın yaşardık, ardından 20 yıl sonra, bu yaygın bozulmaların çoğunu almaya başlardık” diyen Young, sözlerini şöyle sürdürdü.

• Arktik kalıcı donmanın altında mühürlü metan denizi, kaçarsa iklim geri besleme döngüsünü tetikleyebilir
• ‘Manzaranın daha fazla açılması’: Arktik kalıcı donma neirlere çökerek yıkıcı geri besleme döngüsünü serbest bırakabilir
• Eriten Arktik kalıcı donma, radyoaktif ve kanser yapan radonu salabilir

Araştırmacıların incelediği iki büyük kayan, bölgedeki 150’den fazla kayanın arasında yer alıyor; Young, diğerlerinin daha küçük olsa da genellikle baş başa 35 milyon cubic fit (1 milyon metre kare) arazi hareket ettirdiğini söyledi. Kanada’ın Kuzeybatı Toprakları uzakta olduğundan, kalıcı donma ayrılma kayaları henüz herhangi bir altyapıya zarar vermedi. Ancak çalışmadaki ikisi nehirleri barajlayarak tamamen yeni göller oluşturdu ve aşağıdaki su yollarına hızla tortu boşalttı, Young, ekledi.

Canada ve Alaska’da kalıcı donmanın 66 ile 130 fit (20 ile 40 m) derin olduğu ve dolayısıyla aynı tür kaymaya karşı hassas olduğu birçok yer var. Young, bunun özellikle kuzey enlemlerinde artan orman yangını yoğunluğu göz önüne alındığında geçerli.

“Bu, değişen orman yangını dinamikleriyle bu alanlarda ne bekleyebileceğimize dair neredeyse potansiyel bir gelecek görüşü” dedi.

Young, J. M., Van Der Sluijs, J., Kokelj, S. V., Gruber, S., Herring, T., Rudy, A. C. A., Alvarez, A., & Froese, D. (2026). Permafrost detachment slides: a distinct High‐Magnitude Permafrost mass wasting process. Geophysical Research Letters, (18). https://doi.org/10.1029/2026gl124103