Aşı ile otizm bağlantısı gerçekten varmış gibi dolaşıyor, kim açıklar gerçekten doğru mu?

[Alp Avcı]

Selamlar arkadaşlar, bir şey danışacağım. Son zamanlarda aile grubumda ve sosyal medyada çocuklara yapılan aşıların autisme yol açtığına dair çok konuşuluyor. Bir yakınım bile 3’lü aşıyı ertelediğini söyledi, ‘bilim bunu kanıtladı’ der gibi laflar etti.

Ben de biraz araştırma fırsatı buldum ama işin içinden çıkaramadım. Wakefield diye bir isim çıkıyor elbet, eski bir makale miydi yoksa gerçekten bir şey mi kanıtlamıştı? MMR aşısı, tiomersal içeren aşılar… Hepsi aynı cümle içinde anılıyor. İlla tıp okumamışım ama insan çocuklarının sağlığı önünde biraz olsun ciddi kaynak görmek istiyorum.

Kısacası bu iddia gerçekten bilimsel olarak çürütüldü mü, kim ne diyor? Tecrübeli olan varsa anlatır mı, kafamda bir sürü soru kaldı.

"Hiçbir hakikat kolay kazanılmaz; bedeli sabır, uykusuz geceler ve tükenmeyen merak olan yolculuklar asildir."

[Umut Yıldız]

Selamlar, çok güzel ve de önemli bir konu açtın. Önce net bir şey söyleyeyim: Bu iddia artık bilimsel camiadında tamamen çürütüldü, üstelik defalarca. Konuyu toparlayayım.

Olayın temeli 1998’e dayanıyor. Andrew Wakefield isimli bir doktor Lancet’e bir makale yazdı ve 12 çocuk üzerinde MMR aşısı ile autism arasında bağlantı varmış gibi bir şey iddia etti. Sorun şu ki bu çalışma hem metodolojik açıdan çöp seviyedeydi hem de Wakefield’ın arkasında para gücü vardı – aslında kendi ürettiği canlı viral aşıyı pazarlamak istiyordu. Sonuçta Lancet makaleyi geri çekti, Wakefield’ın tıp lisansı iptal edildi, yani artık doktor bile değil. Yani ‘bilim bunu kanıtladı’ diyen arkadaşına, aslında o kişi tek bir sahte makaleye güveniyor.

Üstelik bunun yerine binlerce çalışma var. Danimarka’da 650.000’den fazla çocuğun takip edildiği büyük bir kohort çalışması yaptı, aşı yapan ve yapmayan çocuklar arasında autism oranında hiçbir fark çıkmadı. Kopenhag’daki 2000’lerin başındaki başka bir çalışma ise aşı ile autism arasında ilişki olmadığını net şekilde gösterdi. Thiomersal (cıva içeren konservan) konusuna gelirsek, Norveç ve İsveç’te tiomersal aşılardan kaldırıldıktan sonra autism oranları düşmedi, aksine yükseldi. Yani cıva ile ilişkilendirdiğimiz şey de tutmuyor.

Bilimsel tarafı merak edersen şu adımları izleyebilirsin: PubMed veya Cochrane’de sistematik review ve meta-analiz ara. Bir çalışmanın güvenilirliğini anlamak için Newcastle-Ottawa puanına bak, 6/9 altındaysa o çalışma iddia üretmez. Wakefield’ın çalışması bu noktada uçuyor neredeyse. Meta-analizlere gelirsek, 2014’te 10’dan fazla kohort çalışmalarını birleştiren kapsamlı bir analiz yapıldı ve sonuç hep aynı: aşılar autism riskini artırmıyor.

İşin ilginç yanı, otizmin aslında çok küçük yaşlardan beri var bir durum. Ebeveynler aşıyı yaptıktan sonra çocukta bir belirti fark edince beynin buna bir nedden sebep bulmaya çalışması, yani ‘kojense’ (neden-sonuç uydurma) eğilimi. Aşı ile belirtilerin zaman içinde yan yana gelmesi, nedensellik değil. Otizmin kökeni genetik yatkınlık + çevre faktörlerinin karışımı, yani çok faktörlü bir durum.

Kısacası; güvendiğin kaynaklar tek tek sahte veya geri çekilmiş makaleler değilse, bilimsel konsensüs net: aşılar autisme yol açmaz. İlla emin olmak istersen WHO’nun vaccine safety sayfası ve Cochrane derlemeleri en temiz başlangıç noktaları. Umarım kafandaki sorulara cevap olmuştur, başka sorun olursa buradayız.

"Basitlik, gelişmişliğin en yüksek ve en asil mertebesidir." – Leonardo da Vinci"

[Yazar]

Yazılar