Dünyanın İlk Tamamen Deniz Yaşayan Kurbağamsının İskeleti: Sert Kemikli Gövdesiyle Deniz Tabanında Gezdi

Neredeyse 237 milyon yıl önce, bugün Çin’in kapladığı bölgeyi örten Geç Triyas denizlerinde dikenli ve dişli bir dip yaşayan tür dolaşırdı. Yeni keşfedilen bu dev kuyruksuz kurbağa boyutlarında prehistorik bir amfibiye onu diğerlerinden ayıran şey etkileyici vücudu değil, denizde yaşamasıydı. Bugün Nature Ecology & Evolution dergisinde yayımlanan bir çalışmaya göre, yeni tanımlanan Gerrothorax maritimus, fosil kaydındaki tamamen denizel bir amfibinin ilk örneğidir.

Günümüzde 8.000’i aşkın yaşayan amfibi türü bulunuyor ve hiçbiri tamamen denizel (tuzlu su) ortamlarda yaşamaya bilinmiyor. İki yüzde birden azı, örneğin yengeç yiyen kurbağalar (Fejervarya cancrivora) ve bazı lekeli kuyruksuz kurbağalar, kısmi bir tuz toleransına sahip. Kuşlar, sürüngenler ve memeliler dahil diğer dört ayaklı hayvan türlerinin hepsi, karadan gelen hiçbir yemek veya su olmadan hayatta kalabilen türlere sahiptir. Fosil kaydında tamamen denizel bir amfibiye dair kanıt da yoktu. Şimdiye kadar.

Bu çalışmada, Amerika Birleşik Devletleri’nden Kaliforniya Üniversitesi Davis Kampüsü ve Pekin Üniversitesi ile Çin’den Guizhou Jeoloji Müzesi’nden bir ekip, Çin’in güneyindeki Guizhou Eyaleti’nde bulunan neredeyse iki eksiksiz iskeleti analiz etti. Fosiller, bir zamanlar denizle kaplı olan ve herhangi bir kara kütlesinden yüzlerce mil uzakta bir alanda bulundu.

“Bu alan, üzerinde çalıştığımız ve yeniden oluşturmaya çalıştığımız bir ekosistemin bir parçası,” çalışmanın ortak yazarlarından ve UC Davis’te bir paleontolog olan Ryosuke Motani, bir açıklamada şunu söyledi. “Buradaki denizel sürüngenler ve balıklardan çoğunlukla bahsettik, ancak artık bu amfibiye de sahibiz ve bu, soyun oldukça alışılmadık bir üyesi.”

İyi korunmuş iskeletler, ekibin Gerrothorax maritimus‘nin nasıl göründüğünü yeniden oluşturmasına ve denizel yaşamına dair ipuçları sunmasına yardımcı oldu. Önemlisi, kemik zırhıyla kaplı bir düzleşmiş vücudu vardı. Bu zırh, muhtemelen milyonlarca yıl önce bu denizlerde dolaşan 3 metre boyunda bir ichtiosaur gibi avcılara karşı onu savundu. Gerrothorax maritimus kendisi yaklaşık 1 metre boyundaydı ve disk biçiminde bir vücuda sahipti.

Yeni fosil kanıtları, yaklaşık 237 milyon yıl önce Üçüncül Dönemin sonlarına ait ilk tamamen denizel amfibiyen olan Gerrothorax maritimus‘i ortaya koyuyor. Hayvan, balina balıkları gibi avcılara karşı olası bir savunma mekanizması olan kemikli bir zırzafla kaplı, yassı bir gövdeye sahipti.
Görsel: Ryosuke Motani, UC Davis. Ryosuke Motani

“Bugünkü amfibiyenleri düşünürseniz, bu hayvan büyük olması nedeniyle olağandışıdır,” dedi Motani. “Gövde kütlesi açısından büyük semenderle muhtemelen yaklaşık olarak aynı boyutlardadır, ancak fark, büyük semenderlerin uzun olması yerine bu hayvanın gerçekten iri yarı olmasıdır.”

Gerrothorax maritimus‘in kemikli zırzafı ve kafatası şeklindeki temel alanlara dayanarak ekip, bunun wobbegong’a benzer bir şekilde tabanda yaşayan bir emme beslenicisi olduğunu düşünüyor; wobbegong, bugün yaşayan 12 tabanda yaşayan halı köpeği türünden oluşan bir familyadır.

“Muhtemelen tabanda bekleyip av etrafından geçince onu emerek içine çekerler,” dedi Motani.

Modern amfibiyenler derileri tuzu dayanamadığı için denizel ortamlarda yaşayamazlar. Derileri geçirgendir ve solunum gibi çok amaçlı kullanımlar için onları kullanırlar. Amfibiyenler suyu ve oksijeni aynı ağız açıklığından almazlar; her ikisini de sadece derileriyle gerçekleştirebilirler.

Yeni keşfedilen prehistorik denizel amfibiyen Gerrothorax maritimus‘in fosilleşmiş sol eli. Görsel: Ryosuke Motani/UC Davis. Ryosuke Motani

Bu tuzu dayanamayan biyoloji nedeniyle taze su ortamında veya yakınında yaşamak zorundadırlar. Yengeç yiyen kurbağa gibi bazı modern türler belli ölçüde tuz dayanıklılığı gösterse de, tuzlu suda kilo kaybederler ve taze suda toparlanmak zorundadırlar.

Araştırmacılar, kemikli zırhın ve daha balıksı bir vücut yapısının Gerrothorax maritimus‘in bu sınırı aşmasına yardımcı olmuş olabileceğini öne sürüyor. Zırh, canlının derisinin su emmesini engelleyecek; bu da onun tuzlu suyu ağından içmesi ve ardından bunu sindirim yoluyla emmesi gerektiği anlamına geliyor. Canlının solungaçları tuzu süzmesine olanak tanımış olmalı. Gerrothorax familyasındaki diğer türlerin de solungaçları bulunuyor.

Arama ekibine göre, fosillerin derin deniz çökeltileri içinde bulunması ve neredeyse eksiksiz olmaları, Gerrothorax maritimus‘in bir okyanus sakini olduğu yönünde kanaat getirmelerine yol açmış.

“Denizde ölen hayvanlar, eğer derhal dibe batmıysa, dibe inmeden önce kuruyup uzuvlarını kaybetme eğilimindeidir,” diyor Motani. “Ancak bu hayvanların parmakları korunmuştu; bu da muhtemelen yaşadıkları yakın bir yerde öldükleri anlamına geliyor.”