Erken Eylül 2026’da Karayipler’deki Karayip ülkesi Dominik Cumhuriyeti’nde bir yasa üyesi, ülkenin tüm devlet okullarında Haitice dersi verilmesini zorunlu kılacak bir kanun teklifini sundu. Teklif, hızla ve sert bir kamu tepkisiyle karşılaştı. Teklifi getiren Azua eyaletinin yerlisi olan meclis üyesi Julio César Beltré, komşu ülkenin dilini öğretmenin Dominikliler için iş, çalışma ve sosyal alanlarda somut bir avantaj sağlayacağını savunurken, teklif hâlâ ilerleme kaydedecek kadar güçlü bir destek bulamıyor.
Karşıt görüş, teklifin oylandığı ya da hatta hayata geçirildiği bir ihtimalin çok ötesinde, daha çok ulusal egemenlik ve kimlik tartışmalarının merkezinde yer alıyor. Haiti ve Dominik Cumhuriyeti aynı adada paylaşıyor. İki ülke 19. yüzyıldan bu yana ayrı ve bağımsız olsa da, Dominik milliyetçileri 1822 ile 1844 yılları arasında Haitili askerlerin adayı işgal ettiği 22 yıllık dönemi sık sık öne çıkarıyor. Hatta her 27 Şubat’ta kutlanan Bağımsızlık Günü, ülkenin İspanya’dan değil, bir kez kolonisi olan Haiti’den bağımsızlığını ilan ettiği 1844 tarihini anıyor.
Milliyetçilik, “Birleşme” Korkusu ve Rasyalist Tonlar
Bazı milliyetçi Dominik grupları, öğrencilerin Haitice öğrenmesini adanın istenmeyen bir “birleşme” sürecinin bir adım ötesine taşıyacak bir hamle olarak görüyor. Bu gruplar, işgalden bu yana planlandığına inandıkları senaryoyu birer parça olarak ele alıyor. Haitili göçmenlerin Dominik Cumhuriyeti’ne yerleşmesi, sıklıkla sürmekte olan bir “barışçıl işgal” olarak tanımlanıyor. Bu söylem, Dominikli siyasetçiler tarafından 50 yılı aşkın süredir sürdürülüyor.
Bu milliyetçi korkuların beslenmesinde, Haitili göçmen nüfusunun büyümesi etkili. Tahminler, bu nüfusun 500 bin ile birkaç milyon arasında değiştiğini gösteriyor. Tarım ve inşaat gibi belirli sektörlerde Haitililer, iş gücünün ezici çoğunluğunu oluşturuyor. Buna rağmen Haitice, Dominik Cumhuriyeti’nin ayrılmaz bir parçası ve ülkede göçmenler tarafından yüzyıllardır sürdürülen bir dil. Ancak Haitice, bekleme gereken kamu alanlarında – tabelalarda ya da hastaneler gibi göçmenlerin tercümana ihtiyaç duyabileceği yerlerde – sistematik biçimde dışlanıyor.
Yüzde Elliye Yakın Nüfus ve 2021 Suikastının Etkisi
Geçtiği bir yüzyıldır komşu Dominik Cumhuriyeti’ne büyük sayılarda gelen Haitililer, Karayipler’deki en büyük diasporayı oluşturuyor ve bölgenin tamamının göçmen nüfusunun neredeyse yarısını temsil ediyor. Bu göç, Haiti Cumhurbaşkanı Jovenel Moïse’in 2021’de öldürülmesinden sonra belirgin biçimde arttı. Bu olay, ülkeyi ekonomik istikrarsızlığa ve çete şiddetine daha da derin bir şekilde sürükledi.
Bu durumlar, Haitice’nin Dominik Cumhuriyeti’nde İspanyolcadan sonra en çok konuşulan ikinci dil olmasını sağlıyor. Haitice, ya da Kreyòl, Haiti’nin Fransızca ile birlikte ulusal dilidir ve ülkenin tamamının konuştuğu tek dil konumundadır. Fransızcanın bir “dialekti” ya da “kırık Fransızca” olarak küçümsenmesine rağmen, Haitice kendi dil akademisine, yazım kurallarına ve dilbilgisi yapısına sahip, tam anlamıyla kurulu bir dildir ve 1987’den bu yana Haiti’nin resmi dillerinden biri olmaktadır.
Teklifi Getiren Yasamanın İki Yüzü
Kendi araştırmaları, birçok Haitili kökenli Dominikli’nin evde Haitice ile ilk dil olarak büyüdüklerini gösteriyor. Bu durum, özellikle sınır bölgesinde ve ülkenin çeşitli yerlerindeki Haitili mahallelerinde geçerli. Bu topluluklarda Haitililer ve Dominiklilerin yan yana yaşaması, birlikte çalışması ve çocukların hem Haitice hem de İspanyolca öğrendiği karışık evlilikli ailelerde yaşaması yaygın bir gerçeklik.
Bu çok kültürlü gerçeğin ışığında, Haitice’nin Dominik okullarında öğretilmesi için daha önce de çağrılar yapılmıştı, ancak bu çağrılar kesin biçimde reddedilmişti. Örneğin 2017’de ulusal öğretmenler sendikasının başkanı, Haitice’nin okullarda öğretilmesinin bir hata olacağını, Dominiklilerin “Haitililer gibi düşünmeye ve davranmaya” başlamasına yol açacağını açıkça ifade etmişti.
Bu anti-Hayvansız tutumlar, göç tartışmasının açıkça ırksal tonlarını yansıtır. Akademisyenler ve zihinsel aydınlar uzun süredir, Dominikli toplumunun bazı kesimlerinin Haitilileri reddetmesini ve nefret etmesini, aslında Haitili kimliğinin ve kültürünün temsil ettiği siyahlığın reddi olarak yorumlarlar. Bu siyahlığa karşı tutumlar, siyasetçilere Haitili göçmenleri Dominikli toplumundaki sorunların sorumlusu olarak gösterme imkanı tanır.
Fakat teklifi getiren meclis üyesi Julio César Beltré için bu önlem, basit bir mantık. Sınır eyaletinin yerlisi olan Beltré, köyünde her gün Haitice dil becerisine ihtiyaç duyduğunu görüyor ve Haitililerle paylaştıkları iş, çalışma ve sosyal alanlarda Haitice bilgisinin Dominiklilere “pratik bir avantaj” sağlayacağını savunuyor.
“Komşu bir dil öğrenmek,” dediği gibi, “bir kimlik ya da siyasi bir konum benimsemek anlamına gelmez. Sadece bir iletişim aracıdır.”
Teklifi sunduğu günden bu yana Beltré, teklifi tartışmak ve aldığı eleştirileri yanıtlamak için popüler Dominik sabah programlarına ve haber yayınlara katıldı. Teklifin birçok kişi için en şaşırtıcı yanı, Beltré’nin ülkenin iktidar partisi olan Partido Revolucionario Moderno’nun (PRM) bir üyesi olması. Bu parti, son yıllarda Haitili göçmenlere yönelik sert ve acımasız yaklaşımıyla adını duyurdu.
İktidar Partisinin Mesafesi ve Sokaktaki Destek
Temmuz ayında hükümet, yalnızca ilk yarıda 226 binden fazla Haitili’yi geri gönderdiğini açıkladı. Parti, Haitili göçmenlere yönelik insan hakları ihlalleriyle uluslararası alanda eleştiriliyor. 14 Eylül’de Haiti kökenli, PRM üyesi Dominikli Cumhurbaşkanı Luis Abinader, teklifin partinin konumunu yansıtmadığını ve bu teklifi “hiçbir şekilde” desteklemediğini söyledi.
Bu arada, çoğu başlık teklife yönelik tepkiye odaklanırken, sokakta destek veren pek çok Dominikli ses de yükseliyor. Haitili nüfusun büyümesiyle birlikte, birçok vatandaşın zihninde bir sonraki mantıklı adım ulusal bir eğitim politikası oluyor. Haber platformu El Avance, teklif hakkında sokakta Dominikli geçişçileri röportaj aldı ve birçok kişi teklifi desteklediğini söyledi. Bir kişi, “Sınır paylaşıyoruz. Komşularımızın ne söylediğini bilmeliyiz,” dedi.
Çok popüler haber programı De Último Minuto’nun sunucusu Jonatan Familia, Haitice’nin öğretilmesinin eğitim sistemine katkı sağlayacağını ve Dominikli öğrencilere fayda sağlayacağını söyledi. Ulusal öğretmenler sendikasının halkla ilişkiler sekreteri de bu girişimi açıkça destekledi ve bu, grubun on yıl önceki tepkisinin tam bir tersine dönüştü.
Dil Bariyerini Aşmak: Yıllardır Devam Eden Çaba
Bu anki tepkilere rağmen, Dominikli kuruluşlar Haitice dersi için onlarca yıldır geliştirip sundu. 1980’lerde ve 1990’larda, Katolik kilisesinin bölgesel radyo yayını olan Radio Enriquillo, ülkenin güney bölgesinde Haitice dersleri verdi.
Bazı okullar ve kurumlar da dili aktif biçimde öğretiyor – sayımımın en az 15’i. Ülkenin önde gelen devlet üniversitesi, Santo Domingo Üniversitesi, başkentindeki ana kampüsünde on yıldan fazla bir süredir Haitice dersleri veriyor. Öğrenciler için bu yarıyıl boyunca süren derslerin yanı sıra, genel halka açık Cumartesi günleri dokuz haftalık kurslar da sunuyor. Daha sonradan, ülkedeki birkaç uydu kampüsü da dili öğretmeye başladı.
Devlet de bazı kamu görevlileri için Haitice eğitimi sunuyor. Dışişleri Bakanlığı’nın akademik eğitim kolu olan INESDYC, gelecekteki diplomatları için üç farklı seviyede Haitice kursu ve bir konuşma kursu sunuyor. Aynı zamanda, Haitili göçmenlerin Haiti’ye nakit göndermesini sağlayan finansal hizmetleri olan Western Union, son yıllarda çalışanları için giriş seviyesi Haitice kursları vermeye başladı.
Haitililer ve Dominikliler arasında dil bariyerinin getirdiği sınırlamalar, kamu, özel ve dini kuruluşlar tarafından da tanındı ve hepsi kendi parça parça biçimleriyle bu durumu düzeltmeye çalıştı.
Bu teklifin oylandığında yenilgiye uğrayacağı geniş ölçüde bekleniyor olsa de, Haitice için eğitim politikası etrafında şiddetli bir ulusal tartışmayı açıkça tetikledi. Bu en yeni girişimin ulusal politika açısından bir değişime yol açıp wonuğu henüz görülemedi. Ancak kanıtlar, kamuoyu görüşünün yavaş yavaş lehine dönüyor olduğunu gösteriyor.
