Dinozorlar Yürümeyi Nasıl Öğrendi: Fosil Ayak İzleri Yürüyüş Biçiminin Evrimini Ortaya Çıkardı

Jan Bartek – AncientPages.com – İtalya’nın Dolomitleri’nden yeni analiz edilen eski fosil ayak izleri, evrimin en kritik dönüşlerinden birine yeni ışık tuttu: antik sürüngen ataların yerlere yakın, yayılmış bir duruştan, sonunda dinozurları harekete geçiren dik ve iki ayaklı yürüyüş biçimine nasıl geçtiği.

Araştırma, İtalya’nın Dolomitleri’ndeki GEOPARC Bletterbach UNESCO Dünya Mirası alanından çıkarılan, yeniden incelenmiş ve yeni tanımlanmış archosauriform ayak izlerine odaklanıyor. Dinozorların ve günümüz timsahlarının evrimsel öncülleri olan archosauriformlar, bu izleri bırakmıştır. Önceden araştırmacılar bu iz yollarını Protochirotherium gibi Erken Triyas ayak izleriyle gruplandırdı ve hayvanların zaten dik, sütun biçiminde bir duruşa sahip olduklarını varsaydı.

Bununla birlikte, izlerin morfolojisini Roma’daki “La Sapienza” Üniversitesi ile Bozen’deki Naturmuseum Südtirol’de muhafaza edilen örneklerle karşılaştıran ekip, ayak izlerinin belirgin yeni bir iz fosili türüne ait olduğunu belirledi: Pachychirotherium gardenaensis (“Gardena’dan kalın yapılı chirotheriid” anlamında).

Fiziksel ölçümler ve el-ayak oranları, izlerin Erythrosuchidae’ye ya da benzer ağır uzuvlu archosauriformlara ait olabileceğine işaret ediyor.

Pachychirotherium gardenaensis igen. et isp. nov. tip materyali. A–D, UR 75/2, holotip, sağ pes–manus çifti, konveks hiporelief: A, üstten eğik ışıklı fotoğraf; B, sağdan eğik ışıklı fotoğraf; C, sahte renk derinlik haritası; D, yorumlayıcı çizim. E–H, UR-NN 5, paratip, sol pes–manus çifti, konveks hiporelief: E, üstten eğik ışıklı fotoğraf; F, sağdan eğik ışıklı fotoğraf; G, sahte renk derinlik haritası; H, yorumlayıcı çizim. Tüm ölçek çubukları 5 cm’yi temsil ediyor. Kaynak: Paleontology (2026). DOI: 10.1111/pala.70089

Araştırmacılar, Geç Permiyen’den Orta Triyas’a kadar uzanan iz yollarının haritasını çıkararak, ani bir fiziksel dönüşüm yerine kademeli, çok aşamalı bir evrim ortaya koydu. Antik atalar Geç Permiyen’de klasik, yayvan bir duruşa sahipti; bu duruş yavaş yavaş değişerek Orta Triyas’ta tamamen dik bir hâl aldı. Bedenleri uyum sağladıkça, orta ayak parmakları daha hızlı ve koşmaya elverişli bir yürüyüşü destekleyecek şekilde uzadı; hayvanlar düz tabanlarıyla değil, yalnızca parmakları üzerinde yürümeye başladı.

Bu arada, ellerin sistematik olarak küçülmesi ağırlık dağılımını değiştirdi ve sonraki dinozurların iki ayak üzerinde başarılı şekilde yürümesini sağlayan biyolojik temeli sağladı.
Dr. Marchetti’nin belirttiği gibi, fosil ayak izleri iskelet kalıntılarının nadir olduğu durumlarda değerli biyolojik içgörüler sunar ve prehistorik hareketin doğrudan, canlı bir kaydını sağlar.

Araştırma Palaeontology dergisinde yayımlandı.