Deniz Parklarındaki Balinaların Karanlık Hikayesi Olumlu Sonuçlanabilir: Başka Türleri Değerlendirmeyi Öğrenirsek

Tofino, Kanada’daki son esaretteki balina, 31 Ağustos 2026’da Marineland Canada’dan taşındı. Fotoğraf: Carlos Osorio/The Canadian Press/AP

Marineland gibi yerlerdeki bu travmatik memelileri ‘kurtarmak’ mümkün değil. İnsanların, kendi eylemlerinin kolayca geri alınamayacağını anlaması gerekir

“Balinaları kurtarın” sözüni hatırlıyor musunuz? O, herkesin arkasına durabileceği bir çevre kampanyasıydı. Balinaların ölmesini istemeyeceksinizdir!

Bu şiar, 1986’daki ticari balina avcılığına yönelik küresel yasağı geçişe yönlendirmiş gibi görünse de, bu karmaşık çağda son derece indirgemeci, hatta naif görünüyor. Greenpeace, web sitesinde 40 yıl sonra uyarıyor: “Balinaları kurtarmak için hâlâ yapılacak çok iş var.” Evet. Okyanus ekosistemlerimizin durumunu gözeten biri olarak, aslında oldukça fazla iş olduğunu söyleyebilirsiniz.

Balinaları esaretten kurtarmak – Blackfish belgeseli sonrasında, Florida’daki Seaworld’dakiorca Tilikum hakkında – genel olarak doğru olan iş olarak kabul edilse de, bu kolay bir zafer değil. Son birkaç aydır, Kanada’nın en ünlü deniz parkı Marineland’in içi boş hikâyesini izliyorum; “eğlencenin asla bitmediği” bir “sihirli yer” olarak nostaljik reklam jingle’larıyla biliniyor.

Marineland, iki yıl önce mali baskılar ve ailelere uygun eğlence olarak görülmekten çıkan performans gösteren balina ve yunuslar nedeniyle halka kapandı. Kamuoyu görüşü yavaş yavaş esaretteki balina ve yunuslara karşı dönüyor. Kanada nihayet 2019’un ortalarında yunus ve balinaları tutmayı yasakladığında, Marineland hem bu ilke hem de sürekli kötü muamele iddiaları (whistleblowing eski çalışanlardan gelenler dahil) nedeniyle onlarca yıldır mücadele ediyordu.

Marineland’in Wikipedia sayfasında, 1992’de isimsiz bir balinanın boğularak ölümüyle başlayan, bildirilen balina ölümlerinin uzun listesi ürpertici bir okuma sunuyor. Canadian Press gazetesi yalnızca 2019’dan beri 21 ölümü saydı. Bu nedenle, Marineland’in kapanmasının hayvanseverler için nadir bir zafer, balinaları kurtaran net bir vaka olduğunu varsayabilirsiniz – ancak eski yerleşenlerinin çoğu için mutlu bir son yaşanmadı.

Free Willy’nin bizi inandırdığının aksine, balinaları kurtarmak onları zaferle açık sulara salmak kadar basit bir konu değil. Bu hayvanlar – eğer travmatik değilse – esaretmeye adapte olmuş durumda ve vahşi doğada hayatta kalamıyor; bu da zor bir seçim zorunluyor: ya başka bir deniz parkına nakledilmeleri düzenleniyor ya da ölüyorlar.

Bu kadar karmaşık, hassas hayvanlar için nakletme bile travmatik olabiliyor; burada da böyle görünüyor: Marineland’den ABD ve İspanya’daki akvaryumlara taşınan 30 balina ve dört yunusun altısı (altı bayağı balina ve bir yunus) yeni evlerinde öldü.

Bunun nakletmenin doğrudan bir sonucu olup olmadığı ya da altında yatan sağlık koşulları bilinmiyor. Her iki durumda da uzmanlar, hayvanların muhtemelen zaten kronik streste olduklarını ve ayrıca nakletmenin gerçekten mümkün olan tek seçenek olduğunu söylüyor. Calgary Hayvanat Bahçesi’nin baş veterineri Doug Whiteside, CBC News’a bunun “bu balinalar için daha iyi bir yaşam sağlamak amacıyla verilmiş bir tür Hail Mary çabası …” olduğunu belirtti. Şu anda Marineland’deki bayağı balina popülasyonunun %20’si öldü ve daha fazlasının da izleneceği düşünülüyor; balinaların refahını savunanlar “ölüm nöbetinde”.

Bu kasvetli sondan ne çıkarabiliriz? Öncelikle, bu hayvanları baştan itibaren tanklara koymamızın yanlış olduğu. Dogs Trust’un sloganını yeniden düzenlersek, bir balina ömür boyundadır. Yavşangillerin esarette, eğlencemiz için tutulmasının yanlışlıkları konusunda nihayet uyanmış olabiliriz; ancak hayvanlar kendileri biz onları izleme isteğini kaybettiğimizde ortadan kaybolmuyor. Hayvan hakları ve refahını bir denge olarak hayal etme eğilimi var – bir irade ve bir yolla – nihayetinde geri dengeleyebileğimiz. Örneğin, hayvanlar esarette muzdaripse, onları serbest bırakmamız yeterli; ya da habitatları kaybediliyorsa, her zaman geri kazandırabiliriz.

Bu arada çoğu zaman bu, rahatlatan bir yanılsamadır: doğru yaptığımızda insanların etkileşim potansiyelini abartır, yapmadığımızda ise onu küçümser. Gerçek şu ki, faaliyetlerimiz ve müdahalemiz hayvan hayatını geri döndürilemez biçimde değiştirir ve genellikle kötüye doğru. Örneğin, Junior adlı bir orka – 1980’lerin ortasında İzlanda sularında yakalanıp Marineland’de beton bir havuzda, kapalı ve yalnızca tutulmuş – özgürce sürüsüyle yaşamış olabileceği türden bir hayatı asla geri kazanma şansına sahip değildi. Free Willy filminin balina yıldızı ve yakalanmış bir orkanın özgürlüğe tamamen kavuşturulan ilk örneği Keiko, ancak yaklaşık 18 ay hayatta kaldı.

Bu tür durumlarda travma sözcüğü kuşkusuz abartılı değildir ve hayvanlarda insanlarda olduğu kadar kolayca geri alınamaz. Whale Sanctuary Project, eski yakalanmış balinalar için Nova Scotia’da 100 dönümlük bir deniz sığınağı geliştirerek bu alanda en aktif çalışan kuruluş; bu sığınağın başka yerlerdeki gelecekteki projeler için bir model olma özelliği taşır. Ancak bu proje bile gerçekçi hedefler koyar: balinaları kurtarmak değil, onlara sığınak ve “önceden yaşananların mümkün olduğunca telafisini yapan yeni bir hayat” sunmak ister.

Bir misyon bildirimi olarak uygun mütevazılıktadır; aklamadan çok kefaret hedefler. Yetişkin orangutanları özgür doğada hayatta kalmaya öğretmek üzere özenle sürdürdüğü zorlu bir emeğe kendini adamış olan primatolog Signe Preuschoft’un bana söylediklerini asla unutmadım. Bu türden bir rehabilitasyon ve yeniden entegrasyon, türün hayatta kalışında anlamlı bir rol oynamaz ve muhtemelen habitatın ve ekosistemlerin korunmasıyla karşılaştırıldığında düşük önceliklidir.

Ancak Preuschoft, bizden, yaşamları türümüz tarafından bu kadar felaketce şekilde yoldan çıkarılan bireylere bir borçumuz olduğunu savundu. Bu hayvanların ekosistemlerini ve çevrelerini yok etmemiz acı demek, dedi. “Bu, felç kalmak, hastalık, korki içinde yaşamak, ölmek, çocuklarınızın ölümünü görmek demek. Balinaları kendi yarattığımız çok sayıda tehditten kurtarmaya çalışmak gibi bu rahatsız edici durumda olmayabilirdik – eğer onların yaşamlarına baştan beri değer biçseydik. Hatta hayatta kalanlar Marineland’dan özgür olabilirler ama yaralanmamış değiller.”

Bu konularda daha fazla keşfedin

• Balinalar
• Görüş
• Hayvan refahı
• Yunuslar
• Hayvanlar
• Deniz canlıları
• Yaban hayatı
• Balinalar ve yunuslar
• Yorum