Wes Streeting, 12 Kasım’da Norveç’teki İngiliz uçak gemisi HMS Prince of Wales’te konuşuyor.
Ole Berg-Rusten / EPA
İngiltere Savunma Bakanı Wes Streeting, “yanlış hesaplama riskini” azaltmak için Birleşik Krallık’ın Rusya ile “ek iletişim kanalları” kurması gerektiğini belirtti. Bu açıklamalar, Londra ile Moskova arasındaki Ukrayna savaşı geriliminin tırmandığı bir dönemde geldi.
Gizli diplomatik kanalların uzun bir geçmişi var. Birleşik Krallık, Falkland Adaları üzerindeki Arjantin ile olan anlaşmazlığı çözmek ve Kuzey İrlanda’daki “Troubles” dönemini sona erdirmek için bu yöntemleri kullandı. Ayrıca İsrail-Filistin barış müzakerelerinde de sıkça başvuruldu.

Bunun en bilinen örneği 1992-1993 yılları arasında yaşandı: İsrail ve Filistin Kurtuluş Örgütü’nün kilit isimleri, Oslo Anlaşmaları’na yol açan bir dizi gizli görüşme başlattı. Ben de kendi araştırmalarımda bu “Oslo Kanalı”nı inceledim.
Gizli kanalların çeşitli faydaları olabilir. İlk olarak, belirsizlikle başa çıkmak için bir araç görevi görebilirler. Bu, daha resmi diplomasiye girişmenin siyasi maliyetlerine ilişkin belirsizliği de kapsar.
Örneğin, iki taraf diyalog kurmaya istekli olsa da çaresiz veya zayıf görünmemek için ilk adımı atmak istemeyebilir. Bu durumda gizli kanallar onlara bir araya gelme imkânı sunar.
Ayrıca hükümetler veya örgüt liderleri gibi farklı tarafların, müzakere için karşı tarafın çıkarlarını ve önceliklerini anlamasına yardımcı olabilir. Gizlilik ise bu tür görüşmeleri bozmak isteyen grupların dışlanmasını sağlar.
Avrupa’nın en iyi akademisyenlerinden kanıta dayalı analizlerle haftalık bir e-posta
İkinci olarak, gizli kanallar bir rakiple önceden koşullar belirlemeden ve en önemlisi onun meşruiyetini tanımadan veya taleplerini onaylamadan etkileşime geçmek için kullanılabilir. Örneğin Rus yetkililer, Avrupa ülkelerinin Moskova’nın jeopolitik ve güvenlik çıkarlarını meşru olarak kabul etmesini ve Rusya’yı “normal” bir devlet olarak görmesini sürekli talep ediyor.

Üçüncüsü ise gizli kanallar, bir “güvenlik valfi” görevi görerek gerilimleri azaltabilir. Merhum Henry Kissinger, Soğuk Savaş sırasında Başkan Richard Nixon’ın ulusal güvenlik danışmanıyken ABD-Sovyet ilişkilerini yönetmek için gizli kanalları kullanmıştı.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 12 Kasım’da Moskova’daki Kremlin’de bir toplantıya başkanlık ediyor.
Alexander Kazakov / EPA
Ancak diplomatik gizli kanalların riskleri de var. Bu kanallar ve daha da önemlisi içindeki görüşmelerin içeriği ifşa olabilir. Hindistan’ın deneyimi de gösterdiği gibi, bu durum kanalları başlatanların itibarına zarar verebilir.
1999’da Hindistan ve Pakistan, Kargil Savaşı’nı deeskalasyon için bir gizli kanal kurmuştu. Ancak Yeni Delhi dışişleri ofisindeki memnuniyetsiz yetkililer, gizli müzakereler nedeniyle dışlandıklarını hissederek bu kanalı Hint basınına sızdırdılar.
Bu olay, savaş nedeniyle zaten baskı altındaki Hindistan Başbakanı Atal Bihari Vajpayee ile Pakistanlı mevkidaşı Nawaz Sharif arasındaki ilişkiye daha da zarar verdi.
Rusya’nın, Birleşik Krallık’ın Ukrayna’ya desteğini sembolik olarak bile zayıflatan gizli kanalları ifşa ederek İngiliz politikacıları utandırması imkânsız değil.
Gizli kanallar bir rakiple gerilimi düşürmeye yardımcı olsa da araştırmalar, bunların uzun vadeli ilişki değişiklikleri için zayıf bir temel oluşturduğunu gösteriyor. Yine de Streeting’in açıklamaları, Birleşik Krallık’ın Rusya ile ilişkisini yeniden şekillendirmekten ziyade, mevcut tırmanma sorununa yönelik bir yaklaşım gibi görünüyor.
Başka bir risk ise liderlerin “kanal alışverişi” yapmasıdır. Bu durumda rakip, en değerli tavizleri alabileceği alternatif iletişim kanalını arar.
Rusya, son zamanlarda farklı Avrupa liderleriyle yaptığı temaslarla zaten bir tür diplomatik kanal alışverişi içinde olabilir. Örneğin Almanya ve Rusya dışişleri bakanları, Eylül ayında BM Genel Kurulu’nun yan etkinliklerinde 2022’den bu yana ilk kez bir araya geldi.
Bir ay sonra ise Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ve Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre, Vladimir Putin ile nadir görülen ortak bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Görüşmenin amacının, Rusya liderine Ukrayna’da barışa yönelik “gelecek müzakereler hakkında doğrudan mesajlar iletmek” olduğunu belirttiler.
Gizli kanallar kullanılmalı mı?
Kanada’daki Ottawa Üniversitesi’nde araştırmacı ve rakipler arasındaki gayriresmi diplomatik diyalog alanında uzman olan Peter Jones, Birleşik Krallık veya Avrupa bakanlarının Rusya ile gizli kanalları düşünürken değerlendirmesi gereken üç test sundu.
Birincisi: Gizli kanal, sorunları çözmek için yeni yollar bulmaya yardımcı olacak gizlilik sayesinde mi kullanılıyor, yoksa sadece devletler arasındaki farklılıkları yönetmek için mi?
İkincisi: Gizli kanallara katılanlar, sonuçlarının kamuoyu denetimine tabi tutulacağını kabul ediyor ve buna hazırlık yapıyorlar mı? Üçüncüsü: Bu kanal, siyasi olarak mümkün olmayan bir şeyi mi sağlayacak, yoksa yasa dışı olabilecek bir eyleme mi olanak tanıyacak?
Son haftalarda Avrupa’nın Rusya ile yoğunlaşan diplomatik temasları, İngiliz yetkililerde diplomatik alanda geride kalma korkusu yaratabilir. Ancak gizli kanalların dikkatli ve temkinli bir şekilde kullanılması tavsiye edilir.
Gizli kanalların teorisi ve tarihi, bu diplomatik aracın faydalı olabileceğini gösteriyor; fakat yalnızca özenle kullanıldığında.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔




1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.