Ayılar Dünyayı Nasıl Görüyor’: Orman Patikalarından ‘Ayılar için Sims’e, grizzilerin parçalanmış vahşi doğada nasıl hareket ettiğini araştıranlar

2020 sonbaharı ile 2021 baharı arasında 53 zorlu günde, “Lingenpolter” takma adını taşıyan 360 pound (160 kilogram) ağırlığındaki genç bir erkek boğa ayısı, Montana’nın batısındaki Interstate 90 otoyolunu geçmeye 46 kez çalıştı. Yüksek çözünürlüklü GPS takibi, trafiğin gürültüsü içinde dört şerit boyunca onun otoyoluna paralel hareket ettiğini, tıpkı pelişkin bir bilye gibi otoyoldan sektiğini ve bir açıklık aradığını gösterdi.

Sonunda Lingenpolter olası zorlukların üstesinden geldi, büyük ihtimalle bir nehir köprüsünün altından geçerek. Ancak kahramanlık yolculuğu, meşgul bir otoyolun vahşi hayat için ne kadar güçlü bir engel olabileceğini gösteriyor: Montana Balık, Vahşi Hayat ve Parklar Daire’si araştırma vahşi hayat biyolojisi Cecily Costello, Live Science’a şunları söyledi. “Bu boğa ayısının diğer tarafa ulaşmaya çalışırken yaşadığı zorluğu hayal etmek kolay,” dedi Costello.

Lingenpolter’in yolu geçmeyi başaramadan önceki tüm denemelerini gösteren bir harita.

(Görüntü kaynağı: USFWS)

Bu mayıs ayında başka bir boğa ayısı bu kadar şanslı değildi. Lingenpolter’in denemelerinden birinin yakınında bir geçidi göze alan, 27 yaşındaki erkek ayı bir kamyon tarafından çarpıldı ve öldürüldü; bu da çok araçlı bir takla atmaya yol açtı.

Boğa ayıları (Ursus arctos), diğer adıyla kahverengi ayılar için dolaşmaya alanlarına sahip olmak kritik önem taşır. Popülasyonlar arasında eşleşmek için hareket edemediklerinde, küçük gruplar genetik olarak yalıtılır. Ayılar için geçerli olan, diğer vahşi hayat türleri için de geçerli olabilir. “Küçük, parçalanmış bir popülasyon olmak gerçekten zor,” dedi Birchdale Ecological Ltd.’den (Kanada merkezli bir çevre danışmanlığı şirketi) vahşi hayat biyolojisi Michael Proctor. Böyle bir parçalanma, “bütün toplulukları, bazen de tüm türleri kaybettiğimiz mekanizmalardan biri,” dedi Live Science’a.

Bu zorluğun daha acil olduğu hiçbir yer yok; bu, Wyoming’deki Yellowstone ile kuzey Kanada’daki Yukon arasında Rocky Dağları’nın omuzunu boydan boy saran, 3.400 kilometre uzunluğunda (2.100 mil) bir bölge. Beş ABD eyaletini, iki Kanada eyaletini ve 75’ten fazla yerli topluluğu kapsayan bu alan, “dünyadaki en bozulmamış, birbirine bağlı, vahşi ve büyük dağ bölgesini temsil ediyor” dedi Yellowstone-to-Yukon Koruma Girişimi’nin (Y2Y) peyzaj bağlantılılığı program direktörü Jordan Reeves, Live Science’a. Bu girişim, bölgede bağlantılığın sağlanmasını hedefliyor.

Yellowstone ile Yukon arasındaki arazi, en bozulmamış büyük vahşi dağ bölgesidir ve ayı göçleri için kritik öneme sahiptir.

(Görsel kredisi: Milli Parklar Hizmeti)

Ancak otoyollar, demiryolları ve insan yerleşimleri vadileri parçaladıkça, bu arazide grizly ayıları için bağlantılı geçiş yollarının sürdürülmesi zorlu bir hal aldı.

Grizlylar, yüksek irtifalı alpin yaşam alanlarından, dağ yamaçlarının ortasından ve vadilerin dibine kadar uzanan geniş ve çeşitli bir arazide yayılırlar; bu da hareketlerinin korunmasının, kurt ayısı, dağ keçisi, yaban ineği ve dağ koyunu da dahil olmak üzere aynı ortamda yaşayan türler için geçiş yollarını korumanın aynı zamanda anlamına geldiğini söylüyor Proctor. Bu yüzden araştırmacılar grizlyların neden, nerede ve ne zaman hareket ettiğini anlamaya çalışıyor. Ve onları bir anda durduran şeyin ne olduğu.

“Bir ayının dünyayı nasıl gördüğüne bakıyoruz” dedi Alberta Üniversitesi’nde, grizlyların hareketlerini izlemek için GPS boğazlıkları kullanan bir ayı biyoloğu Andrew Derocher, Live Science’a.

Doğa mı, yetiştirilme mi

Sarah Sells hayvan davranışları alanında yüksek lisans çalışmalarına başladığında, danışmanı ona “kuyruklarının içine girip onların beyinlerine dalmaya çalışın ve nasıl düşündüklerini anlayın” demişti; Sells, Live Science’a. Grizly’nin kulakları arasındaki süreçleri tam olarak yeniden oluşturamasak da, hayvan hareketlerini saatlik olarak izleyen GPS boğazlıkları bilim insanlarına hayvanların nasıl davrandığı hakkında çok şey anlatabilir; şu anda ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu’nun Montana İşbirlikli Hayvan Araştırmaları Birimi’nin yardımcı birim lideri olan Sells, Live Science’a.

Vahşi doğada boğazlıklı bir arı.

(Image credit: Sarah Sells)

Bu izleme verileri, ayıların nereye gittiklerinden çok daha ötesinde, o seçimleri nasıl ve neden yaptıklarına dair inanılmaz derecede detaylı bir tablo ortaya çıkarmaya başladı.

“Ayılar yemek bulma makineleridir,” International Union for Conservation of Nature’ın Bear Specialist Group’undan ayı biyoloğu Chris Servheen, Live Science’a şöyle dedi. “Bu yüzden yemekleri nerede bulduklarını hatırlamak, yaşamadaki başarıları için kritik önem taşır.”

Derocher ve meslektaşları, telemetri verileri (izleme cihazları tarafından toplanan bilgiler) ile hareket modellemesini bir araya getirerek, grizzilerin yemekleri nerede olduğunu ve bir beslenme alanını ziyaret etmek için en uygun zamanın ne zaman olduğunu ne kadar iyi hatırladıklarını inceledi. Derocher’in araştırmaları, ayıların yaklaşık üçte ikisinin, yemekleri önce nerede ve hangi mevsimde bulduklarına dair güçlü bir hafızaya sahip olduğunu gösterdi. İzleme verileri ayrıca, vahşi ayıların genellikle insanlardan kaçındığını ortaya koydu. Ancak ayıların kış için kilolenmek için yalnızca birkaç ayları var. Yiyecek azaldığında, birçok ayı insan yerleşim alanlarına giriyor ve bazen öldürülüyor, Proctor söyledi.

Veriler aynı zamanda farklı ayı “kişiliklerine” dair de içgörü sunuyor. Ayılar nihayetinde kendi özellikleri ve tuhaflıkları olan bireylerdir, Servheen söyledi.

Montana’nın batısında Lingenpolter adlı genç bir erkek ayı, başarılı bir şekilde karşıya geçmeden önce karayolu 90’ı 46 kez geçmeye çalıştı.

(Image credit: USFWS)

İzleme verileri, ayı davranışlarının büyük bir kısmının bir annenin etkisi aracılığıyla kültürel olarak aktarıldığını gösteriyor. Bazen yanlış davranış bir sonraki nesle aktarılabilir, Servheen söyledi. Örneğin, Wyoming’deki Jackson Hole vadisinde potansiyel olarak yüzlerce kez yaya geçidi ihlal eden, ancak insanlardan mesafesini korumayı başaran efsanevi bir dişi grizzly vardı. Yaklaşık 20 yavrusu onun örneğini takip etmeyi öğrendi, ancak onun stratejik dikkatli tavrına sahip değillerdi. Birkaçı araçlar tarafından öldürüldü veya yönetim tarafından insancıl öldürüldü.

“Çocuklarına böyle şeyleri yapmayı öğretmek riskli bir şey,” Servheen söyledi. “Ve onun yavruları o kadar zeki değildi.”

Kırık bir ön cam

Bölgenin kuzeyinde, Yellowstone ile Yukon arasındaki alanda Proctor, 1990’ların sonunda British Columbia’nın güneyindeki 1.500 mil karelik (4.000 kilometrekarelik) alanda gerçekleştirdiği ilk DNA araştırmasıyla, bu eyaletteki ayıların, dağ koyunları (Ovis canadensis) ve diğer türlerle birlikte özgürce dolaşabileceğine dair inancını yıktı. Bunun yerine, yolların ve insan yerleşimlerinin vahşi doğayı izole edilmiş genetik adalara parçaladığı bir “çatlak cam” manzarası buldu. 2000’lerde, örneğin, güneydeki Selkirklere ait grizli ayıların popülasyonunun genetik çeşitliliği o kadar düşüktü ki, biyologlar ayıların hayatta kalamayacağından korktu.

Ancak Proctor ve meslektaşları, ayıların hareket verilerini kullanarak insan yerleşimindeki vadilerden geçiş yollarını modellemeye devam etti. Proctor, olası koridorlardan birinin sürdürülebilirliğine o kadar ikna olmuştu ki, koridorun tam ortasında yer alan kritik bir arazi parçasını satın almak için kendi parasından 10.000 Kanada doları ($7.000) ödedi. “Bağlantılı arazi satın almanın, şelaleyi geçen ilk kayık buydu,” dedi Proctor.

Michael Proctor bir grizli ayıyı inceliyor.

(Görüntü kaynağı: Dave Quinn)

Proctor’ın arazi satın alması, kritik bir bağlantı koridorunun bir bölümünü güvence altına aldı ve takip eden yıllarda o ve diğer bilim insanları, güneydeki British Columbia’daki Creston Vadisi’nde grizler için güvenli koridorlar oluşturmak üzere vakıflarla ortak olarak diğer arazi parçalarını satın aldı, çitler kurdu. Bu çalışmalar, ayıların kuzeye ve güneye (bazen sınırın ötesine) ve Güney Selkirklere ile Purcell Dağları arasında hareket etmelerine yardımcı oldu. Araştırmacılar, bacağına sıkılan “Captain Hook” adlı ayının, Güney Selkirklere’ye topallayarak girmesi ve sekiz dişiyle çiftleşmesini izledi. 2021’e gelindiğinde, dokuz göçmen ayı popülasyon içinde 27 yeni yavru üretmişti.

“Bu, gen akışı; bu, bağlantılılık,” dedi Proctor. “Tamamen izole edilmiş bir popülasyon aldık ve neredeyse tamamen toparladık.”

Purcell ve Rocky Dağları zincirleri, Rocky Mountain Trench’i çevreler ve bu, Yellowstone’dan Yukon bölgesinin temel bileşenlerinden biridir. Sarp arazi, hem vahşi hayatı hem de insan faaliyetlerini aynı alçak rakımlı vadi tabanlarına iter.

(Görsel kaynağı: Pat Morrow)

İnsanların yaşadığı alanlarda koridorları güvence altına alma çabalarına rağmen yollar ayıları yine de yolda durduruyor. Servheen, kuzeybatı Montana’da Karayolu 2 yakınlarında ayıları izlerken, grizzilerin çoğunun karayolundan tamamen kaçındığını, yolun üzerinden geçenlerin ise geceleri geçtiğini buldu. Ancak ayıların geçişlerinin yoldaki belirli bölümlerde toplandığını da fark etti. Geçiş bölgelerini bulmak, araştırmacılara birçok yoğun karayolunda üst geçit ve alt geçit inşa etmek için uygun konumları belirlemeye yardımcı oldu; ancak Servheen’in uyardığı gibi, tek başına bir geçiş yapısı yeterli değil.

Ayıların yiyecek buldukları yeri anmsama yetenekleri örnek niteliktedir, ancak ayının beyninde yolu güvenli bir şekilde geçmek için özel bir ödül yok—geçemediklerinde ise ölüm cezası var, Servheen söyledi. Bu nedenle korumacılar, ayıların geçişlerin nerede olduğunu anmsamasına güvenemezler. Bunun yerine, vahşi hayatı alt geçitlere veya üst geçitlere yönlendirmek için karayolunun boyunca çitler kurmaları gerekir. Ardından, her iki taraftaki hemen arazi, hayvanların güvenli geçişine olanak tanımalıdır. “Aksi halde, hiçbir yere giden bir köprüye sahip olursunuz,” Servheen söyledi.

Şimdi Sells gibi araştırmacılar, ayıların en olası yollarına dair verileri kullanarak, izleme verilerinin az olduğu veya az sayıda ayının yaşadığı konumlarda potansiyel koridorları belirlemeye çalışıyor.

Bunu yapmak için Sells, Montana’daki Continental Divide Ekosistemini yeniden yaratan sanal bir “Sims for Bears” geliştiriyor. Yaşam simülasyonu oyununda “The Sims,” oyuncular sanal insanlara kişilik özellikleri, tercihler ve ihtiyaçlar verir, ardından nasıl davrandıklarını görmek için onları sanal bir ortama yerleştirir.

Sells, modeli 65 grizzlinin yeşillikler, nehir yatakları ve orman ile yolların etrafından bireysel yollarla geçişine ait GPS takip verileriyle kurdu. Ardından, dijital bir grizzliyi gerçek arazinin detaylı bir bilgisayar simülasyonuna “paraşütle” indirip binlerce sanal adım attırdı. Bu çoklu simüle edilmiş grizzlileri dijital arazi üzerinde binlerce yineleme üzerinden geçiren araştırmacılar, sanal grizzilerin tekrar tekrar hangi yolları seçtiğini izleyebilir ve böylece öngörülen hareket koridorlarının bir haritasını etkili biçimde oluşturabilir.

Sells, modeli Idaho ve Montana’daki Bitterroot ekosisteminin grizziler tarafından yeniden yerleşebilme olasılığını tahmin etmek için kullandı; bu ekosistem, Lingenpolter’ın Interstate 90 otoyolunu geçmeye çalışırken yöneldiği yerdi.

Kahverengi bir ayı annesi yavrularıyla oynuyor.

(Görsel kaynağı: Sarah Sells)

Ayıların Bitterroot Dağları’na ulaşması için, insanlarla, yollarla, çöple ve meyve ağaçlarıyla dolu bir vadiyi geçmeleri gerekiyor. “Bu nedenle nereye düşme olasılıklarının daha yüksek olduğunu bilmek, insanlar veya ayılar için zor olabilir durumlarla başa çıkılmaya yardımcı oluyor,” dedi Sells, Live Science’a.

İnsan sorunu

Bu veriler, aynı zamanda, ayıların karşılaştığı en büyük engelin, tüm Yellowstone-Yukon bölgesi boyunca insan teması veya ulaşım altyapısından geldiğini de doğruluyor. Kuzey Amerika’nın batı-merkez bölgesi genelinden gelen çalışmalar, 1989 ile 2015 yılları arasında grizzilerin ölümlerinin %77 ile %90’ının doğrudan veya dolaylı olarak insan kaynaklı olduğunu bildiriyor. Avcılık, kentsel alanlarda yönetilen avlanmalar ve yol ile demiryolu çarpışmaları hepsi büyük bir kayıp veriyor.

Glacier Ulusal Parkı’nda yoldan geçen ayılar.

(Görsel kaynağı: National Park Service (Glacier National Park))

Ayılar vahşi doğada genellikle insanlardan kaçınır, ancak bazıları bu yerlerin bir yemek kaynağı olduğunu bildikleri için insan hâkimiyetindeki alanları ararlar. Karayönetmenliği olmayan Biodiversity Pathways örgütünün vahşi yaşam bilimciisi Clayton Lamb’a göre, insanlar doğayı sevdikleri için British Columbia’nın güneydoğundaki Elk Valley’ye yerleşiyor, ancak sonra bahçelerine elma ağaçları dikiyor ve bunlar ayıları çekiyor.

Hızla, bahçesinde elmalarla beslenen bir ayının “sorunlu ayı” olarak etiketlenmesi, “aslında asıl ‘insan sorunu’nun” bu olduğunu söylüyor, Lamb Live Science’a.

İnsanların rekreasyon faaliyetleri de ayıların sağlığı ve özgürce hareket etme yeteneği için maliyetli oluyor. Lamb’ın araştırmaları, grizly ayıların meşhur bisiklet ve yürüyüş patikalarının yanındaki alanlardan kaçınmaya çalıştığını gösteriyor.

İnsan-ayı çatışmalarını en aza indirmek için, Biodiversity Pathways’den vahşi hayat ekoloği Michelle McLellan, British Columbia’nın West Kootenay bölgesinde hem insanlar hem de grizly ayılar tarafından patika kullanımını takip ediyor. McLellan, insanların patika kullanım alışkanlıklarını patika kameraları ve Strava Metro gibi uygulamalarla belgeledi. Araştırmaları, ayıların patikaları beslenme alanları arasında hızlıca geçmek için kullandığını ancak insanların en çok kullandığı patikaları kullanmamayı öğrendiğini gösteriyor. Sonuç olarak, Nelson Bisiklet Kulübü, bahar aylarında belirli patikaları kapatmayı ve sürücülere açık patikaları ne zaman ve nasıl kullanacakları konusunda uyarıda bulunmayı kararlaştırdı. Kulüp, Mayıs bülteninde “Farkında sürün, ses çıkarın, gerektiğinde yavaşlayın” uyarısında bulundu.

McLellan’dan aldığı bilgilerle çalışan kulüp, dağ bisikletçilerinin yakın mesafeden ayıları ürkütmesini önlemek için görüş hatları boyunca büyüyen bitki örtüsünü kesti. Ayrıca, bisikletler üzerinden geçerken gürültü yapan ve uğultu çıkaran ahşap platformlar, patikaların belirli bölümlerine kurarak ayılara yaklaşan sürüciler hakkında erken uyarı veriyor. “Anahtar, çok gürültü yaparak onları şaşırtmamak.” McLellan Live Science’a, grizly ayıların şaşırtıldıklarında saldırma olasılıklarının daha yüksek olduğunu belirterek söyledi.

İnsanların dağ bisikleti ve yürüyüş patikalarının yerleşim yerlerine yakın yoğunlaştırılması bir avantaj sunuyor, çünkü bu rekreasyon faaliyetlerini belirli alanlara odaklıyor, Lamb söyledi. Patikaları yoğun tutmak, erişilebilir birden fazla yol sağlıyor ve insanların gerçek vahşi doğaya—aslı ayı yaşam alanlarına—girmesini azaltıyor. “Amaç, insanların sağlıklı kalmaları ve yerel manzaralarına bağlı kalmaları için yeterli rekreasyon olanakları sağlarken, aynı zamanda vahşi hayatın hala etrafında hareket edip yaşam alanlarına erişebilmesini sağlamak olmalı,” Lamb söyledi.

Birlikte paylaşmayı öğrenmek

Bearların giderek artan şekilde insanların yaşadığı, çalıştığı ve dinlendiği bölgelerde var olduklarını fark etmenin önemli olduğunu belirten Servheen, “Ayılar asla bir gün tatil yapmıyor,” dedi. “Her gün, üzerinde çok sayıda insan bulunan bir peyzajda insanlardan uzak durmaya ve bir geçim kaynağı bulmaya çalışıyorlar.”

Ayılar, insanlardan kaçınmaya çalışırken çok gerekli bir enerji harcıyor ve bunu sonsuza kadar yapamayacaklar, dedi Servheen. İnsanlar bearların yaşadığı bölgelerde özel arazilerin gelişimini ve rekreasyon faaliyetlerini artırdıkça baskı artıyor. “Ayılarla daha fazla çatışma ve daha ölü ayılar olacak,” dedi Servheen.

Ayılar kendi rollerini yerine getirdi, dedi Lamb. Araştırmaları, insanlarla yan yana yaşayan ayıların çoğunlukla gece aktif hale gelerek uyum sağladığını ve böylece insanlarla çatışma olasılıklarını azalttığını gösteriyor. “Bu yüzden onlarla aynı noktada buluşmamız ve alanı paylaşmak için ne yapabileceğimizi görmemiz gerekiyor,” dedi Lamb.

İnsan tarafında ise insanların, ayıların insan merkezli bölgelerde bulunmasını daha az cazip hale getirmesi gerekiyor, dedi McLellan. Bu, çöplerin düzenli şekilde saklandığından ve olgunlaşmış meyve bulunmadığından emin olmak anlamına geliyor. “Kırsalda yaşıyorsanız, arazinizden geçebilmelerini istersiniz ama evinizin veya ön bahçenizin yakınında takılıp kalmamalarını,” dedi McLellan.

Ayılar uyum sağlama ve azim göstermede kanıtlamışlardır; Lingenpolter otoyolu bir altından geçiş yolu bulana kadar onlarca kez geçmeye çalışmıştı. Ancak Servheen, onları zor bir duruma soktuğumuzu uyardı. Ayı popülasyonlarını stabil tutmak için bilim insanlarının, ayı davranışlarına dair veri elde etmesi gerekiyor; bu da grizzlyların insan merkezli bölgelerde güvenli geçiş yollarıyla hareket etmelerini sağlayacak arazi yönetim politikalarını bilgilendirmeye ve ayıları göz önünde bulundurarak rekreasyon faaliyetlerini düzenlemeye yardımcı olacak. dedi Servheen.

“Gelecekte ayıların olmasını istiyorsak, peyzajda belirli bir düzeyde alana ihtiyaçları olduğunu düşünmemiz gerekiyor,” dedi Servheen.

Proctor, Yellowstone’dan Yukon’a uzanan bu geniş alanda bu alanı güvence altına almak için yalnızca arazi edinme ve otoyol geçitlerinden daha fazlasının gerektiğini; halkın farkındalığının artırılması ve ayıların doğuştan saldırgan ve mantıksız olduğu yönündeki algının aşılması gerektiğini söyledi. İnsanlar ayı davranışlarını anlarlarsa, ne ayıları çeken ne de onlara tehdit oluşturan biçimlerde davranmayı öğrenebilirler. Ve ayıların hayatta kalma ve birbirlerini koruma konusundaki bu güçlü dürtünün bütününe vakıf olmak, empati uyandırmak ve bu ikonik türü korumaya yönelik bir motivasyon oluşturmak mümkündür.

Michael Proctor’ın bir ayıya taka takarken.

(Image credit: Jane Palmer)

Yalnızca Live Science Pro’ya özel

• ‘Doğanın insanlara çağrısı ve insanların buna karşılık verecek mi vermeyecek mi olduğuna karar vermesi’: Diğer türlerle olan karşılıklı fayda sağlayan ilişkilerimize dikkat etmeye neden başlamalıyız
• Ayılar ve balık tuzakları: Toprağı korumak için modern bilimi atalardan gelen ilkelerle birleştiren yerli halkla tanışın

Proctor, kariyerinin erken dönemlerinde bir dişi grizliyi ve iki yavrusunu, yani yeni ergenleşmiş ayıları yakalamış, hareketsiz hale getirmiş ve radyo takası takmıştır. Araştırma ekibi çalışırken, genç ayılar uzaktan sessizce dolanmışlardır. Bilim insanları sonunda geri çekilip dişi ayı uyanık hale gelmeye başlayınca, yavrular temkinli biçimde yaklaşmıştır. Dişinin uykulu başı bir kütüğe dayandıkça, yavruların uzun pençeli ön patileri radio takasını zarif biçimde araştırmıştır. Ardından, her biri başını doğrudan onun başına koyarak üç ayı başından oluşan sessiz bir yığın oluşturmuştur.

“Sadece bu zorluğun ardından annelerini dokunmak istemişlerdi,” dedi Proctor. “Evet, grizliler sert ve tehlikeli olabilirler ama bazen aynı zamanda nazik de olabilirler,” dedi Proctor.

Bu haber için raporlama ve yolculuk Sitka Foundation ve Science Media Centre of Canada tarafından desteklenmiştir.

Live Science Pro’yu geliştirmemize yardımcı olun: İçeriğimizi sürekli olarak daha iyi hale getirmeye çalışıyoruz. Pro hakkında bize buradan geri bildirim bırakın.