Avusturya’da Tespit Edilen “Paslı Hazine”: Avrupa’nın En Büyük Demir Çağı Demir Çubukları Hazinesi

2019 yılında, Avusturya’da Tuna Nehri yakınlarında faaliyet gösteren bir kum ocak çalışanı, su altındaki çakıl yığınının arasında devasa demir çubuklarından oluşan bir hazine tespit etti. Yaklaşık 540 çubuktan ve parçadan oluşan bu buluntu, toplamda yaklaşık bir ton (2.280 pound) ağırlığında demir içermekte; araştırmacılara göre bu miktarla 500 kılıç veya 8.000 çivi üretmek mümkün.

Kaynak makalede Antiquity dergisinde yayımlanan çalışmada, Avusturya’nın Innsbruck Üniversitesi’nden Peter Trebsche ve Fransa’daki Archaeomaterials Research Institute’tan Marion Berranger, bu “paslı hazine”yi özenle analiz ettikten sonra buluntularını raporladı. Araştırmacılar, demirin en az 2.200 yaşında olduğunu, bazılarının MÖ dördüncü yüzyıla kadar uzandığını belirledi.

Semi-Ürün Olarak Ulaştırılan Demirler

Araştırmacılar, demir çubukların “semi-products” yani yarı mamüller olduğunu doğruladı; kolay taşınmaları için şekillendirilmiş ve daha sonra yeniden işlenmeye hazır haldeler. Buluntunun benzersiz olduğunu ve Avrupa’daki tarih öncesi demir çubuklarının en büyük toplu buluntu olduğunu belirtti.

Tüm bunlardan 540 çubuk ya da çubuk parçası geri kazanıldı; toplamda yaklaşık bir ton ağırlığında demir. Araştırmacılara göre bu miktar, üretimin sırasında yaşanan mal kayıplarını hesaba katsak bile, Deinham’daki demirin büyük bir savaşçı grubunu silahlarla donatmaya yeterli olardı.

“Mal kayblarını hesaba katsak bile, Deinham’dan gelen demir; büyük bir savaşçı kitlesini silahlanma açısından yeterince karşılayabilecek kadar değeri olan bir buluntu.”

Peter Trebsche, Innsbruck Üniversitesi Araştırmacısı

Ticaret ve Üretim Hakkında Nadir Bir Bakış

Buluntunun nereden geldiği, nereye götürüldüğü ve nihayetinde ne için kullanılacağı gibi birçok soru yanıtını bulamasa da, bu dönem ticareti ve üretimi hakkında nadir ve büyüleyici bir bakış sunuyor.

“Bu kadar büyük miktarda demirin aynı anda taşınması ve Geç Demir Çağı’nda tek bir takas işleminde mevcut olması inanılmaz.”

Peter Trebsche, Innsbruck Üniversitesi Araştırmacısı

“Bu buluntu; Tuna bölgesinde MÖ üçüncü ve ikinci yüzyıllara ulaşılan demir üretim kapasitelerindeki artışın kanıtı.”

Peter Trebsche, Innsbruck Üniversitesi Araştırmacısı

Gemi Batması İhtimali

Demirin nehrin yatağı dibine nasıl indiği de bilinmiyor; ancak en olası açıklama bir gemi batması. Gemiden geriye hiçbir şey kalmadığı için bu kesin değil.

Bu dönemde bazı toplulukların demiri ritüel veya tören amacıyla suya bırakması alışılmadık değildi, ancak burada böyle görünüyor değil. Demirin taşınmak üzere üretildiği görülüyor ve bölgede aynı dönemin Avrupalı Demir Çağı kültürleri olan La Tène tarafından benzer uygulamalara dair çok az kanıt var.

“Rituel amaçlı bırakma ihtimali reddedilemez, ancak Deinham’dan gelen homojen yarı ürün birikimi; ritüelsel nehir birikimlerinin daha çeşitli kompozisyonundan önemli ölçüde farklılık gösteriyor.”

Araştırmacılar

“Ayrıca, Demir Çağı’nın nehir buluntuları genellikle Doğu La Tène Kültüründe nadirdir; dolayısıyla Deinham birikimi, ritüelsel davranışların yerleşik bölgesel kalıbına uymuyor.”

Araştırmacılar

Taşıma ve Takas İmkanları

Bu kadar yükün ve ağırlığın taşınması için özel veya dönüştürülmüş tekneler gerekirdi; demir ise köleler, sığıllar ya da gümüş ya da altın paralarla takas edilmiş olabilir.

Araştırmacılar, çalışmanın ardından yukarı akışta yer alan birkaç demir eritme bölgesinin bu 540 çubuğun kaynağı olmuş olabileceğini belirledi; en yakını Tuna boyunca yaklaşık 220 kilometre uzaklıkta.

Metalin daha ince incelemeleri tamamlandığında, demirin nereden madenden çıkarıldığı ve çubukların tek bir yerden mi birkaç farklı yerden mi geldiği belirlenecek. Şimdilik ise buluntunun büyüklüğü ve ne kadar değerli olduğu biliniyor.

“Avrupa’daki en büyük tarih öncesi demir çubukları toplu buluntusunun hurda satıcılarına düşmemesinin, Avusturya anıt otoritesine bildirilmesinin küçük bir mucizesinden daha azı değil.”

Peter Trebsche, Innsbruck Üniversitesi Araştırmacısı

“Bu olağanüstü hazineni devlet müzesi koleksiyonuna bağışlamaya karar veren buluntuculara içten minnettarım.”

Peter Trebsche, Innsbruck Üniversitesi Araştırmacısı

Araştırma Antiquity dergisinde yayımlanmıştır.