•Mundo’nın son 140 milyon yılındaki en sıcak iki dönem hem kitlesel yok oluşlara hem de bitki çeşitliliğinde patlamalara yol açtı. Bu bulgu, çiçekli bitkilerin kara bitkileri arasında nasıl baskın hale geldiğine dair bir açıklama sunabilir. Avustralya ve Avusturyalı araştırmacıların yaptığı çalışma, bu aşırı küresel ısınma dönemlerinin (Orta Kreteçe ve Erken Senozoyik) bitki evriminde merkezî rol oynadığını fosilleşmiş polen ve sporlardan yola çıkarak gösteriyor. Bulgu, çiçekli bitkiler kadar kara bitkilerinin diğer ana gruplarını da kapsıyor.
Kara bitkileri karada yaşam için kritik önem taşır. Güneşten yakaladıkları enerji neredeyse tüm karasal hayvanların, mantarların ve bakterilerin varoluşunu destekler. Çalışmanın baş yazarı Melbourne Üniversitesi onurlu araştırmacı kalemi Kale Sniderman, çiçekli bitkilerin 400.000’e yakın türle kara bitkileri arasında en üretken ve en çeşitli grup olduğunu söylüyor.
“Kara üzerindeki ekosistemlerin çoğunu domine ederler. Havadan karbondioksiti yakalamada en önemli kaslılardır. Hayvanlar, mantarlar ve bakterilerle karmaşık ilişkiler geliştirdiler,” Sniderman şunu ekledi: “Bu durum, farklı çiçekli bitki türlerini yeme, tozlaştırma, tohum yayma veya çürütme konusunda özelleşmiş sayısız tür ortaya çıkardı.”
Çiçekli bitkilerin dünyayı nasıl domine ettiği net değil. ‘Dinozorların zirve’ dönemi olarak bilinen Kreteç Döneminin ortasında (yaklaşık 100 milyon yıl önce) çiçekli bitkiler, kara üzerinde 200 milyon yıl boyunca hâkim olan eski bitki gruplarını yerinden etmeye başladı. İklim bu geçişi yönlendirmede önemli olmuş olabilir; ancak fosil kayıtlarındaki önyüz nedeniyle iklimle bitki çeşitliliği arasındaki açık bağlantı şimdiye kadar yakalanamamıştı.
“Kullanılabilir fosiller jeolojik zaman içinde ve bölgeler arasında değişir. Bu yüzden fosilleşmiş türlerin basit sayıları, evrimsel zaman içinde çeşitlilik hakkında yanıltıcı bir izlenim verebilir,” Sniderman açıkladı.
Araştırmacılar 60.000’den fazla bireysel fosil oluşumuna dair verileri derledi ve fosil kayıtındaki başlıca önyüzleri aşan yöntemler kullandı. Ardından son 130 milyon yıl boyunca ardışık dönemler için revize edilmiş polen ve spor çeşitliliği tahminleri üretti.
“Araştırmamız, hem yok oluşun hem de evrimsel olarak ilişkili yeni kara bitkilerinin ortaya çıkışının çoğunlukla küresel aşırı ısınma dönemlerinde iki dönemde gerçekleştiğini gösteriyor,” çalışmanın ortak yazarlarından Tasmanya Üniversitesi botanik profesörü Greg Jordan şöyle dedi: “Bu aşırı sıcak ‘dönüşüm dönemlerinin’ her biri birkaç milyon yıl sürdü. Böylece en yeşil camı iklimleri aynı anda bitki çeşitliliğini hem yok etti hem de teşvik etti; ancak yalnızca milyon yıllık zaman ölçeklerinde değerlendirildiğinde.”
Buna karşılık daha soğuk iklimler belirgin değişimlerle işaretlendi. Bitki çeşitliliği eğilimlerini açıklayan diğer olası nedenler—bitki grupları arasındaki etkileşimler veya coğrafi yalıtım (örneğin Avustralya’nın güney süperkıtası Gondwana’dan uzaklaşmaya başlaması)—iklimden daha az açıklama sağlayamadı.
Doğa Tarihi Müzesi (Avusturya) paleontoloji kuratoru ve çalışmanın diğer ortak yazarı Chris Mays, günümüzde insan kaynaklı ısınmanın Orta Kreteçe ve Erken Senozoyik dönemlerine göre çok daha hızlı gerçekleştiğini söylüyor:
“İnsan kaynaklı ısınma, geçmişteki aşırı ısınma olaylarındakinden çok daha hızlı bitki yok oluşlarına yol açabilir. Yok olmuş türler nihayetinde yeni türlerle yerlerini alacaktır; ancak birkaç milyon yıl beklemek zorunda kalmadan önce bunu kabul edecek pek az kişi olacaktır. Özellikle bugün CO₂ emisyonlarını durdurarak tür kayıplarını önleme gücüne sahibiz.”
Chris Mays
Çalışma Nature Plants dergisinde yayımlanmıştır. DOI: 10.1038/s41477-026-02429-y
Nature Plants
Verilen bu içerik University of Melbourne tarafından sağlanmıştır.
1 comentario
Desarrolla tu idea con una fuente, pregunta o contraargumento constructivo.