Alaska’da Ağır Yağmur Buzulları İki Katından Fazla Hızlandırabiliyor

Sít’ Kusá (Turner Buzulu), Alaska. Kaynak: Kate Bollen/Boise State University

Buzullar, genellikle yerçekiminin etkisiyle yavaşça yuvarlanarak manzarayı oyan, değişmez buz blokları olarak düşünülür. Ancak bazen bu yavaş ilerleme, buzulun normal hızından birkaç sipar büyüklük derecesinde daha hızlı hareket ettiği bir sürüşe dönüşür.

Bu tür olaylar çevrede dramatik etkiler yaratabilir: bir greyfer gibi vadileri aşındırır, buzulun yüzeyini çatlaklara parçalar, yan vadileri engelleyerek arkasında geçici göller oluşturan buz barajları yaratır ya da bu buz barajlarının patlamasıyla felaket su baskınlarına yol açar. Buzullar denize doğru ilerledikçe ise artan buz kırılması ve erime, yükselen deniz seviyelerinde önemli etkiler yaratır.

Bu saldırgan ilerlemelerin ardındaki mekanizmaların anlaşılması, bilim insanlarının dünyanın buzullarındaki dengesizlikleri izlemesi ve bunların iklim değişikliği tartışmalarındaki daha geniş yansımaları açısından hayati önem taşır.

Sürüşen devletler

Boise State University’nden Parker Wilkerson ve arkadaşları, yağmurun buzul sürüşlerini nasıl tetikleyebileceğini araştırmak için Alaska’daki dik ve yoğun çatlaklı Sít’ Kusá (Turner Buzulu)’na yöneldi.

Buzulun etrafına yerleştirilen aletlerden alınan GPS ölçümlerini kullanan araştırmacılar, buzulun konumunu 15 saniyede bir kaydederek kısa süredeki hız değişimlerini, buzulun daha uzun vadeli hareketiyle karşılaştırarak izledi. Bu kayımlar ardından, yağmur olayları ile buzul sürüşleri arasında bir korelasyon olup olmadığını belirlemek için, yakındaki Yakutat Havalimanı’nın hava istasyonunda alınan ölçümlerle doğrulan yağmur tahminleriyle ilişkilendirildi. The Cryosphere‘de yayımlanan sonuçlar, böyle bir korelasyon olduğunu gösteriyor.

Sürüş dönemi (2020–2021) ile yavaş akış dönemi (2022–2024)’ni karşılaştıran ekip, yağmur olaylarının yarısından fazlasının hızlanmaya yol açtığını, en yükseğinin tek günde 7,5 metre (24,6 feet) olduğunu buldu—bu da hızda %116’lık bir artışa, yani iki katından fazla bir artışa eşittir.

Bu artış, aynı zamanda sakin akış döneminde meydana gelen herhangi bir artıştan iki kat daha uzun (66 saat) sürmüş ve yağış en az 20 mm’ye (0.79 inç) ulaştığında yağış olayının başlamasından 12 saat sonra başlama eğiliminde olmuştur. Buzul üç gün sonra kararlı bir duruma geri dönmüştür.

Bununla birlikte, yağmurla tetiklenen hızlanmalar sakinlik sırasında daha az sıklıkla görülse de, ortaya çıktıklarında olayın başlangıcından itibaren 60 mm (2.4 inç) yağış gerekmiş ve hızda çok daha büyük bir yüzde artışı (%251) sonuçlanmış, ortalama 32 saat sonra zirveye ulaşmıştır. Bu hız artışı yalnızca günde 1.5 metre (4.9 feet) olsa da, buzul böyle yavaş bir arka plan hızında hareket ettiği için oransal olarak daha büyüktür.

Her iki dönemde de, büyük olasılıkla arazi topoğrafisi, yerçekimi ve erime sularının hareketi desteklemesinin bir kombinasyonu olarak, buzul hızlanması vadinin daha yüksek kısımlarına kıyasla yokuş aşağı kısımlarda en büyük düzeyine ulaşmıştır.

Sürüş ve sakinlik dönemlerinde artan buzul hızlarına yol açan yağış olayının başlangıcından itibaren zaman gecikmeleri (gri gölülü kutu). Kaynak: Wilkerson et al., 2026.

Dinamik drenaj sistemi

Araştırmacılar, sürüş olgusunun buzulun drenaj sisteminin verimliliğinin bir sonucu olduğunu açıklıyor. Verimli bir sistem, buzulun üzerinde, içinde ve altında akan ve yağmur suyunun ile erime sularının hızla uzaklaşmasını sağlayan birbirine bağlı kanallara sahiptir; bu da buzulun altındaki kayalık tabaka üzerinde durmasını ve yavaş, düzenli ilerlemesini sürdürmesini sağlar.

Bir o kadar verimsiz sistem ise sorunlar yaratır. Su, buzulun altında izole keseciklerde ya da doğrudan buzulun altında bulunan çöküntü malzemesinde (bilinen adıyla till) uzaklaşabileceği bir yer olmadan hapsolur. Buzulun üzerinde biriken daha fazla su bu keseciklere girdikçe basıncın birikmesine ve buzulun ağırlığını dengelemesine yol açar; bu da sürtünmeyi azaltır ve buzulun altındaki zemin üzerinde hızlı kaymasını sağlayan kaydırıcı bir tabaka oluşturur.

Temel kayma olarak bilinen bu olgu, diğer senaryolarda buzulun ağırlığının kritik bir noktaya ulaşması ve yüksek basıncın ısınarak eridiği sıcaklığın değişmesiyle buzul ile kaya tabanı arasında bir su tabakasının oluşması nedeniyle de meydana gelebilir.

Gelecek için bir bakış

Drajman verimliliği ile buzul hızları arasındaki ilişkiye dair bu bilgiler, bilim insanlarının geleceğe dönük buz kayıpları projeksiyonlarını iyileştirmeleri için hayati önem taşır.

Daha fazla yağmura yol açan hava durumu değişiklikleri, önümüzdeki yıllarda patlamaların sıklığı ve süresinde önemli bir itici faktör olabilir. Daha sıcak bir dünyada artan erimeyle birleşen bu durum, muhtemelen süren bir buzul buz kayıpları görmemize yol açacak ve bunun deniz seviyeleri üzerindeki sonuçlarını, özellikle de sular altında kalma riski taşıyan kıyı ve ada toplulukları için anlamamız gerekecek.

Kullanışlı olmalarına rağmen modellerin, buzulların sürekli değişimde olması ve drajman sistemlerinin onyıllık, yıllık ve hatta günlük ölçeklerde değişebilmesi nedeniyle karmaşıklaşmasıyla karşı karşıya kalıyoruz. Bu nedenle, bilim insanları buzulların sıcak bir dünyada nasıl davranabileceğini tahmin etmeye ne kadar çalışırsa çalışsın, gizemli doğaları nedeniyle her zaman tahmin edilemeyen bazı bileşenlerin olabileceğini gösteriyor.

Sizin için yazarımız Hannah Bird yazdı, Sadie Harley düzenledi ve Robert Egan gerçeklik kontrolünden geçirdi—bu makale özenle yürütülen insan emeğinin bir sonucudur. Bağımsız bilim gazeteciliğini canlı tutmamızda sizin gibi okuyuculara dayanıyoruz.
Bu haberlerin sizin için önemliyse, lütfen bir bağış (özellikle aylık) düşünün. Teşekkürümüz olarak reklamsız bir hesap edineceksiniz.

Daha fazla bilgi: Wilkerson ve ark., GPS ölçümlerinden çıkarılan ılıman patlayan bir glacierın AK’da yağmur kaynaklı hızlanma olayları, The Cryosphere (2026). DOI: 10.5194/egusphere-2026-6232

Dergi bilgileri:
The Cryosphere

buz bilimi
akış

Bu hikayenin ardındaki kişiler kimler?

Okyanus bilimi ve paleontolojide doktora derecesine sahip. 10 yılı aşkın süredir karmaşık bilimi ana akım medya okuyucularına aktarıyor.

Full profile →

Canlı bilimler ve ekoloji lisans derecesi. Petrol, gaz ve yenilenebilir sektörlerde farmakoloji haberleri deneyimine sahip mikrobiyoloji laboratuvarı geçmişi.

Full profile →

Matematiksel biyoloji lisans, yaratıcı yazı yüksek lisans. Bilim ve dil üzerine benzersiz bakış açılarına sahip, geniş bir coğrafyaya yolculuk etmiş.

Full profile →

© 2026 Science X Network

Citation

:
Ağır yağmur Alaska’daki buzulların hızını ikiye katlayabiliyor (2026, 7 Kasım)
7 Kasım 2026 tarihinde erişildi
https://phys.org/news/2026-11-heavy-glacier-alaska.html adresinden

Bu belge telif hakkına tabidir. Özel çalışma veya araştırma amacıyla yapılan adil kullanım dışında, içerigin yazılı izni olmadan hiçbir kısmı çoğaltılamaz. İçerik yalnızca bilgi amaçlı sunulmaktadır.