Afrika’nın kıyı şeridinde yıllardır insan topluluklarına yaşam kaynağı sağlayan deniz otları çayırlarının küresel ölçekte hızla azalması, Afrika’lı araştırmacıları harekete geçirdi. Stellenbosch Üniversitesi Botanik ve Zooloji Bölümü’nden Profesör Sophie von der Heyden önderliğinde hazırlanan ve Journal of Applied Ecology dergisinde yayımlanan ilk kapsamlı değerlendirmeye göre, Afrika kıyılarında gerçekleştirilen deniz otları yeniden yeşiltme çalışmalarının yalnızca altı ülkede yapıldığı ve bu çalışmalar arasındaki başarı oranlarının büyük belirsizlikler taşıdığı tespit edildi. Araştırmacılar, geri kalan çayırların acil korumaya alınmasını ve türün sürdürülebilirliği için bilimsel çalışmaların güçlendirilmesini istiyor.
Denziz otları, suların az olduğu sığ kıyı sularında yetişen ve parlak yeşil yapraklarıyla su altı çayırlarını oluşturan çiçekli bitkilerdir. Afrika kıyıları boyunca milyonlarca yıldır insan toplumlarına beslenme, ilaç, ham madde ve kültürel ile manevi anlam sunmuşlardır. Buna rağmen bu ekosistemler, küresel dağılımı ve durumları bakımından okyanusun en az anlaşılan habitatlarından biri olarak kabul ediliyor.
Deniz otları araştırmalarında ciddi eşitsizlik
Profesör Sophie von der Heyden, son 20 yılda deniz otları alanında küresel araştırmaların artmış olsa da, mercan resifleri üzerine yapılan araştırmaların deniz otları üzerine yapılanların yaklaşık altı katı olduğu belirtiyor. Von der Heyden, “Deniz otları yeniden yeşiltme, küresel ölçekte azalan çayırların sürdürülmesinde önemli bir rol oynar; ancak deniz otları yeniden yeşiltme bilimi parçalı ve türüne özgü olduğu için bir bölgede işe yarayan yöntemin başka bir bölgede aynı sonucu vermeyeceğini” açıklıyor.
Deniz otları yeniden yeşiltme, küresel ölçekte azalan çayırların sürdürülmesinde önemli bir rol oynar; ancak deniz otları yeniden yeşiltme bilimi parçalı ve türüne özgü olduğu için bir bölgede işe yarayan yöntemin başka bir bölgede aynı sonucu vermeyeceğini açıklıyor.
Profesör Sophie von der Heyden, Stellenbosch Üniversitesi
Değerlendirmenin başlığı olan “Identifying and addressing critical gaps to accelerate seagrass restoration in Africa” (Afrika’da deniz otları yeniden yeşiltmeyi hızlandırmak için kritik açıkları belirleme ve giderme), Birleşmiş Milletler’in 2021-2030 yılları arasında uyguladığı Ekosistem Yeniden Yeşiltme On Yılı ile deniz otlarının “Kritik Okyanus Değişkeni” olarak tanımlanmasıyla uyumlu bir perspektif sunuyor.
Kayıp ve artış verileri yalnızca dört ülkede mevcut
Araştırmacılar, bilinen deniz otları çayırlarına sahip kıyı ülkelerinde yayımlanan deniz otları yeniden yeşiltme çalışmalarını değerlendirdi. Afrika’da deniz otlarının izlenmesindeki en büyük zorluklardan birinin, çoğu ülkede çayırların kapladığı alanın ne kadar olduğu konusunda belirsizlik olduğunu tespit etti. Yalnızca Kenya, Mozambik, Güney Afrika ve Tunus, çayırlardaki kayıp ve artışa dair veri sağlayabiliyor. Bu durum, birçok ülkede deniz otlarının durumunun ya da çayırların stabil mi yoksa azalıyor mu olduğu bilinmediğini gösteriyor.
Afrika’daki deniz otları çayırları, 250 milyondan fazla insanın yaşadığı kıyı şeritlerinde yer alıyor ve 2010 yılından beri kıyıdan 50 kilometre (31 mil) içinde yaşayan nüfusun önemli ölçüde artması, bölgesel iklim değişikliği ve diğer baskılarla birleşince Afrika’daki deniz otları çayırlarının ciddi biçimde azalıyor olabileceği uyarısında bulunuluyor.
Yeniden yeşiltme deneyleri altı ülkede sınırlı
Değerlendirmenin dikkat çeken bir başka yönü de, deniz otları yeniden yeşiltme deneylerinin yalnızca Mozambik, Kenya, Güney Afrika, Tanzanya, Gambiya ve Tunus gibi altı ülkede gerçekleştirilmiş olması. Çeşitli tekniklerin denenmiş olması, bazılarının diğerlerinden daha başarılı olması, sonuçların homojen olmadığını ortaya koyuyor. Von der Heyden, “Deney sayısının azlığı ve farklı sonuçlar, Afrika deniz otları yeniden yeşiltmesinde gerçekten neyin işe yaradığını gerçekten bilmenin çok uzak olduğumuz anlamına geliyor” diyor.
Deney sayısının azlığı ve farklı sonuçlar, Afrika deniz otları yeniden yeşiltmesinde gerçekten neyin işe yaradığını gerçekten bilmenin çok uzak olduğumuz anlamına geliyor.
Profesör Sophie von der Heyden
Bilimsel açıkları kapatmak için öneriler
Araştırmacılar, değerlendirmede tespit ettikleri bilimsel açıkları kapatmak için bir dizi öneri sunuyor. Bu öneriler arasında çayırların yaygınlığını ve dinamiğini ölçmek için uzaktan algılama ve yapay zeka alanındaki gelişmelerin kullanılması, deniz otlarının kaybını tetikleyen etmenlerin acil biçimde belirlenip azaltılması ve ölçekli yeniden yeşiltme olanaklarının araştırılması yer alıyor.
Başka bir öneri ise, koruma girişimlerini ve yerel geçim kaynaklarını desteklemek için bir sorumluluk kültürü oluşturmak. Çayırlar, küçük ölçekli balıkçılık dahil olmak üzere yerel ekonomileri besliyor ve karbon kredisi projeleri gibi girişimler aracılığıyla mavi ekonomiye katılma imkanı sunuyor.
Afrika deniz otları çayırlarının anlamlı biçimde yeniden yeşiltilmesi için topluluklar dahil olmak üzere çok sayıda paydaşın desteğini, güvenli finansmanı ve politika iradesini gerekiyor.
Profesör Sophie von der Heyden
Acil koruma çağrısı
Araştırmacılar, değerlendirmenin sonunda Afrika’daki kalan deniz otları çayırlarının acil ve hedefli biçimde korunası için çağrı yapıyor: “Mevcut çayırların korunması, hem doğuya hem de insana sunulan yararların sürdürülmesini sağlar; aynı zamanda gelecekteki yeniden yeşiltme çalışmalarında kullanılacak bitki malzemesinin yetiştirilmesi için de olanak sunuyor.”
Araştırmacılar, dünya çapında deniz otları çayırlarının tehdit altında olduğunu vurgulayarak, bunları korumanın ve yeniden yeşiltmenin hem insanlara hem de gezegene destek olmanın en iyi yollarından biri olduğuna dikkat çekiyor.
Sophie von der Heyden ve arkadaşlarının “Identifying and addressing critical gaps to accelerate seagrass restoration in Africa” başlıklı çalışması, Journal of Applied Ecology dergisinde 2026 yılında yayımlanmıştır. (DOI: 10.1111/1365-2664.70545)
1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.