Motivasyon (veya motivasyon eksikliği), kariyer değişikliğinden televizyon kanalına geçmeye kadar hayatımızın her alanında büyük ve küçük roller oynar. Bu yeni araştırmada, Nagoya Üniversitesi’nden bir ekip, PNAS dergisinde yayımlanan çalışmada, orexin adı verilen kimyasalın üretimini yapan nöronların, farelerdeki yiyecek ödülü motivasyonunda önemli bir rol oynadığını belirledi.
Bu nöronlar, beynin hipotalamus bölgesinde bulunur ve daha önce uyanıklık, enerji harcaması ve motivasyon ile ilişkilendirilmiştir. Araştırmacılar, bu çalışmada motivasyonla olan bu bağlantıyı daha yakından incelemek istemişlerdir.
“Beklentileri sürdürülebilir eyleme dönüştüren potansiyel bir mekanizma.” – Nörolog Hiroyuki Mizoguchi
Deneyler, orexin’in anlık etkilerini ve ödül için harcanacak çabanın değerini değerlendirmede ne kadar önemli olduğunu gösterdi; bu, motivasyon söz konusu olduğunda kritik bir hesaplamadır.
Araştırmacılar, yayımladıkları makalede, “Gözlemlerimiz, orexin aktivitelerinin farelerdeki motivasyon sürecinde rol oynadığını ve ödül arama davranışında, ödül beklentisine bağlı olarak orexin nöronlarının aktivasyonunda dinamik değişikliklerin yer alabileceğini gösteriyor” yazdılar.
“Özellikle, orexin nöron cevabı, harcanması gereken çabanın derecesine/büyüklüğüne bağlıdır; bu değişiklikler, birinin çabalarına karşı beklentiyi gösterebilir.”
Genetik modifikasyonlar kullanılarak, araştırmacılar orexin üreten nöronların aktivitesini yapay olarak artırabilir veya sınırlayabilir. Yiyecek ödülü testlerinde, hayvanlar orexin nöronları aktive edildiğinde yiyecek için daha çok çalışmaya istekliydi, ancak nöronlar inhibe edildiğinde daha hızlı pes ediyorlardı.
Ayrıca, doğal orexin nöron davranışının gerçek zamanlı olarak izlenmesi, hayvanların ödül almadan önce aktivitede artış ve sonra azalma gösterdiğini ortaya koydu. Beklenen bir ödül görünmediğinde, orexin aktivitesi yüksek kaldı.
Beklentinin karşılanması için harcanan çaba ne kadar fazlaysa, bu nöronlardaki aktivite o kadar güçlüydü. Bu durum, orexin aktivitesinin beklenen bir ödülün peşinde koşmakla ilgili çabayı gösteren bir ölçüt olarak kullanılabileceğini düşündürmektedir.
“Çalışmamız, beklenen ödüllere ve gerekli çabaya bağlı olarak orexin nöron aktivitesinde önemli değişikliklerin olduğunu gösterdi; bu durum, beklentileri sürdürülebilir eyleme dönüştüren potansiyel bir mekanizma sunmaktadır,” diyor Nagoya Üniversitesi’nden nörolog Hiroyuki Mizoguchi.
Daha sonraki testlerde, araştırmacılar orexin nöron aktivitesini kontrol ederek, aktivitenin azaltılması motivasyonu azalttı; ancak aktivitenin artırılması, motivasyonda artışa neden olmadı. Bu durum, bu nöronların motivasyonu belirli bir seviyede tutmakta önemli olduğu, ancak bir tür “açma-kapama” düğmesi gibi çalışmadığını düşündürmektedir.
“Bu nedenle, orexin, öngörülen beklentileri motive davranışla ilişkilendirmek için çok önemlidir,” diyor araştırmacılar. “Ayrıca, motive davranışlar sırasında zorlukların üstesinden gelmek için orexin aktivitesinin optimize edilmesi gereklidir.”
Tüm bu bulguların henüz insan beynine uyarlanması gerekiyor; ancak insanlarda da benzer bir orexin sistemi bulunmaktadır, bu nedenle bu konu gelecekteki araştırmalar için önemli bir alan olabilir. Araştırmacılar, önümüzdeki dönemde orexin nöronlarına bağlanan beyin devrelerinin giriş ve çıkışlarını inceleyerek, bu nöronların doğal olarak nasıl aktive veya deaktive edildiğini anlamaya çalışacaklar.
Motivasyon, davranışın temel bir itici gücü olduğu için, motivasyonun nasıl çalıştığına dair her yeni ipucu, geniş kapsamlı sonuçlara sahip olabilir.
“Motivate davranışların altında yatan orexinerjik mekanizmaların daha iyi ve daha derin bir şekilde anlaşılması, motivasyonun nasıl geliştirilebileceği ve bozuklukların nasıl üstesinden gelinebileceği konusunda fikir verecektir,” diyor araştırmacılar.
Bu araştırma, Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlanmıştır.
