Rusya‘nın Çelyabinsk bölgesinde düzenlediği Center-2026 (Tsentr-2026) askeri tatbikatına katılan Taliban subayları, Moskova’nın 2021’de iktidara gelmesinden bu yana ilk kez bir Taliban askeri heyetini Rusya’ya davet ettiğini gösteren kayıtlar oluşturdu. Bu gelişme, Afganistan ile Pakistan arasındaki gerilimin tırmandığı bir dönemde, Kabul’un artık bölgedeki aktörlerin çoğunun kendisiyle ilişki kurmak istediği bir askeri ortak haline geldiğini ve Pakistan’ın Afgan stratejisindeki ayrıcalıklı konumunu kaybettiğini ortaya koyuyor.
Tatbikat öncesinde, Pakistan savaş uçakları Kunar ve Helmand eyaletlerine hava saldırıları düzenlemiş; Birleşmiş Milletler misyonu en az 10 sivilin öldüğünü, çoğunun çocuk olduğunu doğrulamıştı. İki olay yan yana getirildiğinde Moskova’ın Pakistan’a yönelik bir planı olduğu iddiası ortaya atılıyor; ancak bu görüşü paylaşmak zor değil çünkü durum çok daha karmaşık ve Islamabad için oldukça zorlayıcı.
Tek yasadışı örgütten ortaklığa
Rusya, Taliban’i eskiden bir terör örgütü olarak yasaklamıştı. Yüksek Mahkemesi bu yasağı 2025’in Nisan ayında askıya aldı ve Temmuz ayına kadar Moskova, Taliban yönetimini tanıyan ilk hükümet haline geldi. 27 Mayıs’ta Rusya Güvenlik Konseyi Sekreteri Sergei Shoigu ile Taliban Savunma Bakanı Mohammad Yaqoob Mujahid askeri-teknik bir anlaşma imzaladı; ancak metni kamuya açıklandı.
Moskova’n Afganistan elçisi Zamir Kabulov, bu anlaşmayı büyük ölçüde Kabul’un zaten sahip olduğu ekipmanların yeniden düzenlenmesiyle ilgili olarak nitelendirdi. Kamusal kayıtlara göre Rusya, eski Sovyet dönemi arsenalını işletmeyi kabul etmiş; yeni bir tane kurmak değil. Londra merkezli Taliban’a dost olmayan bir medya kuruluşu olan Afghanistan International ise Kabul’un hava savunması ve savaş uçakları ile helikopterlerin yeniden canlandırılması da dahil olmak üzere çok daha fazlasını istediğini iddia ediyor.
Rusya’nın Taliban’ı silahlandırmaya çalıştığına dair hiçbir kanıt yok; ancak Taliban’ın bu anlaşmayı ilk adım olarak gördüğü doğruysa, Moskova için bir tehdit oluşturabilir.
Afghanistan International
Bu iddia doğrulanamadı. Doğruysa, Taliban’ın bu paktı ilk adım olarak gördüğünü gösterirdi. Center-2026 tatbikatları 28 Eylül ile 3 Ekim arasında gerçekleşti; South China Morning Post, 47.000’den fazla personelin katıldığını ve Rusya, Belarus, Çin, Pakistan, Kazakistan, Kırgızistan, Moğolistan ve Tacikistan’dan birliklerin adlarını verdi.
Rusya Savunma Bakanı Vladimir Putin’e brifing verirken, son aşama için bu sayının yaklaşık 6.000 olduğunu belirtti; dolayısıyla başlıktaki rakam kimin saydığına bağlıdır. Taliban’lar askerler arasında değildi; gözlemciydiler, Hindistan, Kuzey Kore ve Vietnam ile aynı kategorideki düzinelerce heyetten biri olarak. Bu yine de önemli: bir davet, Kabul’un saygınlığının bir işaretidir.
Kanıtlanmamış bir ihbar
Başka bir hikaye, kanıtlarından daha güçlü biçimde yayıldı. Afghanistan International, beş kaynağa dayanarak Taliban’ın Belarus’tan Hint parasıyla silah ve dron satın aldığını söylüyor. Taliban bakanları Minsk’i ziyaret etmiştir; bundan fazlası yoktur: Hindistan, Belarus, Rusya ve Taliban bunun hiçbirini doğrulamadı ve rapor herhangi bir sözleşme veya sistem adını vermedi.
Bu iki hikayeyi pratik bir nedenle ayırıyorum. Rus-Taliban askeri teması belgelenmiş; Belarus kanalı ise bir ihbardır. Bunları birleştirirseniz, ihbar çökerse sağlam hikayeyi de beraberinde götürür.
Rusya’nın Pakistan’dan nefret etmesi gerekmeden daha güçlü Taliban’ı isteyebilir. Gerçek korkusu İslam Devleti Horasan Eyaleti (ISIS-K) ve Kabul’u yöneten kim olursa olsun, buna karşı savaşabilmesini istiyor. Afganistan ayrıca Moskova’nın güney kanadı olarak gördüğü Orta Asya ülkeleriyle komşudur ve Amerikalılar gidince, bu alanı başkalarına bırakmak istemiyor.
Mevcut ekipmanlarını çalıştırabilen Taliban ordusu Moskova için yeterince uygundur. Modern dron ve hava savunması olan bir orsa farklı bir mesele olurdu; ancak halka açık hiçbir şey bunun sunulduğunu göstermiyor.
Pakistan’ın daralayan etkisi
Islamabad eskiden Taliban’ın iktidara gelişini bir kazanç olarak görüyordu. Sonra Pakistan Taliban’ı, resmen Tehrik-e-Taliban Pakistan, havayı değiştirdi. Islamabad, Kabul’un bu grubu Afgan toprağından faaliyet göstermesine izin verdiğini söylüyor; Kabul bunu reddediyor. Tartışma protestolardan hava saldırılarına evrildi.
Son saldırılar, Kandehar, Paktia ve Khost’taki önceki darbelere bir hafta sonra geldi. Pakistan 1 Ekim’de 22 militanın öldürüldüğünü söylüyor. Birleşmiş Milletler bu yıl sınır ötesi şiddetten dolayı 1.100’den fazla sivil kaybını saydı ve Taliban’lı bir yetkili “hesaplanmış” bir yanıt vaat etti.
Beni endişelendiren şey şiddet döngüsüdür. Her darbe, Afgan kamuoyunu sertleştirir, Kabul’un daha iyi silahlar için gerekçesini güçlendirir ve Pakistan’ın ileride ihtiyaç duyacağı iyimserliği yakar. Ölü çocuklar, hiçbir taktik kazanım ödeyemeyecek bir diplomatik maliyet.
Bunun hiçbiri Rusya’nın Pakistan’ı bıraktığı anlamına gelmiyor. Moskova, Islamabad ile savunma ve terörle mücadele temalarını da genişletti ve Pakistani askerler Taliban’ın izlediği aynı tatbıkatta eğitim yaptı. Bu dengelemektir. Pakistan’ı rahatsız etmesi gereken şey, Moskova ile iyi ilişkilerin bile Afganistan konusunda uzlaşıyı garanti etmemesidir.
Aynı temkinlilik Hindistan için de geçerlidir. Kabul’daki her Hint hamlesi Pakistan’a yönelik değildir ve uzun bir Pakistan-Afghanistan çatışması Yeni Delhi için de sorunlar yaratabilir.
Çin’in tedbirli yolu
Çin kendi bahsini yapıyor. Taliban, Afganistan’ın Çin ile tek sınırını oluşturan Wakhan Koridoru üzerinden bir yol açmaya devam ediyor ve analistler bunu Pakistan’a olan bağımlılığı azaltmanın bir yolu olarak görüyor. Beijing dikkatli ilerledi.
Mart ayında sınırının kendi tarafında yeni bir ilçe kurdu ve militanlara karşı ortak devriyeler istiyor, ancak yolun maliyetini ödemeye acele etmiyor. Çin ayrıca Pakistan-Çin Ekonomik Koridorundaki yatırımları korumak zorunda ve Afganistan’ın Pakistan’ı atlamasından çok, Kabul ile Islamabad arasındaki ilişkileri düzeltmeyi tercih ederdi.
Afghanistan ile ilgilenen herkes bahsini yapıyor ve Pakistan artık tek giriş yolu değil. Gerçek değişim gizli bir silah anlaşması değil; Taliban’ın Pakistan’a dayanan bir isyandan, ortakları toplayan bir hükümete evrilmesidir. Rusya ISIS-K’ya yardım istiyor, Çin sakin bir sınır istiyor, Hint erişim istiyor ve Pakistan saldırıların durmasını istiyor.
Bu amaçlar bazen örtüşür ve bazen çarpışır; dronlar ise bu çarpışmaların riskini artırır. Taliban’ın ISIS-K’yı avlamasına yardımcı olan aynı teknoloji, Pakistan ile bir sonraki çatışmayı daha ölümcül yapabilir.
En çok korktuğum şey yanlış hesaplamadır. Başkentler kendi çıkarlarını savaşa isteksizlikleriyle takip edebilir ve yine de birbirinin tedbirlerini hazırlık olarak okuyabilir.
Üç şeye dikkat ederdim: Rus işbirliğinin kapalı bir metin ve bakım brifingienden daha net olup olmadığı; Hint iddiasının arkasında belge sunan olup olmadığı; ve Pakistan, Rusya, Çin, İran ve Orta Asya ülkelerinin Afganistan’ın vekil arena haline gelmemesi gerektiğinde uzlaşabilir olup olmadığı.
Pakistan için ders açıktır: Artık Afganistan’i yalnızca Taliban üzerinden yönetemez. Sınır güvenliği ve terörle mücadele, Kabul, Moskova, Beijing, Tehran, Yeni Delhi ve Orta Asya başkentlerindeki sabırlı diplomasiyle paralel olarak yürütülmelidir.
Görev artık Taliban’ı yakın tutmak değil; kendi ağlarını kurarken ilgili kalmaktır.
1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.