Bir ülkenin askeri açıdan güçlü olması, onu kolayca kesintiye uğratılmaya açık kılabilir. Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı boru hattına yönelik drone saldırıları ve daha önceki Husi saldırıları gibi sınırlı saldırılar; fiziksel hasarın ötesine geçen yönlendirme, durdurma ve gecikmelere yol açarak maliyetin fiziksel yıkımdan çok daha fazla olmasına neden oluyor. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD), Bab el-Mandeb Boğazı’nın atlanmasının Yanbu’dan Güney Kore‘ye yapılan ham petrol yolculuğunun yaklaşık 24 günden 54 güne uzayabileceğini tahmin ediyor.
Bu olgu, yazar tarafından “otoimmün savaş” olarak adlandırılıyor: Savunan tarafın kendi rasyonel tepkileri—yakalama, dağıtma, alarm ve kapatmalar—maliyet yükünün büyük bir kısmını oluşturuyor. Ukrayna‘nın 2025’in Haziran ayında gerçekleştirdiği Örümcek Ağı (Spiderweb) harekatı ve Bahreyn’deki donanman lojistiğine yönelik baskılar bu kalıbı ortaya koyarken, kavram özellikle korumanın kendisinin maliyet oluşturduğu durumlarda geçerli oluyor.
Sınırlı Saldırılar Artık Büyük Sistemleri Yıkmak Zorunda Değil
Küçük saldırılar artık güçlü sistemleri yok etmek zorunda değil. Savunan tarafın kendi koruyucu makinesini çalıştırarak savunmanın kendisinin hasara dönüşmesini sağlayarak kazanabiliyorlar. Bir ülke askeri üstünlüğe sahip olsa bile, tehlikeli derecede kolayca kesintiye uğratılabilir durumdaysa.
Sep’te 17 tarihinde Suudi Arabistan yetkilileri, Irak’tan kaynaklandığını belirttiği bir drone saldırısının ardından ülkenin Doğu-Batı boru hattındaki üç pompalama istasyonunda hasar oluştuğunu bildirdi. Hat üzerinden günlük dört milyon ile milyon beş arasında petrol taşınıyordu. Tamir maliyet tahminleri değişkendi. Ayrı olarak, daha önceki Husi saldırıları bazı Suudi enerji tesislerinde operasyonların durmasına neden olmuştu.
Sonuçlar hasarın ötesine geçiyor. Sep’te 17 tarihinde yayımladığı açıklamada Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı, kesintiye uğrayan Bab el-Mandeb güzergahının atlanmasının Suudi ham petrolünün Yanbu’dan Güney Kore’ye tesliminin yaklaşık 24 günden yaklaşık 54 güne uzayabileceğini açıkladı. Geminin batması gerekmiyor. Denizde geçen bir ek ay, kapasiteyi bağlayıp maliyetleri artırıyor.
Bu, savunma planlamacılarının bütçelerinin merkezine koyması gereken asimetri: nispeten sınırlı bir saldırı, bir ülkenin işlevselliğini sürdüren sistemlere çok daha büyük bir yük bindirebiliyor.
“Otoimmün Savaş” Kavramının Tanımı
Buna otoimmün savaş denilebilir. Otoimmün bir hastalıkta, vücudun koruyucu sistemi; varlığını savunmak için bulunduğu vücudu hasara uğratmaya başlar. Modern çatışma da buna benzer bir stratejik kırılganlık geliştiriyor. Nispeten küçük bir saldırı; yakalamaları, durdurmaları, dağıtmayı, yönlendirmeyi, önlem amaçlı kapatmaları ve acil durum kısıtlamalarını tetikleyebilir ve bu tepkilerin kümülatif maliyeti, silahın kendisinin verdiği doğrudan hasarı aşabiliyor. Saldırganın etkisi yalnızca yok ettikleri değil, savunan tarafın güvende kalmak için kendi üzerine yaptığı şeyden geliyor.
Bu basitçe maliyet yükleme, sabotaj veya provokasyon değil. Tehdit gerçek olabilir, savunma tepkisi rasyonel olabilir ve her bireysel karar doğru olabilir. Başarısızlık, sistem düzeyinde ortaya çıkıyor; bireysel olarak mantıklı koruyucu eylemler birikerek stratejik felce dönüşüyor.
Silah Sadece Maliyetin Bir Parçası
Ukrayna’nın 2025’in Haziran ayında gerçekleştirdiği Örümcek Ağı (Spiderweb) harekatı, buna çarpıcı bir örnek olmaya devam ediyor. İki ABD’li yetkili Reuters’a saldırıların en fazla 20 Rus savaş uçağine isabet ettiğini ve yaklaşık 10’unu yok ettiğini söyledi; Reuters bu değerlendirmeyle Ukrayna’nın daha yüksek rakamlarını bağımsız olarak doğrulayamadı. En düşük tahmin bile, değerli uçakların nasıl korunduğundaki ciddi bir kırılganlığa işaret ediyor.
Harekat aynı zamanda yalnızca ucuza drone satın almak da değildi. İstihbarat, hazırlık, erişim ve koordinasyon yeteneğin parçasıydı. Yalnızca uçak gövdelerini saymak, saldırganın yatırımı olduğundan daha az gösterir; tıpkı yalnızca yok edilen uçakları hesaplamak, hayatta kalan varlıkları korumak ve kayıpları telafi etmek için gereken kaynakların dışında bırakması gibidir.
İran çatışması, aynı sorunun farklı bir versiyonunu gösteriyor. Amerikan Basın Ajansı (AP), Pentagon müfettişinin Sep’te değerlendirmesine dair raporlamasında Bahreyn’deki donanmanın lojistik üssüne yönelik İran drone ve balistik füzeleri saldırılarını ve desteğin Diego Garcia gibi daha uzak konumlara yönlendirilmesini betimledi. Rapor, 14 ile 18 gün arasında değişen lojistik döngülerini aktardı. Bir destek ağına verilen hasar, filoyu denizde yenmeden onu kısıtlayabilir.
Bu kampanyalar boyunca droneler füzeler, istihbarat ağları ve önemli ölçekte örgütsel çaba ile birlikte hareket ediyor. Otonom sürülerin birbirinin yerine geçirilebilir örnekleri değiller. Onları birleştiren şey, tek noktadaki kesintiyi başka yerlerde maliyet ve kısıtlamaya dönüştürme yetenekleri.
Her düşük maliyetli saldırı otoimmün savaş örneği değildir. Örümcek Ağı (Spiderweb) harekatı örneğinde, öncelikle doğrudan saldırıya uğrama güvelliğini kanıtlayan bir olgu olarak karşımıza çıkıyor; fiziksel hasar etkiydi. Kavram özellikle savunan tarafın kendi tepkisi—yakalama harcaması, dağıtma, durdurma, yönlendirme veya önlem amaçlı kısıtlama—toplam yükün büyük bir kısmını oluşturduğunda güçlü biçimde geçerli oluyor. Bu ayrım önemlidir çünkü kullanışlı bir teori, vakaları ayırmalıdır; hepsini yutmamalıdır.
Pahal silahların cenaze törenini yazmayın
Gelişmiş uçakların, füzeleri yakalama sistemlerinin ve stratejik caydırıcıların artık kullanılmaz olduğu iddiası, kırılganlıktaki değişimi askeri yeteneğin ortadan kalkmasıyla karıştırıyor. Aslında Suudi Arabistan, Sep’te 19 tarihinde Riyad’a yönelik bir Husi balistik füzesini yakaladığını bildirdi. Önlenen hasar da değerlendirme içinde yer almalıdır; yaşanan hasarla birlikte.
Pahalı bir yakalayıcı, insanları veya ikame edilemez bir tesisi koruduğu için ucuza tehdide karşı atılması değerli olabilir. Droneler, uçakların, gemilerin ve stratejik caydırıcıların gerçekleştirdiği her görevi yerine getiremiyor. Etkili silahlar sahip olmak, bu tesisleri destekleyen üslerin, enerji sistemlerinin ve ulaşım ağlarının tekrarlanan kesintilere dayanıp dayanamayacağına dair ikna edici bir yanıtı başlıbaşına sağlıyor demek değil.
Sabotaj, baskın saldırıları ve lojistiğe yönelik saldırılar yeni değil. Acil sorun, bunların tekrarlabilir, nispeten ucuza saldırı araçlarıyla ve temel hizmetleri sıkı bağlı sistemlere dayalı topluluklarla birleşmesidir.
Sorun dolayısıyla her pahal silahı ucuz biriyle değiştirmek olup olmadığı değil. Bir rakibin, tekrarlayan biçimde karşılayabileceği bir fiyata sistem çapında sonuçlar elde etmesini nasıl engelleyeceğimizdir.
Yalnızca Yakalamayı Değil, Kesintiyi de Sayın
Gelen bir drone ile onu yok etmek için kullanılan füze arasındaki maliyet karşılaştırması yalnızca tek bir işlemi yakalıyor. Savunmanın daha uzun faturası var: gözetim, mürettebat, alarmlar, koruyucu durdurmalar, yönlendirilmiş ulaşım, yedek parçalar ve hasar görmüş bir hizmete dair güvenin yeniden tesis edilmesi için gereken emek.
İlgili ölçü, faturanın otoimmün payıdır: toplam yükün ne kadarı doğrudan fiziksel hasardan çok, savunan tarafın kendi koruyucu tepkisinden kaynaklandı. Bu bir planlama açısıdır, evrensel bir formül değil. Hayatları korumak bir fiyat oranına indirgenemez. Ancak bütçeler, yenilen tehdit sayısıyla korunmayan temel faaliyet miktarını ayırmalı ve kendisinin büyük bir kapasite kaybı, yönlendirilmiş hareket veya savunma harcaması kaynağı haline geldiğinde bunu belirlemelidir.
Fiziksel olarak sağlam kalan ancak alarmlar sırasında operasyonları tekrarlayan biçimde askıya alan varsayımsal bir limanı düşünün. Savunmaları her karşılaşmada iyi performans gösterirken gemiler denizin dışında birikiyor. Bir hastane yedek jeneratörlere sahip olabilir, ancak yakıt teslimatlarına ulaşamazsa maruz kalmaya devam edebilir. Sorun bileşenlerden herhangi birinin başarısında değil, hizmetler arasındaki bağımlılıkta yatıyor.
Bir rakip her muharebeyi kazanmak zorunda değil; kümülatif yük savunan tarafın seçeneklerini daraltmaya devam ettiği sürece.
Sadece Daha İyi Kalkan Değil, Küçük Sonuç Satın Alın
Aktiv savunma vazgeçilemez olmaya devam ediyor: tespit ve güvenilir tehditleri yenme yeteneği. Bu yatırım, fiziksel koruma, alternatif hizmet düzenlemeleri ve tamir kapasitesi ile entegre edilmelidir. Daha iyi bir yakalayıcı ve daha az sonuçlu bir arıza, sorunun farklı bölümlerini çözer.
Mevcut askeri uyum zaten entegrasyon ihtiyacını tanıyor. NATO iletişim ajansı, Ağustos’taki Baltic Trust 26 tatbikini, karşı-drone sistemlerini uyumluluk testinden gerçekçi bir operasyonel ortama taşıması olarak betimledi. Bu değerli. Sonraki bütçe sorusu muharebenin ötesine uzanmalı: Birleşik savunma, tekrarlanan baskı altında hangi temel faaliyeti koruyor?
Bu, tedarik kültürünün ikincil olarak muamele edebileceği varlıkların statüsünü değiştiriyor. Tamir ekipleri, yer değiştirmeye uygun yedek parçalar, korunmuş işletim siteleri, alternatif iletişim ve alıştırılmış hizmet geçişleri; askeri ve sivil işlevlerin koruduğu şey için değerlendirilmelidir. Değerlerinin nedeni onların savaş platformlarından daha ucuz olması değil. Onları ve arkalarındaki toplulukları kullanılır kılan onların kendileridir.
Yedekleme aynı zamanda dürüst bir tanım gerektiriyor. İki tesis, ikisi de aynı hasar görmüş alt istasyona, mevcut olmayan tedarikçiye veya erişilemez teknik ekibe ihtiyaç duyuyorsa anlamlı bağımsızlık sağlamaz. Bir yedek, diyagramda başka bir kutu göründüğü için değil; yalnızca bağımlılıkları ve işletim sınırları incelendiğinde bağımsız olarak sayılır.
Otomasyon bir tepkiyi koordine etmede yardımcı olabilir, ancak yeni ortak bir başarısızlık noktası yaratmamalıdır. Yerel operatörler, paylaşımlı bir ağ veya merkezî hizmet kullanımda olmadığında sınamış seçeneklere sahip olmalıdır. Önemli otomatik eylemler, amaçları ve işletim koşullarıyla sınırlı kalmalıdır. Tek belirsiz yargıyı bağlı her hizmete yayan hızlı bir yanıt, orijinal kesintiyi büyütebilir.
Savunma yanıtı mühendislik anlamında dayanıklılıktır: koruyucu eylemlerin daha geniş hizmet kaybına tırmanmasına izin vermeden sınırlı bir saldırıyı emme kapasitesi. Bu, kompartımanlandırılmış tepkiler, yerel işletim modları, geri döndürülebilirlik ve görev sonuçları etrafında tasarlanmış eşikler anlamına gelir. Dayanıklılık, saldırıyı kabul etmek demek değildir. Saldıranın savunma eyleminden aşırı büyük sistemsel bir ödül almasını reddetmekedir.
Bu bir tasarım gerekliliğidir; tek mimarinin ulusal koruma sağlayabileceğine dair bir iddia değil. Donanım, eğitilmiş insanlar, yasal karar verme ve bağımsız test hâlâ birlikte çalışmalıdır.
Dayanıklılığı Bir Savunma Gerekliliği Yapın
Zamanında bir politika açılımı var. NATO’nun Sep’te 15 tarihinde yayımladığı 2026 dayanıklılık temel gereklilikleri, daha güçlü tamir ve geri yükleme yeteneklerini, ardışık bağımlılıklara dikkati ve nüfus üzerindeki sonuçları azaltırken askeri operasyonları destekleyen sivil planlamayı çağırıyor. Görev, bu yönü fonlanmış, kanıtlanabilir bir kapasiteye dönüştürmek.
Hükümetler, büyük savunma ve altyapı programlarından; belirli bir kesinti altında hangi temel hizmetin korunduğu, hangi alternatifin mevcut olduğu, geri yüklemenin ne kadar sürdüğü ve insanları parçaları kimin tedarik ettiği sorulmalıdır. Tatbikiler, bu bağımlılıklara gerçekten sahip olan operatörleri içermelidir. Tüm destek hizmetleri mevcutken gerçekleştirilen başarılı bir kanıt, birkaçı kaybedildiğinde dayanıkllığın kanıtı değildir.
Maliyetler sorumluluklar kadar açık biçimde ayrılmalıdır. Özel işletmecilerden; ödeme ve yetkiye dair anlaşmalar olmadan ekipman ayırmaları, yedek kapasiteyi korumaları veya olağanüstü talebi sınırsız desteklemeleri beklenemez. Kamu koruması, başkasının işine fonlanmamış bir talimata dönüşmemelidir.
Stratejik mantık zaten NATO’nun sivil hazırlık yaklaşımının parçasıdır: askeri kuvvetler sivil enerjiye, ulaşımı iletişim ve tedariklere dayanır. NATO dışında kalan ülkeler için aynı pratik soru geçerlidir: Ulusal hayatı destekleyen sistemler baskı altında sürdürülebilir mi?
Bu, caydırıcılığı, savaş gücünü veya diplomasiyi pasif dayanıklılıkla değiştirmiyor. Bunları kesinti yoluyla zayıflatmayı zorlaştırıyor. İşe yaralternatiflere sahip bir hükümet, derhal tırmanma ile temel hizmetlerin kaybı arasında seçim yapmakla yüzleşen birinden daha fazla karar verme alanına sahiptir.
Küçük silahların dersi büyük güçlerin gücünü kaybetmesidir demez. Gücün aynı zamanda bir devletin kendi koruyucu tepkisi kesintiyi çarpıtarak katlayacak şekilde tekrarlanan saldırıları emebilmesiyle de ölçülmesi gerektiğidir.
Sonraki savunma avantajı, yalnızca en sert vuran ülke değil, durdurmanın en zor olduğu olacaktır. Otoimmün savaş döneminde belirleyici sınav; bir savunan tarafın yerel bir saldırıyı kendi koruyucu makinesini sistem çapında bir başarısızlığa dönüştürmeden sınırlayabilmesidir.
1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.